دولتی شدن راهپیمایی اربعین و تخصیص هزینه‌های سنگین از خزانه بیت‌المال برای گروهی محدود آن هم برای انجام یک آیین تازه برقرار شده، صدای اعتراض بسیاری را بلند کرده است. خصوصا در شرایطی که جنگ ۱۲روزه با اسراییل، اقتصاد ایران را در یکی از عمیق‌ترین بحران‌‌ها انداخته است.

این خدمات فقط به زایران ایرانی داده نمی‌شود. سال گذشته حدود ۵۰۰هزار زایر خارجی از دو کشور پاکستان و افغانستان از طریق مرزهای ایران به کشور عراق وارد شدند.  هرچند امسال به‌دلیل شرایط امنیتی منطقه، عراق پذیرای تعداد بسیار کمتری از شیعیان غیرایرانی بوده است.

هزینه برگزاری مراسم عزاداری به‌مناسبت چهلمین روز کشته شدن امام سوم شیعیان از چند محل عمده تامین می‌شود. محل اصلی تامین هزینه یکی از بزرگترین کارناوال های تبلیغاتی شیعه، چندین ردیف در لایحه بودجه ۱۴۰۴ است. به علاوه وزارت‌خانه‌ها خصوصا راه و بهداشت، بانک مرکزی، شهرداری‌ها و استانداری‌ها و ستاد اجرایی فرمان امام در کنار نذورات مردمی و خیرین از منابع تامین هزینه اربعین هستند. پول‌هایی که برای مقاصدی مانند تغذیه، آب آشامیدنی، بهداشت و امداد درمانی، برپایی مواکب، حمل و نقل، زیرساخت راه، تامین سوخت و تامین ارز اربعین خرج می‌شوند.

در خصوص میزان پولی که برای برپایی این کارناوال مهم شیعیان خرج می‌شود، نه به صورت دقیق و نه حتی حدودی، اطلاع‌رسانی از سوی منابع داده‌پردازی حکومتی انجام نمی‌شود. در این گزارش تلاش شده تا با استفاده از برخی منابع حکومتی و رسانه‌ای و محاسبه هزینه امکاناتی که در اختیار زایران کربلا قرار گرفته، پولی که از جیب ملت ایران برای برپایی اربعین ۱۴۰۴ هزینه شده، برآورد شود. 

ردیف اربعین در قانون بودجه ۱۴۰۴

در قانون بودجه سال ۱۴۰۴، مانند هر سال، دولت بودجه جداگانه، معافیت‌های خروج و تسهیلات حمل‌ونقل  برای زایران اربعین در نظر گرفته است.

ردیف بیست‌وششم از جدول شماره ۹ در صفحه ۱۶۴ قانون بودجه ۱۴۰۴، ۱۴۸۰ میلیارد تومان تحت‌عنوان کمک به تامین زیرساخت ها و هزینه های پشتیبانی از سفرهای زیارتی اربعین، تخصیص داده شده است. از این مبلغ، ۵۵۰میلیارد تومان بابت کمک به تامین فعالیت‌ها و زیرساخت‌های شهرهای نجف و کربلا و ۱۰۰میلیارد تومان برای موسسه «بحر النجف»، در نظر گرفته شده است. 

در ردیف بعد از اربعین یعنی ردیف بیست‌وهفتم، مبلغ ۱۴۵۵میلیارد تومان هم برای کمک به ستاد بازسازی عتبات پرداخت می‌شود.

در جدول شماره ۱۶صفحه ۱۹۵ قانون بودجه هم، کلیه افرادی که  از ۲۴تیر لغایت ۲۴مرداد۱۴۰۴ ایران را به مقصد کشور عراق، ترک می‌کنند از پرداخت عوارض خروج از کشور، معاف شده‌اند.

در حال حاضر، عوارض خروج از کشور در سفر اول، ۶۷۵هزار تومان، در سفر دوم ۱میلیون و ۱۲هزار تومان و در سفر سوم و بیشتر ۱میلیون و ۳۵۰هزار تومان است.

با توجه به ثبت ۳میلیون و ۶۰۰هزار نفر خروج از مرزهای کشور برای سفر اربعین و فرض میانگین ۱میلیون و ۱۲هزار تومان برای عوارض خروج به معافیتی معادل ۳هزار و ۶۴۳میلیارد و ۲۰۰۰۰میلیون تومان یا تقریبا ۳/۶۴۳میلیارد تومان می‌رسیم.

به این ترتیب رقم تصویب شده برای زایران اربعین در لایحه بودجه ۱۴۰۴ معادل ۵۷میلیون دلار است. عددی که هزینه تسهیلات سوخت یارانه و برقراری پرواز از شهرستان های مرزی به مشهد را در بر نمی‌گیرد.

یارانه ارزی برای راهپیمایی اربعین

  بر اساس اعلام بانک مرکزی، هر زایر اربعین که بالای ۵سال سن داشته باشد، می‌تواند تا سقف ۲۰۰ هزار دینار عراق ارز زیارتی دریافت کنند.  نرخ فروش ارز اربعین در قالب دینار عراق  در دهه اول مرداد ماه ۱۴۰۴ برای هر ۱۰۰ دینار عراق معادل ۵۴,۸۳۰ ریال تعیین شده است، بر این اساس، زایران اربعین در صورت استفاده از سهمیه مجاز ۲۰۰ هزار دیناری، باید مبلغی در حدود ۱۰میلیون و ۹۶۶ هزار تومان پرداخت نمایند. به این ترتیب برای شرکت‌کنندگان در اربعین به‌ازای ۲۰۰ هزار دینار حدود یک میلیون و ۷۰۰هزار تومان ارزان‌تر از بازار آزاد ارز در تهران است.

با توجه به ثبت ۳میلیون و ۶۰۰هزار نفر زایر، دولت در مجموع حدود شش‌هزار و ۱۲۰میلیارد تومان تخفیف ارزی نسبت به بازار آزاد برای زایران اربعین ۱۴۰۴ در نظر گرفته است. این یعنی عددی معادل ۶۸ میلیون دلار یارانه ارزی به زایران اربعین تعلق گرفته است.

آب و غذای اربعین 

در شرایطی که به دلیل بحران‌‌های معیشتی از هر سه نفر ایرانی، یک نفر از  تامین  تمام کالری مورد نیاز بدن خود عاجز است، هزاران تن مواد غذایی و سهمیه کالاهای اساسی برای انجام راهپیمایی اربعین تخصیص پیدا کرده است.

در این میان انتشار تصاویری مانند سرو کباب گوزن زرد و مواد غذایی با کیفیت و انواع میوه در مسیر عبور مسافران اربعین  در فضای مجازی و رسانه‌ای بر آتش خشم تعداد زیادی از مردم عادی و منتقدان این مراسم پرهزینه افزوده است.

توزیع ۱۵۵۰ تن برنج، شکر، گوشت قرمز و مرغ بین موکب‌داران تهران برای برگزاری مراسم اربعین یکی از موارد توزیع مواد غذایی است. در این طرح، ۱۰۰تن گوشت قرمز منجمد، ۳۰۰ تن گوشت مرغ منجمد، ۱۵۰تن شکر و هزار تن برنج به موکب‌‌داران با قیمت‌‌های نصف و یک‌سوم قیمت بازار عرضه شده است. توزیع غذا البته فقط مختص تهران نیست و توزیع صدها تن کالای اساسی در استان های دیگر کشور مانند هرمزگان هم از خبرهاییست که در رسانه‌‌های داخلی منتشر شده است.

سهم هیات‌های مذهبی و مساجد برای برگزاری مراسم اما از موکب‌های اربعین جداست. ۴۲۰ تن گوشت قرمز منجمد، ۸۴۰ تن گوشت مرغ منجمد و ۶هزار و ۸۰۰ تن برنج و ۸۴۰ تن شکر هم برای برگزاری ماه محرم، پیش از اربعین توزیع شده است.

توزیع بیش از ۵۲میلیون پرس غذا و ۱۵میلیون لیتر آب معدنی سرد برای  پذیرایی از زوار ایرانی و خارجی در ایران و عراق را هم باید به هزینه‌های حکومتی برای اربعین اضافه کرد.

از طرفی ستاد اجرایی فرمان امام هم از  توزیع ۱۷میلیون بطری آب معدنی بین زایران و آماده شدن پنج کارخانه یخ سیار برای توزیع ۳۵ هزار قالب یخ و و ایجاد فضایی ۵ هکتاری به عنوان پایگاه برکت الحسین در مرز مهران شامل انبار و سردخانه ۲۴۰۰ تنی و محلی برای پشتیبانی از زایران اربعین خبر داد.

توزیع ۲میلیون پرس غذای گرم و ایجاد دو دستگاه نانوایی سیار به جهت پخت روزانه ۶ هزار قرص نان، ایجاد یک آشپزخانه سیار با ظرفیت پخت ۷ هزارپرس غذا به‌صورت روزانه در مرز مهران، راه‌اندازی آشپزخانه‌ای دایمی‌ در مرز مهران با ظرفیت پخت روزانه ۵هزار پرس غذای گرم هم از هزینه‌هایی است که این کارتل بزرگ اقتصادی حکومتی برای سهیم شدن در برگزاری مراسم اربعین انجام می‌دهد.

امکانات زیرساختی و حمل و نقل

ثبت رکوردهای تازه در بهره‌برداری از ده‌ها پروژه زیرساختی در مرز مهران برای زایران عتبات عالیات از سوی استاندار ایلام در نشستی با وزیر کشور اعلام شد. افتتاح ده‌ پروژه مهم در سه‌راهی جندالله با اعتبار ۲۱۳میلیارد تومان و استقرار ۱۰۸۵نفر از نیروهای استان‌های معین در ۴۰۰ موکب در سطح استان برای خدمات‌رسانی به زوار و ارتقا پایانه برکت بخشی از مواردی است که از سوی استاندار ایلام، توسعه زیرساخت‌‌های اربعین نامیده شد.

اما تنها مرز مهران نیست. افزایش ۱۰۲درصدی زیرساخت‌ها، توسعه ۱۰۷ هکتاری پارکینگ‌ها، ارتقای ۷۰ موکب مردمی و اجرای طرح جامع ترافیک برای برگزاری اربعین امسال در مرز خسروی بدون گره ترافیکی و با رضایت بالای زایران از مواردیست که از سوی فرماندار قصر شیرین مطرح شد. فرماندار قصر شیرین در توصیف آمادگی این شهرستان برای استقبال از اربعین به استقرار و آماده‌باش ۱۴پزشک عمومی و متخصص به‌مدت ۱۲روز در مناطق مختلف شهرستان و توزیع بیش از ۵۰هزار قالب یخ و میلیون‌ها بطری آب بین مواکب خبر داد.

گذشته از خدمات استانداری‌ها و شهرداری‌ها، ستاد اجرایی فرمان امام هم از خدمات این نهاد در مرزهای مهران، خسروی، شلمچه، چذابه، تمرچین، باشماق، بازرگان، ریمدان و میرجاوه در حوزه‌های زیرساختی، تامین مواد غذایی و آشامیدنی، خدمات درمانی، حمایت از زایران و همکاری با گروه‌های جهادی خبر داد. 

خدمات بهداشتی و امنیتی

آمادگی مجهزترین بیمارستان سیار ۹۲تخت‌خوابی کشور با ۱۷۵  نیروی پزشکی و درمانی در حوزه‌های ارتوپدی، مغز و اعصاب، قلب، زنان، بیهوشی، طب سنتی، اطفال، طب اورژانس، داخلی، عفونی، نورولوژی و رادیولوژی امکاناتی است که ستاد اجرایی فرمان امام برای زوار کربلا تدارک دیده است.

راه‌اندازی  یک مرکز تخصصی درمانی سیار و ۲واحد درمانگاه سیار در مرز مهران به‌همراه سامانه تلفنی و مشاوره خدمات بهداشتی و درمانی در مسیر پیاده‌روی اربعین با همکاری جمعیت هلال احمر ، ایجاد ۲۰ موکب‌ درمانی در مسیر زایران، حمایت دارویی و درمانی را هم باید به خدمات پزشکی و درمانی به زایران اربعین اضافه کرد.

اعزام ۱۵هزار نفر نیروی انتظامی با تجهیزات کامل با یک قرارگاه مرکزی، ۶ قرارگاه فرعی و ۱۸ کمیته تخصصی از خدمات فراجا برای حفظ امنیت زایران اعلام شد تا به گفته فرمانده قرارگاه اربعین، کوچک‌ترین خلل امنیتی در طول برگزاری مراسم وجود نداشته باشد.

امکانات حکومتی در یکی از بحرانی‌ترین شرایط ایران

در میانه یکی از بحرانی‌ترین شرایط کمبود آب در کشور که به جیره‌بندی آب در تهران و شهرستان‌‌ها منجر شده است، رسانه‌‌های حکومتی با انتشار تصاویری از تونل‌‌های مه و هفده ایستگاه‌‌ها تامین آب در نقطه صفر مرزی مهران برای خنک نگه داشتن زایران کربلا خبر می‌دهند.

افتتاح پنج پروژه آب‌رسانی، تامین ۱۳۰لیتر بر ثانیه آب پایدار، اجرای ۱۱.۵کیلومتر خط انتقال آب، و احداث دو مخزن پیش‌ساخته ۵۰۰متر مکعبی، شست‌وشوی ۱۰ کیلومتر از خطوط انتقال آب و شبکه فاضلاب و توزیع آب خنک بسته‌بندی و آب‌رسانی خارج از شبکه در مرز «زرباطیه» عراق همگی از امکانات بسیج شده برای زوار کربلا حکایت دارند. 

به گفته «امیرحسین مدنی»، مدیرعامل بنیاد برکت،  امسال یک سردخانه و انبار بیش از ۲۰۰۰تنی در مرز مهران احداث شده است به همراه استقرار نانوایی‌ها و امکان نگهداری یخ و مواد غذایی که بتوانند به بیش از ۶۰۰ موکب جهادی و زایران آن‌ها خدمات دهند.

تامین روشنایی ۱۰۰۰هکتار پارکینگ مسقف و جاده‌های منتهی به پایانه مسافران کربلا هم از دیگر خدمات حکومت به برگزاری هرچه باشکوه‌تر و پرخرج‌تر مراسم اربعین سال ۱۴۰۴ است.

به گفته «حجت‌اله عسگری»، مدیر امور توزیع برق مهران، در سال جاری به‌منظور پایداری شبکه در ایام اربعین حسینی، ۱۸۰ میلیارد تومان پروژه زیرساختی و توسعه در استان هزینه شده است. عسگری، این سرمایه‌گذاری را نشان‌دهنده اولویت بالای تقویت زیرساخت‌های برق در مهران، به عنوان یکی از نقاط کلیدی در مسیر تردد زایران اربعین، می‌داند.

نصب بیش از هفت هزار پروژکتور، سه هزار ترانس و صدها کیلومتر شبکه برق برای روشنایی مواکب و پارکینگ‌ها، تنها نمونه‌هایی از زیرساخت‌ها و هزینه‌های اختصاصی در این پروژه‌اند.

 اهدای روزانه یک گیگ اینترنت رایگان به هر زایر و راه‌اندازی وای‌فای رایگان در مرزها و حتی ارایه اینترنت رایگان به زایران در داخل مرزهای عراق در مسیر نجف تا کربلا از دیگر خدمات حکومتی به عزادارن مرگ امام سوم شیعیان است. 

راه‌اندازی پویش‌هایی مانند اعزام ۲۲هزار نفر زایر اولی از مناطق محروم و «هر خانه یک موکب» و  «جا پای یار» و ایجاد زیرساخت نرم‌افزاری «برکت الحسین» از اقدامات پرهزینه برای برگزاری بزرگ‌ترین کارناوال تبلیغاتی مذهبی جمهوری اسلامی بوده است.

گزارش‌هایی در مورد تخصیص پاداش و اضافه‌کاری یا تسهیلات خاص به کارکنان دولت که در مراسم اربعین شرکت می‌کنند، در سال‌های گذشته منتشر شده که بر اساس اطلاعات رسیده به ایران‌وایر در سال جاری هم ادامه داشته است. اما بر خلاف سال‌‌های گذشته، هیچ‌گونه آمار یا گزارش داده‌ای در  این خصوص منتشر نشده است. اعطای ۳روز مرخصی تشویقی به همراه ۵میلیون تومان کمک هزینه به کارکنان و یک میلیون تومان برای هر یک از اعضای خانواده، شاغلان در وزارت رفاه، کار و امور اجتماعی برای اعزام به راهپیمایی اربعین بخشی از این تسهیلات است.

تعیین دقیق هزینه‌ای که برگزاری اربعین برای ملت ایران در سال جاری داشته است، امکان‌پذیر نیست اما از جمله همین ارقام برآورد شده در این گزارش به عدد تخمینی ۱۷۰میلیون دلار می‌رسیم. درست در زمانی که دولت برای صرفه‌جویی یک سوم این رقم در ماه، یارانه ۱۸میلیون نفر از ایرانی‌ها را حذف کرد.

در چنین شرایطی رسانه‌های حکومتی، مانند خبرگزاری مهر، هزینه چندین میلیون دلاری برای اربعین را نه یک‌بار اقتصادی که محرکی برای رشد اقتصادی و توسعه زیرساخت‌‌ها توصیف می‌کند. این رسانه، گردش مالی در میان میلیون‌‌ها نفر زایر را یکی از محرک‌های رشد اقتصادی توصیف می‌کند در حالی که بخش اعظم این خریدها در کربلا و شهرهای عراق انجام شده  و منافع اقتصادی آن هم، نصیب عراقی‌ها می‌شود.