حضور «محمدجواد ظریف» در «داووس» سوییس و جلسه سال ۲۰۲۵ «مجمع جهانی اقتصاد» به دلیل اظهارات او درباره حجاب زنان ایرانی جنجالی شده است.

ظریف در یک مصاحبه با «فرید زکریا»، مجری مشهور شبکه خبری «سی‌ان‌ان» امریکا حاضر شد تا طی آن درباره سیاست‌های داخلی و خارجی پاسخ دهد.

در جنجالی‌ترین بخش این مصاحبه، در جواب به این سوال که آیا زنان کابینه «مسعود پزشکیان» می‌توانند بدون پوشش موی سر در جلسات کابینه حضور پیدا کنند، گفت: «آن‌ها انتخاب کرده‌اند که این کار را نکنند، چون به قوانین کشور احترام می‌گذارند. حالا اگر به خیابان‌های تهران بروید، خواهید دید که بسیاری از زنان موهای خود را نمی‌پوشانند. این خلاف قانون است اما دولت تصمیم گرفته است که زنان را تحت فشار قرار ندهد.»

او سپس توضیح داد که آن‌چه تصمیم دولت خوانده، وعده‌ای بوده که پزشکیان داده و این وعده در حال اجرا است: «او اجرای قانون را با موافقت ارکان نظام به تعلیق درآورد.»

پس از اظهارات ظریف، شمار گسترده‌ای از کاربران ایرانی شبکه‌های اجتماعی گفته‌های او را، از جمله با نشان دادن تصاویر پیامک توقیف اتومبیل‌ها بابت بی‌حجابی سرنشینان که تاریخ روز سخنرانی او را داشته، ادعای وزیر خارجه پیشین و معاون کنونی رییس‌جمهوری ایران در امور راهبردی را «نادرست»، «دروغ» و «ماله‌کشی» ناتوانی حکومت در برابر مقاومت زنان مقابل اعمال حجاب و پوشش اجباری دانستند.

فقط چند روز پیش از گفته‌های ظریف، «سعید اسلام‌زاده»، از مدیران وزارت فرهنگ و ارشاد به دلیل انتشار عکسی با دختر نوجوانش که حجاب اجباری بر سر نداشت، برکنار شده بود.

مخالفت زنان ایرانی با حجاب اجباری و مقاومت در برابر آن که از شهریور ۱۴۰۱ وارد مرحله تازه‌تری شد، با تلاش سرکوب‌گرانه حکومت مواجه شده است اما مقام‌های جمهوری اسلامی که به دلیل بحران مشروعیت در وضعیت ناپایداری هستند، قادر به اعمال حجاب اجباری به روش‌های سابق نیستند و تصمیم به برخورد هوشمندانه به جای گماردن گسترده ماموران حجاب اجباری گرفته‌اند.

«علی خامنه‌ای»، رهبر جمهوری اسلامی مدتی پیش از این گفته بود بی‌حجابی «حرام سیاسی» است و ارکان مختلف حکومت، از جمله «غلامحسین محسنی اژه‌ای» و «محمدباقر قالیباف»، رییس قوه قضاییه و رییس مجلس شورای اسلامی گفته‌اند حکومت قائل به حجاب اختیاری نیست.

توقیف خودرو، جریمه‌های مالی، توقف ارایه خدمات عمومی، از جمله ممانعت از ورود زنان بی‌حجاب به بانک‌ها، مترو و هواپیما و مهر و موم واحدهای کسب و کار که به زنان بی‌حجاب خدمات بدهند، بر خلاف اظهارات ظریف، بخشی از روش‌های تازه جمهوری اسلامی در سرکوب زنان بی‌حجاب است که بی‌وقفه ادامه دارد.

پزشکیان در زمان تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری گفته بود مخالف «قانون حجاب و عفاف» است و پس از تصویب آن در مجلس و تاییدش توسط شورای نگهبان، تلاش کرد تا جلوی اجرای آن را بگیرد. 

با وجودی که حکومت حجاب را یک مساله هویتی می‌داند، به دلیل التهاب داخلی ناشی از سوءمدیریت گسترده و فساد مالی ساختاری، قادر به سخت‌گیری درباره حجاب با وجود فراگیر شدن بی‌حجابی نیست.

ارزیابی مقام‌های حکومتی این است که تحت فشار قرار دادن زنان نه تنها نتیجه دلخواه را به دنبال ندارد بلکه به دلیل ناپایداری داخلی و انباشت نارضایتی عمومی، قابلیت شروع موج اعتراضی هم دارد. بنابراین، آن‌چه حکومت انجام می‌دهد، تغییر نحوه سرکوب و «عقب‌نشینی تاکتیکی» است که خامنه‌ای بارها برای حفظ حکومت، آن را توصیه کرده است.

در این مصاحبه، ظریف نکته‌ای درباره گروه‌های «نیابتی» جمهوری اسلامی در منطقه گفته که بسیار مناسب وضعیت زنان ایرانی، از جمله در موضوع حجاب است: «زمانی که سرکوب ادامه دارد، مقاومت نیز ادامه خواهد داشت.»

در جلسه پرسش و پاسخ ظریف با زکریا، او اظهارات دیگری هم داشته که از جنس سفسطه‌گری آشنای ظریف است؛ از جمله این که گروه‌های متنوع شبه‌نظامی در منطقه، سازمان‌های میلیشایی نیابتی جمهوری اسلامی نیستند. در حالی که طی این سال‌ها، به غیر از خامنه‌ای، تعداد قابل ملاحظه‌ای از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران، از جمله سرلشکر «غلامعلی رشید»، فرمانده قرارگاه جنگی «خاتم‌الانبیا» گفته‌اند این گروه‌ها به نیابت از جمهوری اسلامی تاسیس شده و  عمل می‌کنند.

وقتی درباره حمایت‌های مالی و تسلیحاتی ایران از این گروه‌ها از ظریف پرسیده شد، او گفت: «بیایید درباره تامین مالی صحبت نکنیم، چون خیلی‌ها در حال تامین مالی بسیاری از چیزها هستند و موفق نمی‌شوند. بیایید تمرکز کنیم روی این واقعیت که ما از حقوق مردم حمایت کرده‌ایم.»

اثر اظهارات ظریف بر شهروندان ایرانی که او را «دروغ‌گوی جمهوری اسلامی به زبان انگلیسی» توصیف کردند، روشن است. اما با توجه به آشنایی رهبران کشورها با افکار او و تصویری که تلاش می‌کند از جمهوری اسلامی شکل بدهد، بعید به نظر می‌رسد همچون سال‌های اول وزارتش توانسته باشد، غیرایرانی‌ها را قانع و به آینده جمهوری اسلامی خوش‌بین کرده باشد.

مجمع جهانی اقتصاد فرصتی برای رهبران کشورها است که در آن سیاست‌های خود را شرح دهند و راه‌های همکاری با دولت‌ها و بازیگران غیردولتی را فراهم کنند.  ظریف در مهم‌ترین حضور عمومی‌ خود در داووس، چهره‌اش را به عنوان یک سفسطه‌گر و توجیه کننده رفتار غیرعادی جمهوری اسلامی تثبیت کرد و برخلاف آن‌چه مردم ایران روزانه با آن روبه‌رو هستند، تصویر وارونه‌ای به غیرایرانی‌ها داد.