پایتخت هند برای نشست دو روزه سران گروه بینالمللی بریکس آماده شده است. از جمله شرکتکنندگان میتوان به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه اشاره کرد که روز جمعه ۲۰ شهریور (۱۱ سپتامبر) وارد این کشور شدند.
انتظار میرود، جنگ اوکراین، جنگ ایران و پیامدهای جهانی این دو جنگ، از محورهای اصلی این نشست باشند.
تاگس شاو، سایت خبری شبکه سراسری تلویزیون آلمان در گزارشی درباره این نشست دو روزه نوشته است، در این دوره دولت هند نام “بریکس” را دوباره معنا کرده و آن را مخفف عبارت “ایجاد تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری” دانسته است.
تعبیری که به گزارش این سایت خبری به همان اندازه که کلیگویی و مبهم است، خوشبینانه هم است و شاید از همین رو، برای مجمعی تا این حد ناهمگون که در روزگاری دشوار گرد هم آمده، کاملا مناسب باشد.
نشست این دوره بریکس در فضایی از عدم قطعیت جهانی برگزار میشود. راجان کومار، استاد روابط بینالملل در دانشگاه جواهر لعل نهرو در دهلینو، آن را اینگونه توضیح میدهد: «سیاستهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و اقدامات ایالات متحده آمریکا علیه ایران از یک سو، و حمله روسیه به اوکراین از سوی دیگر، عامل بروز این نااطمینانی بودهاند.»
او میافزاید: «نتیجه اینکه این وضعیت به یک بحران سیاسی و اقتصادی شدید در کشورهای جنوب جهانی منجر شده است.»
هشدار کارشناس نسبت به “انتظارات بیش از حد” و اختلافنظر در “مسائل حساس”
برگزاری این دوره از نشست بریکس توجه بسیاری از کارشناسان را به خود اختصاص داده است. آیا بریکس میتواند بهعنوان بازیگری قدرتمند و جدید در یک نظم جهانی چندقطبی تثبیت شود؟
یوخن لوکشایتر از بنیاد هاینریش بل در دهلینو با بیان اینکه “نباید در مجموع انتظار زیادی از این نشست داشت” به سایت خبری شبکه سراسری تلویزیون آلمان میگوید: «بریکس در وهله نخست یک مجمع سیاسی برای گفتوگوست و نه یک اتحادیه یا ائتلاف میان کشورها.»
او ادامه میدهد: «برای مثال، این گروه سیاست خارجی مشترکی ندارد. افزون بر این، منافع اعضای مختلف بریکس در برخی موارد تفاوتهای بسیار زیادی با یکدیگر دارد.»
در نشست وزرای امور خارجه بریکس که در ماه مه نیز در دهلینو برگزار شد، ایران به عنوان یکی از اعضای این مجمع، بر محکومیت آمریکا و اسرائیل اصرار داشت اما عربستان سعودی و امارات متحده عربی که آنها نیز عضو بریکس هستند، در جریان مناقشه خلیج فارس از سوی ایران، به عنوان متحدان آمریکا مورد هجوم قرار گرفته بودند و به همین خاطر، با این محکومیت مخالفت کردند.
در نشست فعلی نیز به نظر نمیرسد، این موضعگیری تغییر چندانی کرده باشد. همچنین بنا به گفته یوخن لوکشایتر از بنیاد هاینریش بل: «به دلیل آنکه روسیه از اعضای بنیانگذار بریکس است، نباید انتظار صدور بیانیههای خیلی تند درباره اقدامات پوتین در اوکراین را هم داشت.»
اعضای بریکس در برخی مسائل مواضعی بسیار متفاوت از یکدیگر دارند اما آنچه آنها را به هم پیوند میدهد، این است که معتقدند “غرب توجه چندانی به آنها ندارد”. بریکس با حضور قدرتهایی مانند چین، برزیل و هند میخواهد این وضعیت را تغییر دهد. بهویژه هند، بهعنوان میزبان این نشست، قصد دارد نقش رهبری خود را در “جنوب جهانی” پررنگتر کند.
در این رابطه یوخن لوکشایتر توضیح میدهد: «هند بریکس را نه مجمعی علیه غرب، بلکه بستری غیرغربی میبیند که میتواند خلاءها را در زمینه تامین مالی زیرساختها یا توسعه پر کند».
هند بارها پیشنهاد پیوند دادن ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی کشورهای عضو بریکس را برای تسهیل پرداختهای فرا مرزی مطرح کرده که البته تا امروز، موانع سیاسی و فنی متعددی سر راه این اقدام وجود داشته و عملی نشده است.
نزدیکی میان هند و چین اتفاق خواهد افتاد؟
کارشناسان حتی نسبت به صدور یک بیانیه مشترک پایانی از سوی کشورهای عضو بریکس در این دور از نشستها تردید دارند و همزمان نسبت به نزدیکی هند و چین نیز سوالات بسیاری مطرح است.
پس از درگیری مرگبار سال ۲۰۲۰ در امتداد خط مرزی میان این دو کشور در هیمالیا، روابط آنها تا مدتی به حالت تعلیق درآمد. حالا اما نخستین سفر شی جینپینگ، رئیسجمهور چین به هند پس از هفت سال، نشانهای مثبت تلقی میشود و حاکی از آن است که دو کشور بار دیگر گفتوگوها را از سر گرفتهاند. با این حال، هر دو هنوز هم رقبای استراتژیک یکدیگر محسوب میشوند.
در عین حال، چین یکی از مهمترین شرکای اقتصادی و تجاری هند به شمار میرود و از این رو، این پرجمعیتترین کشور جهان میخواهد به یک توازن یعنی همکاری با چین و همزمان حفظ موقعیت خود در فضای رقابتی دست یابد.
گروه بریکس در سال ۲۰۰۹ با هدف افزایش نفوذ کشورهای نوظهور و در حال توسعه در عرصه بینالمللی تاسیس شد. کشورهای بنیانگذار آن برزیل، روسیه، هند و چین بودند و آفریقای جنوبی نیز یک سال بعد به این گروه پیوست.
حروف اول نام انگلیسی این پنج کشور، نام “گروه بریکس” را شکل داد. بعدها کشورهای دیگری از جمله ایران، مصر و اندونزی نیز به این گروه پیوستند.
