تحریم یک آزمون علمی یا محدود کردن سفر دانشجویان رفتار حکومت جمهوری اسلامی ایران را تغییر نخواهد داد
عکس تزئینی – طرحی از مصاحبه برای اخذ ویزای ایالات متحده آمریکا – AI Generated
در تازهترین تحول در سیاست تحریمی آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، وزارت خزانهداری ایالات متحده مجوز عمومی جی (G) را به حالت تعلیق درآورد؛ تصمیمی که آثار آن مستقیم متوجه دانشجویان، پژوهشگران، متقاضیان تحصیل در خارج و ایرانیان دارای تابعیت یا اقامت آمریکا است. به این ترتیب دامنه فشارها دیگر به نفت، بانک و صنایع نظامی محدود نمیشود و تحصیل، آزمونهای علمی، سفرهای عادی و زندگی روزمره مردم را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.
مجوز عمومی جی را دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، موسوم به اوفک (OFAC)، سال ۲۰۱۴ صادر کرد. این مجوز به موسسات دانشگاهی معتبر آمریکا اجازه میداد با دانشگاههای ایران برنامههای تبادل علمی برقرار کنند، به دانشجویان ایرانی بورسیه تحصیلی بدهند و برخی خدمات آموزشی، دورههای آنلاین و آزمونهای استاندارد را در ایران برگزار کنند.
وزارت خزانهداری آمریکا در اوت ۲۰۲۶ این مجوز را به حالت تعلیق درآورد. یکی از فوریترین نتایج این تصمیم توقف برگزاری آزمونهای تافل (TOEFL) و جیآرئی (GRE) در داخل ایران بود. موسسه ئیتیاس (ETS)، سازمان خدمات آزمونهای آموزشی، اعلام کرد نوبتهای آینده این آزمونها در ایران لغو میشوند و در حال حاضر برای ازسرگیری آنها زمان مشخصی وجود ندارد.
این محدودیت بر اساس محل ارائه خدمات است و نه صرفا تابعیت داوطلب. بنابراین، یک تبعه ایران ممکن است بتواند در کشور دیگری مانند ترکیه، ارمنستان یا امارات در آزمون شرکت کند، اما این راهحل برای بسیاری از دانشجویان تنها روی کاغذ امکانپذیر است. هزینه سنگین بلیت، هتل، ویزا، تبدیل ارز و پرداخت بینالمللی موجب میشود شرکت در یک آزمون ساده به سفری پرهزینه و طاقتفرسا تبدیل شود.
تعلیق مجوز جی ممکن است سایر آزمونهای ورودی دانشگاهی و حرفهای آمریکایی را نیز با مشکل روبهرو کند. درباره آزمونهایی مانند الست (LSAT)، آزمون ورودی به دانشکدههای حقوق، باید میان اثر حقوقی تعلیق مجوز و اعلام رسمی موسسه برگزارکننده تفاوت گذاشت. با این حال، حتی اگر شرکت در آزمون کاملا ممنوع نشده باشد، پرداخت هزینه، ارسال نمره، دسترسی به خدمات آنلاین و یافتن مرکز آزمون برای افراد داخل ایران میتواند دشوار یا ناممکن شود.
تحریمهای گستردهتر علیه بخش هواپیمایی ایران نیز فشار دیگری بر مردم ایران وارد میکند. شهروندان آمریکا و دارندگان گرینکارت عموما نمیتوانند با شرکتهای قرارگرفته در فهرست اشخاص تحریمشده اوفک تراکنش مالی داشته باشند، مگر آنکه معافیت یا مجوز مشخصی وجود داشته باشد. درنتیجه، یک ایرانیــآمریکایی ممکن است نتواند از یک شرکت هواپیمایی تحریمشده بلیت بخرد یا به آن پول بپردازد.
البته اصل سفر یک شهروند آمریکا به ایران لزوما ممنوع نیست و معاملات متعارف و ضروری مربوط به سفر عموما از تحریمها مستثنیاند. مشکل هنگامی ایجاد میشود که مسافر از یک شرکت هواپیمایی مشخص تحریمشده، نماینده فروش یا واسطه مالی آن خرید کند. پیچیدگی مقررات باعث میشود حتی یک مسافر عادی نیز نگران نقض ناخواسته قوانین آمریکا و در نتیجه مجازات آن باشد.
برای درک کامل پیامد این سیاستها، باید وضعیت دشوار زندگی در داخل ایران را نیز دید. مردم ایران سالها است زیر فشار همزمان تحریمهای خارجی، تورم سنگین، کاهش ارزش پول ملی و مدیریت ناکارآمد داخلی زندگی میکنند. قیمت مواد غذایی، مسکن، بنزین، دارو، پوشاک و وسایل ضروری بهسرعت افزایش یافته، در حالی که درآمد بسیاری از خانوادهها متناسب با آن رشد نکرده است. تهیه بعضی کالاها دشوار شده و کمبود یا افزایش ناگهانی قیمت دارو و تجهیزات پزشکی، بیماران و سالمندان را با نگرانی جدی روبهرو کرده است.
در چنین شرایطی، هزینه شرکت در آزمون خارجی فقط یک هزینه آموزشی نیست. خانوادهای که برای تامین اجارهخانه، خوراک و درمان مشکل دارد، باید برای ثبتنام آزمون و سپس سفر فرزندش به کشوری دیگر نیز مبلغی سنگین فراهم کند. بسیاری از جوانان پس از ماهها مطالعه و صرف هزینه، ناگهان متوجه میشوند مرکز آزمون تعطیل شده است یا امکان پرداخت و ارسال نمره وجود ندارد. این وضعیت احساس ناامیدی، تبعیض و بیآیندگی را در میان نسل تحصیلکرده تشدید میکند.
در کنار نقش تحریمهای آمریکا، نمیتوان از مسئولیت جمهوری اسلامی ایران چشمپوشی کرد. دولت وظیفه دارد آثار تحریمها را بر مردم کاهش دهد، منابع کشور را به نیازهای اساسی مردم ایران اختصاص دهد و برای تامین دارو، کالاهای ضروری، آموزش و ارتباطات علمی راهحلهای شفاف و قانونی پیدا کند. با این حال، بیتوجهی به مشکلات روزمره مردم، فساد، سوءمدیریت، نبود شفافیت و اولویت دادن به هزینههای سیاسی و امنیتی، سختی زندگی در ایران را چندبرابر کرده است.
مردم ایران میان دو فشار گرفتار شدهاند: از یکسو سیاست تحریمی آمریکا که ظاهرا حکومت را هدف قرار میدهد، اما آثار آن به دانشجویان، بیماران، مسافران و خانوادههای عادی منتقل میشود و از سوی دیگر حکومتی که نتوانسته یا نخواسته است از منابع کشور برای کاهش رنج مردم خود استفاده معقولی کند. نتیجه، گرانی، فقر، کمبود کالا، محدودیت سفر، انسداد فرصتهای آموزشی و افزایش مهاجرت جوانان است.
تحریم یک آزمون علمی یا محدود کردن سفر دانشجویان رفتار حکومت جمهوری اسلامی ایران را تغییر نخواهد داد. این اقدامها عمدتا بر آینده جوانانی اثر منفی میگذارد که بسیاری از آنان در سیاستهای جمهوری اسلامی هیچ نقشی ندارند. هم دولت آمریکا باید آثار انسانی تصمیمهایش را بسنجد و برای آموزش و تبادلات علمی معافیت روشن ایجاد کند و هم نظام ایران باید بهجای بیتوجهی و شعار، مسئولیت مستقیم خود در برابر معیشت، آزادی و آینده مردم ایران را بپذیرد.