درحالی‌که روزبه‌روز بر شدت آلودگی آب دریای خزر در اثر ورود فاضلاب، سموم و کودهای شیمیایی، پساب صنعتی، آلودگی‌های نفتی و شیرابه افزوده می‌شود، مدیرکل مرکز علوم جوی و اقیانوسی سازمان هواشناسی ایران گفت که طی ۲۶ سال اخیر تراز آب دریای خزر ۱.۵ متر کمتر شده است.

بهزاد لایقی، مدیرکل مرکز علوم جوی و اقیانوسی سازمان هواشناسی کشور، گفت داده‌های ایستگاه‌های پایش دریای خزر از سال ۱۳۷۴ تاکنون، روندی کاهشی در تراز آب دریای خزر را نشان می‌دهد.

مدیرکل مرکز علوم جوی و اقیانوسی سازمان هواشناسی تاکید کرد از سال ۱۳۷۴ تاکنون، به‌طور متوسط سالانه حدود شش سانتیمتر از تراز آب دریای خزر کاهش پیدا کرده است، یعنی طی ۲۶ سال اخیر تراز آب دریای خزر ۱.۵ متر کمتر شده که رقم قابل توجهی است.

لایقی افزود مهم‌ترین عامل کاهش تراز آب دریای خزر، کاهش بارندگی در حوضه آبریز دریای خزر و کم شدن دبی رودخانه‌های این حوضه به‌ویژه رودخانه ولگاست، آن هم درحالی‌که ولگا بیش از ۸۵ درصد آب دریای خزر را تامین می‌کند.

مدیرکل مرکز علوم جوی و اقیانوسی سازمان هواشناسی گفت که همچنین شدت تابش خورشید بر دریای خزر و تبخیر آب نیز موجب کاهش هر ساله تراز این دریاچه می‌شود.

لایقی با اشاره به اینکه حجم آبی که سالانه در دریاچه خزر از دست می‌رود، کم نیست، تاکید کرد که به نظر نمی‌رسد راهکارهای مصنوعی و انسانی مانند طرح‌های انتقال آب یا کاهش مصرف آب رودخانه‌های حوضه آبریز دریای خزر، بتواند مشکلات را برطرف و کمبود آب را جبران کند و تنها بارش است که می‌تواند این شرایط را تغییر دهد.

گزارش موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو نیز حاکی از آن است که از سال ۱۹۹۵ که سطح آب دریای خزر بالاترین تراز ۸۰ سال اخیر را داشت تاکنون، تراز آب دریای خزر با سیری غیریکنواخت در حال کاهش است.

در این گزارش آمده است که بیشترین میزان کاهش تراز آب خزر در بازه زمانی سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵ میلادی به وقوع پیوسته و با کاهش قابل ملاحظه آبدهی رودخانه‌های مهم شمالی، ازجمله رودخانه ولگا هم‌زمان بوده است.

این گزارش نیز تاکید می‌کند علاوه بر تغییرات موثر منابع آب رودخانه‌ای، افزایش دمای هوا و اثرگذاری آن بر میزان تبخیر و هدر رفت آب، در روند تغییرات سالانه و نوسان‌های آب تاثیر داشته است.

احمد دنیا مالی،  نماینده بندرانزلی در مجلس شورای اسلامی، نیز ۳۱ تیر ۱۴۰۱ گفت کاهش تراز آب دریای خزر به‌طور مستقیم سبب خشک شدن سطح بیشتری از تالاب انزلی و افزایش تکثیر سنبل آبی شده است.

دنیا مالی افزود در حال حاضر نسبت به سال گذشته شاهد پسرفت ۲۲ سانتیمتری تراز آب دریای خزر هستیم که بر تالاب انزلی نیز تاثیر خواهد داشت.

در کنار کاهش تراز آب، دریای خزر با آلودگی شدید مواجه است و خبرگزاری ایسنا گزارش داد در برخی شهرهای استان‌های شمالی ایران، محل دفع زباله در ساحل دریای خزر قرار دارد و شیرابه آن‌ها به‌صورت مستقیم وارد دریا می‌شود.

این خبرگزاری نوشت که شهر سرخ‌رود از توابع محمودآباد یک محل دپو زباله در کنار ساحل دریای خزر دارد و خود محمودآباد نیز محل مشابهی در یک متری ساحل دریا دارد و بابلسر و دیگر شهرهای نیز وضعیت مشابه دارند.

ورود فاضلاب به رودخانه‌های استان‌های شمال ایران به دلیل نبود سیستم فاضلاب شهری، یکی دیگر از منابع آلودگی آب خزر است.

آلودگی‌های دریای خزر تنها ناشی از زباله، شیرابه حاصل از سایت‌های دپو یا دفن زباله نیست و آلودگی‌های نفتی کشورهای حاشیه خزر، پساب صنایع و سموم و کودهای شیمیایی نیز با ورود به این دریا، آن را بیش از پیش آلوده می‌کنند.