جان ساورز، رئیس پیشین امآی۶، سرویس جاسوسی بریتانیا در اظهاراتی جنجالی اطلاعاتی را درباره هدف از ترور لاریجانی فاش کرد.
او در مصاحبهای با روزنامه فایننشال تایمز گفت ایرانیها با فشارهای اقتصادی «واقعا شدیدتر و فزایندهای» روبهرو خواهند شد و افزود که محدودیتهای طرف آمریکایی نیز بیش از آنکه اقتصادی باشد، سیاسی است.
آقای ساورز گفت: «فکر نمیکنم بنزین گالنی چهار دلار واقعا برای آمریکاییها مشکل بزرگی باشد. بنابراین، به گمانم این وضعیت مدتی ادامه خواهد یافت.»
او با یادآوری «سابقه طولانی» آمریکا در کنار کشیدن از جنگهایی که برایشان دردناک و پرهزینه بوده است از ویتنام، لبنان در سال ۱۹۸۳، سومالی ده سال بعد و افغانستان در دوره ریاستجمهوری بایدن به عنوان مثال یاد کرد و گفت: «آمریکاییها به ایستادگی و ادامه دادن جنگهای دشوار شهرت ندارند.»
وی اضافه کرد: «فکر میکنم کشورهای منطقه سرانجام با ایران به نوعی سازش و شیوه همزیستی دست خواهند یافت، اما هنوز زمان آن نرسیده است.»
جان ساورز که تا اواخر سال ۲۰۱۴ ریاست سرویس اطلاعاتی امآی۶ بریتانیا را بر عهده داشت، با اشاره به این که در داخل ایران «کشمکشی بر سر قدرت» در جریان است، گفت: «نشانههایی از نظامیتر شدن فزاینده حکومت ایران دیده میشود و غیرنظامیان به حاشیه رانده میشوند.»
او در مصاحبه با این روزنامه بریتانیایی همچنین گفت: «ما امید زیادی به محمدباقر قالیباف داشتیم، اما روشن است که او در حال حاضر در کانون تحولات قرار ندارد.»
این در حالی است که در ماههای اخیر، نام محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، بارها به عنوان مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی در گفتگوهای صلح آمریکا مطرح شده و خود او مستقیما در مذاکرات حضور داشته است.
آقای ساورز گفته است: «تنها کسی که میتوانست در این میان نقشی محوری ایفا کند، علی لاریجانی بود اما اسرائیلیها عمدا او را ترور کردند، زیرا او را فردی میدانستند که میتوانست به توافق صلحی مورد قبول هر دو طرف دست یابد و از این رو، تهدیدی به شمار میرفت. بنابراین، چشمانداز منطقه تا حدی نگرانکننده است.»
این مقام پیشین بریتانیایی همچنین پیشبینی کرد: «فکر میکنم این وضعیت چند ماه دیگر نیز ادامه یابد. اما فشارهای اقتصادی از مقطعی به بعد، آثار خود را بر حکومت ایران نشان خواهد داد.»
سخنان جان ساورز در چند روز اخیر در شبکههای فارسیزبان واکنشهای زیادی را برانگیخته تا حدی که برخی این گمانهزنی را مطرح کردند که لاریجانی دست کم در اواخر عمرش شاید با سرویس جاسوسی بریتانیا در پیوند بوده است.
سخنان افشاگرانه ساورز درباره محوریت نداشتن قالیباف و نیز درباره نقش سپاه و این که در ایران واقعا چه کسی تصمیمگیرنده است، علامت سؤال پررنگتری را ترسیم کرده است.
سر جان ساورز در میانه دهه ۲۰۰۰، زمانی که مدیر سیاسی وزارت خارجه بریتانیا بود، در مذاکرات هستهای تروئیکای اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان) با ایران حضور داشت. در طرف ایرانی نیز علی لاریجانی از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ دبیر شورای عالی امنیت ملی و مذاکرهکننده ارشد هستهای ایران بود.
ساورز در سال ۲۰۰۷ از این سمت به نیویورک رفت و نماینده دائم بریتانیا در سازمان ملل متحد شد. همان سال، لاریجانی، قاعدتا در پی اختلاف با محمود احمدینژاد، از دبیری شورای عالی امنیت ملی و مسئولیت مذاکرات هستهای کنار رفت و سعید جلیلی جانشین او شد.
دو سال بعد، در سال ۲۰۰۹ و چند ماه پس از انتخابات جنجالی ریاستجمهوری ایران با رقابت اصلی میان محمود احمدینژاد و میرحسین موسوی، ساورز از نیویورک به لندن بازگشت تا ریاست سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا، امآی۶ را بر عهده بگیرد؛ سمتی که به مدت پنج سال، یعنی تا سال ۲۰۱۴ در آن باقی ماند.
