ایران وایر
هوا خاکستری و سنگین است. بخش بزرگی از تالاب هورالعظیم، در مرز جنوب‌غرب‌وز ایران با وسعتی بیش از ۳۰۰ هزار هکتار هرسال در موسم گرمای طاقت‌فرسای خوزستان شعله می‌کشد. در «هورالهویزه» که می‌شود بخش واقع در عراق که هنوز آب دارد و نیزارها بلندند، آتش که شعله بکشد باد دود و آلودگی را به ایران سوق می‌دهد.
مردم خوزستان روزهاست که در دود غلیظ و بوی نامطبوع ناشی از این آتش‌سوزی نفس می‌کشند و بعضی شهرها وضعیت آلودگی هوا به شکل خطرناکی افزایش‌یافته است.
چرا برای این اتفاق تکرارشونده تاکنون هیچ پویش و کارزاری به نتیجه نرسیده است؟ منشأ آتش‌سوزی‌ها حقیقتاً چیست؟
***
«آتش‌سوزی‌ها هم عمدی است هم خشک‌سالی و شرایط جوی به آن دامن می‌زند.»
این پاسخ کوتاه یکی از فعالان محیط‌زیست خوزستانی است به سوالی که در ابتدای گزارش مطرح شد. او که به دلایل امنیتی نمی‌خواهد نامش فاش شود، به ایران‌وایر می‌گوید: «جستجوی ساده‌ای در اینترنت نشان می‌دهد موضوع آتش‌سوزی هورالعظیم و بخصوص هورالهویزه اتفاقی است که هرسال می‌افتد. هرسال هم کارزار و پویش رسیدگی به این وضعیت راه‌اندازی می‌شود اما گوش شنوایی نیست. ما از اسفندماه تقریبا هرچند هفته یک‌بار آتش‌سوزی در هورالعظیم داشته‌ایم. مردم نمی‌توانند نفس بکشند زورشان هم نمی‌رسد کاری بکنند.»
«جواد عفراوی» یکی از دوستداران محیط‌زیست در استان خوزستان امسال با راه‌اندازی کارزاری در پلتفرمی به همین نام «مسعود پزشکیان» رییس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی را مخاطب قرار داده و از او خواسته است مطابق با وعده‌های انتخاباتی خود «کارگروهی ویژه و با اختیارات کامل» برای ارزیابی علت اصلی آلودگی‌ها و اهمال در اطفای آتش‌سوزی هورالعظیم تشکیل شود.
در این کارزار به خطرات متعدد ناشی از این میزان از آلودگی هوا بر سلامت شهروندان تاکید شده است.
یکی از وعده‌های مشخص مسعود پزشکیان در دوران تبلیغات ریاست جمهوری «حل مشکلات ناشی از آلودگی هوا در استان خوزستان» بود.
فعال محیط‌زیستی که با ایران‌وایر گفتگو کرده است اما می‌گوید دولت اختیار عملی برای حل این معضل ندارد. او بر این باور است که بخشی از آتش‌سوزی‌ها در هورالعظیم «عمدی و با دخالت مستقیم عوامل انسانی» صورت می‌گیرد: «عمده آتش‌سوزی‌ها در بخش عراقی تالاب است برای حل معضل ترکیبی پیچیده از اقلیم و جغرافیا و سیاست باید مدنظر مقامات قرار داشته باشد چون به‌هرحال سلامت مردم خوزستان درخطر جدی است. برای حل این مشکل توقف خشکاندن عمدی هورالعظیم باهدف استخراج نفت باید در دستور کار قرار بگیرد. برکت این خاک فدای چاه‌های نفتی شده که مردم منطقه و حتی کل کشور از درآمد آن نه‌تنها سهمی ندارند که آنچه دارند و داشته‌اند را هم به خاطرش باخته‌اند.»
او به موضوع احیای تالاب و اصرار برگرفتن حقابه هورالعظیم تاکید می‌کند و می‌گوید «در شرایط فاجعه‌بار خشک‌سالی، نادیده گرفتن حق طبیعت و ناتوانی در مدیریت منابع مشترک منجر به فاجعه زیست‌محیطی شده است. آقایان می‌گویند منبع آتش‌سوزی خارج از ایران است. باشد اما این‌همه حاصل سدسازی‌های گسترده، بهره‌برداری‌های غیراصولی از منابع آبی و خشکاندن‌های عمدی است. مجموعه این اقدامات غیر کارشناسانه باعث شده لایه‌های سطحی پوشیده از مواد آلی خشک بشوند و به‌راحتی آب خوردن آتش بگیرند.» اشاره این فعال محیط‌زیست به اظهارات «عباس پورعاطف» فرماندار شهرستان هویزه است. او در گفتگو با روزنامه «هفت صبح» می‌گوید: «بر اساس مشاهدات میدانی و بازدید مرزبانی مشخص شد که کانون‌های آتش‌سوزی به‌طور کامل در بخش عراقی تالاب قرار دارند. حدود دو سوم از تالاب در بخش عراقی به دلیل استخراج نفت خشک‌شده و فاقد آب است.»
او مدعی شده است که در بخش ایرانی تالاب، «شرایط متفاوت» است و تاکنون «هیچ‌گونه آتش‌سوزی در حوزه ایران» مشاهده نشده است.
مردم چه می‌گویند؟
«هوا را که نفس می‌کشیم بوی نفت می‌دهد.» این توصیف عدنان است. شهروندی اهل هویزه که کار و حرفه خانواده‌اش دامداری و ماهیگیری بوده اما دیگر چیزی از آن باقی نمانده است.
او به ایران‌وایر می‌گوید: «از اول تابستان آسمان پر از دود می‌شود. هم مال هورالعظیم است هم مزارع گندم دوروبر بعد از برداشت چیزی که باقیمانده را می‌سوزانند. بوی بدی می‌آید و حتی وسایل خانه و لباس‌هایمان همین بو را می‌دهند.»
عدنان می‌گوید اغلب شهروندان با عفونت ریه و مشکلات قلبی و تنفسی دست‌به‌گریبان‌اند: «نه آب داریم نه هوا داریم هر روز یک نفر به خاطر سکته قلبی می‌میرد. همه ما حاضریم اگر نامه باشد امضا کنیم کاری برایمان بکنند از دست ما چه‌کاری جز این برمی‌آید ولی کسی به حرف ما گوش نمی‌کند.»
ترکیب مرگ‌آور در آتش‌سوزی‌های هورالعظیم
«بهروز مددی»، متخصص بیماری‌های تنفسی در خوزستان می‌گوید که ترکیب مرگباری از ذرات معلق، گازهای ازن، اکسید نیتروژن و ترکیبات آلی دیگر همراه با دود حاصل از آتش‌سوزی‌های هورالعظیم وارد هوایی می‌شود که مردم روزانه تنفس می‌کنند: «به دلیل نبود موانع طبیعی مانند کوه یا کمربند سبز اطراف اهواز باعث می‌شود این آلودگی درست به‌جایی که مردم تنفس می‌کنند وارد شود. درصد بالایی از بیماری‌های قلبی، تنفسی، آسم و حتی مرگ‌ومیرهای زودرس در خوزستان به‌خصوص اهواز به دلیل این آلودگی‌ها اتفاق می‌افتد.»
دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز اعلام کرده است که تنها طی سه روز، بیش از یک‌هزار و ۲۰۰ نفر به دلیل مشکلات قلبی و تنفسی ناشی از آلودگی هوا به مراکز درمانی مراجعه کرده‌اند.
دکتر مددی به ایران‌وایر می‌گوید: «من یکی از امضاکنندگان کارزار هستم چون به چشمم می‌بینم روزی ۱۳ یا ۱۴ نفر فقط به خاطر مشکلات تنفسی به مرکز درمانی که من آنجا هستم مراجعه می‌کنند.»
مسوولان چه می‌گویند؟
رسانه‌های ایران گزارش کرده‌اند که استاندار خوزستان اخیراً مکاتباتی با وزارت امور خارجه و سازمان حفاظت محیط‌زیست برای درخواست دیپلماسی و متقاعد کردن کشور عراق در تامین حقابه و با سازمان مدیریت بحران کشور برای درخواست هواپیمای آب‌پاش اطفای حریق انجام داده است.
کارگروه آلودگی هوای استان خوزستان در تاریخ 7تیر۱۴۰۴ برای دومین بار، به دلیل آتش‌سوزی در بخش عراقی تالاب و انتقال دود به نیمه غربی خوزستان، ادارات شش شهرستان شامل هویزه، دشت آزادگان، حمیدیه، کارون، باوی و اهواز را تعطیل اعلام کرد.
خبرهایی از اعزام هواپیمای آب‌پاش برای «اطفای مشروط آتش» در هور نیز منتشرشده و برخی رسانه‌ها حاصل این عملیات را مثبت ارزیابی کرده‌اند.
بااین‌همه به نظر می‌رسد تا زمانی که راهکاری پایدار برای تامین آب تالاب و جلوگیری از خشکی مجدد آن اتخاذ نشود، این تلاش‌ها و راه‌اندازی کارزارها تنها مسکنی موقت است برزخمی عمیق.
نجات این تالاب نیازمند اراده حاکمیت و تلاش برای جلب همکاری بین‌المللی است. هرگونه تأخیر در این مسیر، می‌تواند به نابودی کامل یکی از ارزشمندترین ذخایر زیست‌محیطی منطقه منجر شود.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید