با حمله سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و اعلام رسمی پایان آتشبس بین ایران و آمریکا از سوی «دونالد ترامپ»، جنگ با تمام قوا در استانهای جنوبی ایران آغاز شده است؛ رسانهها و مقامات جمهوری اسلامی اما بمب، موشک و پهپادهایی را که در هر موج حملات ایالات متحده بر سر شهرها و زیرساختهایشان آوار میشوند را، «پرتابه» میخوانند.
در این میان، تازهترین گزارشها حاکی از بیش از ۲هزار میلیارد تومان خسارت به زیرساختهای یکی از فقیرنگهداشتهترین استانهای ایران است؛ استان سیستان و بلوچستان که تقریبا از بامداد ۵شنبه ۱۸تیر، وقتی حکومت در مشهد و عراق در حال تشییع جنازه «علی خامنهای» بود، هر روز زیر آتش بوده است.
این گزارش درباره نابودی زیرساختهای استان سیستان و بلوچستان و رنجی است که یکی از بهحاشیهراندهشدهترین مردمان ایران متحمل میشوند. ایرانوایر پیشتر در گزارشهای دیگری به وضعیت دیگر استانهای جنوب ایران در دوران جنگ سوم، پرداخته است.
***
از جنگ سوم در استان سیستان و بلوچستان چه میدانیم؟
در حالیکه از شانزدهم تیرماه شعله جنگ سوم روشن شده بود، هنوز امیدها به ساکنشدن تنشها ادامه داشت. اما بامداد ۵شنبه، ۱۸تیرماه۱۴۰۵، فرماندهی مرکزی ایالات متحده یکی از سنگینترین حملات خود را از زمان شروع آتشبس در چهار استان جنوبی ایران، هرمزگان، سیستان و بلوچستان، خوزستان و بوشهر آغاز کرد.
گزارشهای رسانههای داخل ایران و نهادهای حقوقبشری بلوچستان نشان میدهند که در بامداد هجدهم تیر، دستکم فرودگاه ایرانشهر، پایگاه «سرزه سپاه سلمان» در این محدوده فرودگاه این شهر و برج کنترل ترافیک دریایی چابهار هدف حملات هوایی آمریکا قرار گرفتهاند. چند روز بعد، یعنی جمعه، ۲۶تیرماه برج نظارتی «شهید کلانتری» در چابهار نیز هدف حمله قرار گرفت.
در بیانیهای که سنتکام درباره برج نظارتی کلانتری در چابهار منتشر کرده، آمده که این برج بخشی از شبکه نظارت دریایی سپاه پاسداران در سواحل دریای عمان بوده و سپاه پاسداران برای دههها از آن برای رصد و هدف قرار دادن کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز استفاده میکرده است.
حملات به بنادر و شهرهای جنوبی استان سیستان و بلوچستان روز سهشنبه ۲۳تیر و چهارشنبه ۲۴تیرماه هم تداوم داشت. رسانه حقوقبشری «حال وش»، روز سهشنبه ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵، ویدیویی را منتشر کرد و نوشت که شهروندان از پرواز یک فروند جنگنده در ارتفاع پایین بر فراز آسمان شهر چابهار خبر دادهاند. به گزارش این رسانه، این رخداد، پس از حملات بامداد امروز به مراکز نظامی در چابهار و مناطق جنوب شرق ایران، نگرانی ساکنان منطقه را افزایش داده است.
وحید آنلاین هم، شامگاه چهارشنبه ۲۴تیرماه، ویدیوهایی را با شرح «پاسگاه احمد ریزه در چابهار»، «شهرک بهار، جاده رمین و چابهار» در استان سیستان و بلوچستان منتشر کرد.
اما صبح چهارشنبه ۲۴تیرماه، احتمالا یکی از تکاندهندهترین خبرهای جنگ سوم منتشر شد. روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد «هفت نیروی پایور و سرباز وظیفه ارتش در پی حملات آمریکا به پادگان نیروی زمینی بمپور ایرانشهر» در استان سیستان و بلوچستان کشته شدهاند. در اطلاعیه ارتش جمهوری اسلامی آمده بود که ارتش آمریکا «با شلیک ۱۳ فروند موشک، آسایشگاه و محل اسکان یکی از پادگانهای نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در بمپور را هدف قرار داد.» به گفته ارتش، پنج نفر از کشتهشدگان سرباز وظیفه و دو نفر دیگر استوار دوم تیپ ۳۸۸ ایرانشهر بودند.
در پی انتشار این خبر، تصاویر و ویدیوهایی از سربازان جوانی که در این حملات جان باختند منتشر شد؛ تصاویری که در شبکههای اجتماعی فارسی واکنشهای گستردهای را در پی داشت. نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی هم تهدید کرد که پاسخ این حملات را در زمان لازم خواهد داد.
از آن زمان، تقریبا هر شب نقطهای در راسک، کنارک و چابهار هدف حملات ایالات متحده قرار گرفته است. از جمله سهشنبه سیام تیرماه که نقاطی در چابهار و کُنارک هدف گرفته شدند و شامگاه پنجشنبه، یکم مردادماه که به گزارش صداوسیمای جمهوری اسلامی صدای چندین انفجار در کُنارک شنیده شد.
میگویند پرتابه و بانک خالی اهداف است، اما زندگی ماست که حرام میشود
روز یکشنبه ۲۸ تیرماه، نیما اکبرخانی، کارشناس مسایل نظامی جمهوری اسلامی، در برنامهای تلویزیونی با ارایه گزارشی از حملات شب قبل سنتکام گفت بیشترین حملات به اهدافی در استانهای سیستان و بلوچستان و هرمزگان بوده است. او افزود تقریبا همه اهداف، مراکز نظامی بودهاند و با وجود تهدیدهای آمریکا، حمله به زیرساختها برای چهارمین روز متوقف مانده است. اکبرخانی در ادامه با اشاره به خالی بودن بانک اهداف آمریکا گفت حملات ایالات متحده بیشتر معنای سیاسی دارند.
یک شهروند با اشاره به این گفتهها به ایرانوایر میگوید که در حالی این حرفها زده میشود که زندگی برای او و خانوادهاش در بندر چابهار به جهنم تبدیل شده است. او به وحشت از صدای بمبها و لرزیدن پنجرهها و دیوارها و حتی کج شدن قاب نقاشیها و آثار هنری که به زحمت با خود از تهران آورده اشاره میکند و میگوید: «این واقعیت جنگ است، ما مردم رنج آن را میکشیم و کارشناسان صداوسیما و رسانهها میگویند پرتابه بود. بانکِ خالیِ هدف بود.»
شهروند دیگری که روایت او از سوی رسانه «شیوار نیوز» در اختیار ایرانوایر قرار گرفته نیز به موضوع «بانک خالی اهداف حملات آمریکا» اشاره میکند و میگوید: «همه پایگاههای سپاه و بسیج تخلیه شدند. از دو هفته پیش توی خیلی از استانها بهخصوص استانهای جنوبی، همه پایگاههای مرتبط به سپاه و بسیج کاملا تخلیه شدند و اگر دقت کرده باشید اینهمه پایگاه سپاه را توی این دوهفته در شهرهای مختلف بمباران کردند، اما یک کشته یا یک مجروح نداشتند.»
او به گمانهزنیهای مردم محلی درباره حمله به پاسگاه بمپور نیز اشاره کرده و میگوید: «دقیقا دو روز قبل از حمله به پادگان ارتش همه راجع به این موضوع حرف میزدند که سپاه از پایگاه شهید معمار که نزدیک همان پادگان ارتش بمپور است سه تا لانچر را داشته پس از تخلیه پایگاه منتقل میکرده به این پادگان و دقیقا دو شب بعد به پادگان ارتش بمپور حمله شد و اولین جایی هم که هدف حمله قرار گرفته بود زاغه مهمات پادگان بود. خیلیها بر این باورند چرا اینهمه وقت به این پادگان حملهای نشد؟ یا پادگانهای مهمتری مثل ۰۸ خاش هم بود چرا به آن حمله نکردند و به این پادگان چرا حمله کردند؟!»
به گفته او، هزینه جنگ را مردم میدهند: «واقعا تازه فهمیدم که جنگ واقعا چیز بد و وحشتناکی است چون تمام فشار اصلی روی مردم است، نه روی سیاستمدارها. جنگ فقط معیشت، اقتصاد و زندگی مردم را مختل میکند و فشار روانی خیلی بدی هم روی مردم میگذارد.»
به جز ۵سرباز وظیفه که در پادگان بمپور کشته شدند، شبکه اسناد حقوقبشر بلوچستان، اسامی ۴ نفر از غیرنظامیان کشته شده در حملات دو هفته اخیر در استان سیستان و بلوچستان یا شهروندان بلوچ کشته شده در دیگر شهرهای زیر جنگ را منتشر کرده است.
بر اساس این گزارش، «پروین سپاهی»، زن بلوچ اهل روستای جنگلوک چابهار، بر اثر فرو ریختن سقف منزلش ناشی از سقوط مهمات نگهداری شده در مراکز نظامی در پی حمله به مراکز و ارگانهای نظامی و دولتی مجاور محل سکونتش جان باخته. همچنین دو تن از اعضای خانواده او از جمله دخترش که حامله بود، مجروح شدهاند. «خالد قادری» نیز که به عنوان یکی از کارکنان کشیک ساختمان هواشناسی فرودگاه ایرانشهر مشغول انجام وظیفه بود، در جریان حملات آمریکا به این مجموعه کشته شده است.
همچنین «امید عربی» و «مرتضی هرمزی»، دو ملوان و صیاد بلوچ اهل بندر کوهستک، در پی هدف قرار گرفتن قایقهایشان در اسکله این بندر جان خود را از دست دادند. علاوه بر این، شبکه اسناد حقوقبشر بلوچستان اعلام کرده که پیکر دو شهروند بلوچ دیگر که در نزدیکی ایستگاه راداری پسابندر در پی حمله هوایی آمریکا جان خود را از دست داده و به سردخانه بیمارستان «امام علی» چابهار منتقل شده بودند، به دلیل عدم احراز هویت، در شمار قربانیان ذکرشده در این گزارش قرار نگرفتهاند.
پیشتر، حسین کرمانپور، رییس مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت، اعلام کرده بود که تا ساعت ۱۲ ظهر روز چهارشنبه ۲۴ تیرماه، شمار مصدومان حملات تیرماه از ۳۰۰ نفر گذشته و ۷۲ نفر نیز همچنان مجروح هستند. به گفته این مقام وزارت بهداشت، در میان جانباختگان دو زن و یک نوجوان زیر ۱۸ سال حضور دارند و استانهای هرمزگان، سیستان و بلوچستان و خوزستان بیشترین آسیب را متحمل شدهاند.
زندگی در شرایط جنگی؛ با قطعیهای مکرر برق و آب و صفهای طولانی بنزین و گاز
روز پنجشنبه، اول مرداد گزارشی در رسانههای ایران منتشر شد که نشان میداد آتش جنگ فقط به شهرهای ساحلی دریای عمان و خلیجفارس محدود نمانده است؛ ترکشهای جنگ، همان اندک خدمات عمومی را در شهرهایی چون زاهدان و مناطق حاشیهای آن از جمله شیرآباد مختل کرده است؛ با اینکه زیرساختهای مربوط به آن خدمات، از سوی ایالات متحده هدف قرار نگرفته است.
مثلا رسانهها در ایران از تخریب دو مخزن اصلی آب در سیریک استان هرمزگان خبر داده بودند؛ موضوعی که سنتکام اعلام کرد که موضوع را بررسی میکند ولی در سیستان و بلوچستان به گفته منابع محلی نه آب شیرینکنی تخریب شده و نه مخزنی هدف حمله قرار گرفته. با اینحال، در نقاطی از زاهدان آب روزهاست که بر مردم قطع شده و مقامات جمهوری اسلامی باز هم «ناترازی» بین آب و میزان مصرف آن را عامل قطعی چند روزه آب عنوان کردهاند.
بر اساس گزارشهایی که ایرانوایر بررسی کرده، وضعیت برق و دسترسی به سوخت خودروها نیز در استان سیستان و بلوچستان بر همین منوال است. صفهای طولانی برای بنزین و گاز طبیعی برای خودروها و قطعیهای مکرر برق بهویژه در محل کسبوکارها و صنایع، آسیبهای جدی به معیشت شهروندان زده است؛ بهویژه در جغرافیایی که بخش قابلتوجهی از جمعیت بهرغم تمام خطرها، از راه سوختبری نان بر سر سفرههایشان میبرند.
شرایط مردم بد بود، وحشتناکتر شده است
«فریبا بلوچ»، فعال حقوقبشر بلوچ به ایرانوایر میگوید که در سایه جنگ، جمهوری اسلامی برای خود در جامعه جهانی مشروعیت خریده و بهرغم تمام جنایتهایش، جهان از جنگ حرف میزند، نه اعدامها، بازداشتها و فشار کمرشکن اقتصادی که حکومت به مردم ایران تحمیل کرده است.
او توضیح میدهد که در بلوچستان، مشخصا با جمعیت بالای مردمی که زیر خط فقر زندگی میکردند، شرایط جنگی، قطعی طولانیمدت اینترنت و امنیتیتر شدن فضای شهرها، وضع معیشت مردم وحشتناکتر شده است: «اوایل جنگ خیلیها خوشحال بودند و فکر میکردند اینها میروند و شرشان کم میشود. میگفتند ما چیزی برای از دست دادن نداریم نه زیرساختی داریم نه نفعی از حکومت بردیم. همیشه سرکوب شدیم و کشته شدیم وبا این جنگ هم کشته میشویم، حالا بگذار اینها بروند.»
به گفته او اما با ادامه پیدا کردن جنگ و پایان آتشبس در اواسط تیرماه، «وضعیت بدتر شده و تقریبا هر روز که آمریکا چابهار و کنارک را میزند و ایرانشهر را هم که زد، همه از وحشت و استرس جنگ صحبت میکنند. از اینکه شبها خواب آرام ندارند و بچهها وحشت میکنند و نگرانی مردم این است که جنگ شده و همهجا داغون شده، گرچه مراکز نظامی و دولتی بیشتر هدف بوده ولی ترس مردم از این است که نکند اینها نروند و جنگ ادامه پیدا کند.»
خانم بلوچ نیز به موضوع تخلیه مراکز نظامی و استفاده سپاه از مدارس و بیمارستانها بهعنوان سپر انسانی و بهمنظور استفاده تبلیغاتی اشاره کرده و میگوید: «بلوچستان که چیزی نداشت ولی اینها مراکز نظامیشان را که تخلیه کردند، بردهاند در مدارس. مثلا پایگاه سپاه را بغل بیمارستان و جنگلها (مناطق زاغهنشین در حاشیه شهرها) که مردم نان شب ندارند و کپرنشین هستند زدند. هیچ آماری نداشتیم که فلان تعداد سپاهی کشته شده ولی دو نفر از مردم در جنگلها کشته شدند. بیمارستان چابهار که وضعیتش از قبل وحشتناک بود یک قسمتش آسیب دیده و همان امکانات کمی که نبوده همان هم یک قسمتش سقفش آسیب دیده. از قبل همه پایگاههایشان را خالی و نیروهایشان را تخلیه کردند برای همین هم تلفات نداشتهاند. لانچرها را هم میبرند پشت مدارس و جاهای حساس یا در خوابگاههای ارتش که خب اثراتش را در بمپور دیدیم.»
این فعال حقوقبشر در پایان نیز به موضوع تداوم قطعی آب و برق و مشکل تامین سوخت با وجود استرس جنگ نیز اشاره کرده و میگوید: «قطعی آب و برق در بلوچستان چیز عجیبی نیست و هر سال تابستان در گرمای بالای ۵۰درجه روزی چند ساعت برق و آب قطع میشود. ولی الان در زمان جنگ که مردم استرس جنگ دارند و شبها تا صبح بیدارند هم این وضعیت ادامه دارد. در مناطق حاشیهنشینی مثل شیرآباد وضعیت مردم وحشتناکتر است. مردم چندین روز است که آب ندارند ولی متاسفانه همهجا فقط اخبار جنگ است و هیچکس به وضعیت عادی زندگی مردم توجه نمیکند.»