با اینکه این روزها ایران با بحران روزافزون کم‌آبی روبه‌رو است، اخیرا جواد ساداتی نژاد وزیر جهاد کشاورزی دولت سیزدهم وعده داده است که با افزایش تولید، ایران از واردات برنج بی‌نیاز می‌شود. این در حالی است که برنج یکی از محصولات «آب بر» است. در همین زمینه، اسماعیل کهرم کارشناس محیط زیست، با بیان به اینکه یکی از دلایل خشک شدن تالاب گاوخونی کاشت برنج در کرانه‌های زاینده‌رود است، در اعتراض به طرح «خودکفایی برنج» گفت: «این‌ها طرح‌های بدون مطالعه است و متاسفانه ایران را مثل همان طرح خودکفایی گندم به سراشیبی می‌برد و کشاورزی را هم نابود می‌کند. با این تفاسیر بنده با این طرح موافق نیستم.»

او در گفتگو با انتخاب، ضمن انتقاد از گفته‌های علی‌مراد اکبری معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی مبنی بر اینکه قرار است آب موردنیاز این طرح از طریق «منابع آب سبز حاصله در سطح استان‌های شمالی کشور» تامین ‌شود، افزود: آمده‌ایم و در ۱۲ استان برنج می‌کاریم، معلوم است که از یک سو برنجش از نظر کیفیت مورد قبول نخواهد بود و از سوی دیگر متاسفانه زمین‌ها و آب را از بین می‌برد؛ سفره آب زیرزمینی را بالا می‌کشیم تا به برنج آب دهیم و درنتیجه آن سفره ما خالی می‌شود.

پیش‌تر، معاون وزیر جهاد کشاورزی گفته بود که با مدیریت آب سبز، آب مورد نیاز برای خودکفایی در تولید برنج را تامین می‌کنیم. به گفته او از طریق منابع آب سبز حاصله در سطح استان‌های شمالی کشور، حدود ۹ تا ۱۰ میلیارد مترمکعب آب سبز حاصل می‌شود که درواقع همان آب‌هایی است که بلااستفاده به دریای خزر وارد و از دسترس مصارف داخل کشور خارج می‌شود.

 آبی که بعد از نفوذ باران در خاک در مسیر رسیدن به منطقه اشباع است را آب سبز می‌گویند.

بااین‌حال بسیاری از کارشناسان محیط زیست معتقدند که ایران ظرفیت منابع آبی و خاکی لازم برای خودکفایی در محصولی مانند برنج را ندارد. آن‌ها تاکید می‌کنند که اساسا تولید برنج تنها باید به استان‌های شمالی محدود شود و نیاز کشور باید از طریق واردات تامین شود.

به علاوه مدت‌هاست که کارشناسان تاکید دارند که ایران باید با تغییر الگوی کشاورزی به‌جای تولید محصولات آب بر، به کشت محصولات کم آب روی بیاورد و با صادرات آن، در مقابل محصولات آب‌بر را وارد کند.

در همین رابطه، جمیل علیزاده شایق، دبیر انجمن تولیدکنندگان برنج نیز با انتقاد از طرح خودکفایی برنج گفته است: «آمار تولید برنج ۲ میلیون و ۲۵۰ هزار تن در سال است. از ۹۵ به بعد میزان سطح زیر کشت برنج بالا رفت این در حالی است که میزان تولید و عملکرد افزایش پیدا نکرد اینجاست که باید بگویم در این سال‌ها معرفی ارقام پر محصول از سوی مؤسسه برنج چه فایده‌ای داشت؟»

اما به نظر می‌رسد که فراتر از محیط زیست، مسائل دیگری در اجرای این طرح دخیل است.

اخیرا وزیر جهاد کشاورزی بابیان اینکه میان جهاد کشاورزی و قرارگاه خاتم‌الانبیای سپاه قراردادی برای تولید برنج امضا شده است، گفت که پیش‌بینی می‌کنیم که از محل تهاتر نفت سه میلیارد دلار یا مبلغی بیش از ۹۰ یا ۱۰۰ میلیارد تومان برای این منظور طی ۵ سال هزینه شود و توافقات اولیه انجام شده و در این سفر ۷۰۰ میلیارد تومان برای این کار گذاشته شده است.

بااین‌حال دبیر انجمن تولیدکنندگان برنج می‌گوید: «زمانی‌که خبر تخصیص ۷۰۰ میلیارد تومان برای این پروژه را خواندم، شوکه شدم. وزارت کشاورزی از کارشناسان قدیمی و باسابقه در این بخش بهره نگرفته و طرح خودکفایی برنج را به نهادی داده است که در این زمینه تخصص لازم را ندارد.»