ار اف ای – ناصر اعتمادی
سخنان وزیر خارجه لبنان، یوسف رجی، که تأکید کرده است «حزبالله بدون تصمیم ایران سلاحش را تحویل نخواهد داد»، نشان میدهد که مسیر خلع سلاح این گروه در تهران رقم میخورد، نه در بیروت. تضعیف یا برچیدن قدرت نظامی حزبالله میتواند دکترین جنگهای نیابتی جمهوری اسلامی را متزلزل کند و تعادل درونی قدرت در ایران را به هم بزند تا جایی که احتمال جهش تنشها میان سپاه پاسداران و ساختار سیاسی کشور تا خطر «اقدامهای شبهکودتایی» افزایش یابد.
رجی گفته است: «حزبالله بدون تصمیم ایران سلاحش را تحویل نخواهد داد.» او افزوده است که این گروه اکنون «در پی حفظ موجودیت خود و بازسازی قدرتش» است و «در بسیاری حوزهها، از جمله مالی، خود را بازسازی میکند تا قدرت از دسترفته را دوباره احیاء کند».
طبق مفاد آتشبسی که به جنگ یک ساله میان حزبالله و اسرائیل پایان داد، این گروه باید سلاحهای خود را کنار میگذاشت و ارتش لبنان کنترل امور در سراسر کشور را به دست میگرفت. هنوز هیچیک از این موارد اجرا نشده است و دولت لبنان همچنان زیر فشار آمریکا، اسرائیل و جامعه بینالمللی برای تسریع روند خلع سلاح حزبالله قرار دارد.
رجی گفته است که «اعتبار دولت» لبنان به میزان توانایی آن در «گسترش اقتدار خود بر سراسر خاک لبنان» بستگی دارد و این که «تمام سلاحها در کنترل نیروهای امنیتی قانونی» قرار گیرند. او تأکید کرده است که «خلع سلاح و برچیدن ساختار نظامی حزبالله خواستۀ لبنان است، مستقل از خواستۀ بازیگران بینالمللی».
وزیر خارجه لبنان گفته است : سلاحهای حزبالله «نه از غزه حمایت کرد، نه اورشلیم را آزاد ساخت و نه از لبنان در برابر حملات اسرائیل دفاع کرده است». او گفته است که ارتش لبنان قصد دارد «تا پایان سال تمام سلاحهای حزبالله را در جنوب توقیف کند» و سپس از ابتدای سال ۲۰۲۶ عملیات خلع سلاح را به مناطق شمالیتر گسترش دهد.
یک روز پیش از این مصاحبه، نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، دولت لبنان را متهم کرده بود که در مذاکرات غیرمستقیم اخیر با اسرائیل «امتیازی رایگان» داده است. رجی در واکنش به انتقادهای حزبالله گفت: «حزبالله هر روز با سخنانش دولت را تحریک میکند.»
در نشست اخیر در مقر نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در «ناقوره» که در چارچوب سازوکار «اجرای توقف خصومتها» برگزار شد، اسرائیل و لبنان پس از دههها نخستین تماس مستقیم خود را تجربه کردند. اسرائیل در این نشست نمایندهای از شورای امنیت ملی خود را اعزام کرد و لبنان نیز سیمون کرم، سفیر پیشین خود در آمریکا، را فرستاد. رجی تأکید کرده است که اعزام یک نماینده غیرنظامی «تلاشی مثبت» برای پرهیز از عملیات گستردۀ اسرائیل علیه لبنان بوده است.
در حالی که بیروت امیدوار است از جنگ جدید جلوگیری کند، ارتش اسرائیل روز پنجشنبه چند حملۀ هوایی جدید علیه انبارهای اسلحه حزبالله در جنوب لبنان انجام داد. ارتش اسرائیل میگوید که حزبالله آتشبس نوامبر ۲۰۲۴ را نقض کرده و در هفتههای اخیر عملیات خود را افزایش داده است. ماه گذشته، اسرائیل در حملهای کمسابقه در بیروت رئیس ستاد حزبالله را هدف قرار داد.
طبق توافق آتشبس، حزبالله باید جنوب لبنان را ترک میکرد و اسرائیل نیز طی ۶۰ روز از مرزها عقبنشینی میکرد. با این حال، ارتش اسرائیل میگوید به دلیل «برچیدهنشدن کامل زیرساختهای حزبالله»، مواضع خود در پنج پایگاه مرزی را حفظ کرده است. ارتش اسرائیل اعلام کرده که علاوه بر صدها حملۀ هوایی، بیش از ۱۲۰۰ عملیات زمینی کوچک در جنوب لبنان اجرا کرده است تا «مانع ترمیم توان رزمی حزبالله» شود.
به دنبال حملات روزانه حزبالله به شمال اسرائیل پس از ۸ اکتبر ۲۰۲۳، ارتش اسرائیل در سپتامبر ۲۰۲۴ به لبنان حمله کرد تا بازگشت ۶۰ هزار شهروند آواره اسرائیلی را ممکن کند. اکنون، و در حالی که مهلتهای تعیینشده برای خلع سلاح در حال نزدیک شدن است، نگرانی از شروع جنگی تازه بر لبنان سایه انداخته است.
سخنان وزیر خارجه لبنان بازتابی از واقعیتی است که دولت بیروت سالها با آن روبرو بوده است: سرنوشت سلاحهای حزبالله در اختیار تهران است و نه در دست دولت لبنان. این وضعیت به گونهای فزاینده روشن میکند که آینده ثبات در لبنان و اجرای تعهدات آتشبس، ناگزیر با وضعیت سیاسی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران گره خورده است.
در صورت ازسرگیری جنگ میان اسرائیل وحزبالله لبنان، فشار بر جمهوری اسلامی – که پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل نیز تضعیف شده – بیشتر خواهد شد. از دست رفتن توان نظامی حزبالله برای تهران یک شکست راهبردی است. خلع سلاح یا تضعیف جدی این گروه، دکترین جنگهای نیابتی علی خامنهای را با چالش بنیادی روبرو میکند و موقعیت سپاه قدس – ستون مرکزی شبکه نفوذ منطقهای جمهوری اسلامی – را به طور بیسابقه تضعیف خواهد کرد.
در سطح داخلی، پیامدهای چنین ضربهای میتواند فراتر از حوزه سیاست خارجی باشد. با تضعیف بازوی اصلی ایران در منطقه، بحث درباره هزینههای سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی بار دیگر به مرکز اختلافات درونحکومتی بازمیگردد. برخی تحلیلگران هشدار میدهند که در چنین شرایطی، شکاف میان سپاه پاسداران و نهادهای سیاسی میتواند تشدید شود : شکافی که اگر مدیریت نشود، در سناریوهای افراطی ممکن است زمینهساز «اقدامهای شبهکودتایی» یا تلاش برای تغییر موازنه قدرت در داخل کشور شود.
در نهایت، وضعیت امروز لبنان نشان میدهد که بدون حل مسئلۀ ایران، تعیین تکلیف نهایی با سلاحهای حزبالله دشوار خواهد بود. همزمان، تحقق خلع سلاح حزبالله – چه از مسیر فشار نظامی اسرائیل و چه از راه توافق سیاسی – میتواند نقطه آغاز تضعیف نفوذ منطقهای جمهوری اسلامی و بازتعریف موازنۀ قدرت در خاورمیانه باشد. پایان ماه دسامبر و سرنوشت روند خلع سلاح، آزمونی تعیینکننده نه فقط برای لبنان، بلکه برای ایران و ساختار قدرت در تهران خواهد بود.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید