ضیاء مصباح
موضوع مورد دقت صاحب نظران:
در ورود به مبحثی که باید بیش از این به ان پرداخت
…… درست است که ملی شدن صنعت نفت مهمترین و شناختهشدهترین هدف دولت شادروان مصدق بود، اما تنها هدف او نبود
اگر به برنامههای دولت ایشان، لوایح اختیارات و سخنرانیها و ایده ها ….نگاه کنیم، میبینیم که اصلاح نظام مالی و ساختار اداری، مبارزه با فساد، تقویت حاکمیت قانون، کاهش نفوذ دربار در امور اجرایی، اصلاح انتخابات، ایجاد ثبات اقتصادی و…. نیز از اهداف دولت این چهره ماندگار تاریخ معاصر وطنمان بود.
بنابراین، تقلیل نقش این بزرگمرد به « ملی کردن نفت» تصویر کاملی از عملکرد و برنامهها ارائه نمیدهد.
از سوی دیگر، اگر بگوییم ایشان پاسخگوی رفاه، آسایش، اخلاق، راستگویی، پیشرفت همهجانبه جامعه و…..نیز بود، این عبارت بیش از حد گسترده است.
. نخستوزیر، هرچند مسئول اداره دولتست، اما در نظام سیاسی آن زمان با محدودیتهای جدی روبرو بود؛ از جمله:
اختیارات گسترده شاه، مجلس، دربار،
ارتش، فشارهای خارجی،
بحران نفت و تحریم اقتصادی و…….
بنابراین، نمیتوان انتظار داشت که دولت ایشا ن به تنهایی همه ابعاد اخلاقی و اجتماعی جامعه رادر ان شرایط اصلاح نماید …..
گرچه ملی شدن صنعت نفت مهمترین مأموریت تاریخی دولت دکتر بود، اما برنامههای ایشان به این هدف محدود نمیشد….
. اصلاحات اداری، مالی، اقتصادی و تقویت حاکمیت قانون نیز از ارکان اندیشه و برنامه سیاسی این چهره ملی پاک دست و دلسوز وطنما ن بود …
از این رو، محدود کردن جایگاه شادروان دکتر مصدق صرفاً به نقش او در ملی شدن نفت، با کارنامه و اهداف گستردهتر دولت وی همخوانی کامل ندارد.
این بیان هم از نظر تاریخی مستند تر است و هم از نظر استدلالی محکمتر
. در واقع، به جای آنکه بگوییم «او مسئول همه چیز بود»، میگوییم «اهداف و مسئولیتهای دولت او بسیار فراتر از مسئله نفت بود»؛ گزارهای که با شواهد تاریخی نیز سازگارتر است/
سیم مرداد/ تهران /ضیاء مصباح