تمامیت ارضی ایران و اصول حقوق بشری دوران گذار
در پی دعوت سازمان حقوق بشر ایران به اسلو، اخیراً جمعی از سازمانهای اپوزیسیون ایران بیانیه‌ای با عنوان «اصول حداقلی حقوق بشری برای دوران گذار» را امضا کرده‌اند. جبهه ملی ایران – اروپا و سازمانهای جبهه ملی ایران در خارج از کشور نیز که دومی از آغاز در این ابتکار مشارکت داشت، ضمن تأیید محتوای کلی بیانیه، انتقاداتی را نسبت به آن مطرح کردند. بخشی از این ملاحظات، هرچند نه به‌طور کامل، در متن بیانیه مورد توجه قرار گرفت. با این حال، یک نکته اساسی و از نظر ما تعیین‌کننده، یعنی تأکید بر ضرورت حفظ تمامیت ارضی ایران، در متن نهایی گنجانده نشد.
از دیدگاه ما، حفظ تمامیت ارضی ایران یکی از نکات اساسی است که باید در دوران گذار مورد توجه قرار گیرد. درست است که همه سازمانهای امضاکننده ایرانی هستند و موضوع بیانیه نیز رعایت حداقل اصول حقوق بشری در دوران گذار ایران است، اما فقدان موضعی روشن درباره ضرورت حفظ تمامیت ارضی کشور، کاستی‌ای اساسی در این بیانیه به شمار می‌رود.
نادیده گرفتن ضرورت حفظ تمامیت ارضی ایران میتواند زمینه را برای تقویت گرایش‌های جدایی‌طلبانه فراهم کند و کشور را در معرض خطر تجزیه قرار دهد؛ خطری که در صورت تحقق، میتواند به جنگ داخلی، خون‌ریزی و فقر و فلاکت گسترده و بیشتر برای مردم ایران بینجامد. چنین غفلتی نه‌تنها جان و امنیت شهروندان را تهدید می‌کند، بلکه ممکن است تحقق همان حداقل‌های حقوق بشری مورد تأکید بیانیه را نیز به حاشیه براند و فرصت استقرار و تضمین آن‌ها را از میان ببرد.
متأسفانه، برخی گروه‌های اتنیکی، نفی تمامیت ارضی ایران را گامی در جهت تحقق حقوق اتنیکی خود تلقی می‌کنند. از دیدگاه ما، چنین برداشتی نادرست و پیامدهای آن میتواند زیان‌بار باشد؛ زیرا نه‌تنها لزوماً به تحقق مطالبات قومی نمی‌انجامد، بلکه میتواند زمینه را برای بی اعتمادی، تشدید اختلافات، گسترش خشونت و تضعیف چشم‌انداز دموکراسی و آزادی در ایران فراهم سازد.
ما بر این باوریم که پاسداری از تمامیت ارضی ایران و تضمین حقوق برابر همه شهروندان، از جمله حقوق زبانی، فرهنگی و مدنی گروه‌های اتنیکی، باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند. حفظ یکپارچگی سرزمینی نباید بهانه‌ای برای نادیده گرفتن حقوق و مطالبات مشروع هیچ گروهی باشد؛ همان‌گونه که پیگیری این حقوق نیز نباید به تشدید گسست و درگیری در جامعه ایران بینجامد.
گذار به دموکراسی و استقرار حقوق بشر نیازمند همبستگی ملی، اعتماد متقابل و توافق بر سر اصول بنیادین همزیستی است. از نظر ما، روشن بودن چارچوب سرزمینی و سیاسی ایران در دوران گذار میتواند به تقویت این همبستگی کمک کند. هدف مشترک باید ایجاد ایرانی آزاد، دموکراتیک و برخوردار از حقوق برابر برای همه شهروندان باشد؛ ایرانی که در آن تنوع قومی، زبانی و فرهنگی به رسمیت شناخته شود و حقوق همه مردم، بدون تبعیض، تضمین گردد.
در پایان، هرچند به دلیل نبود تأکید صریح بر ضرورت حفظ تمامیت ارضی ایران، از امضای این بیانیه خودداری کردیم، لازم می‌دانیم از تلاش‌های سازمان حقوق بشر ایران برای شکل دادن به چنین ابتکاری و پیشبرد گفت‌وگو درباره اصول حقوق بشری دوران گذار قدردانی کنیم. امیدواریم این تلاش‌ها با توجه هم‌زمان به حقوق بشر، دموکراسی، حقوق برابر شهروندان و حفظ تمامیت ارضی ایران ادامه یابد.
جبهه ملی ایران – اروپا
سازمانهای جبهه ملی ایران در خارج از کشور
13 مهر 1405 برابر 5 اکتبر 2026