بر اساس پژوهشی که در وب‌سایت «بیهِیو گلوبال» منتشر شده، این تغییر به‌معنای کناره‌گیری از زندگی اجتماعی نیست، بلکه نشانه بازتعریف آگاهانه مفهوم تفریح است. نسلی که هم‌زمان با بحران‌های اقتصادی، ناامنی شغلی و فشار شبکه‌های اجتماعی بزرگ شده، تفریح را به شکلی انتخاب می‌کند که با واقعیت زندگی‌اش سازگار باشد.

در چنین شرایطی، تفریح‌های پرخرج و پرریسک نه‌تنها جذابیت کمتری دارند، بلکه برای بسیاری هزینه‌زا هستند؛ هزینه‌ای برای سلامت روان، بدن، روابط اجتماعی و حتی آینده. به همین دلیل، تعریف شادی تغییر کرده است: از هیجان‌های لحظه‌ای به تجربه‌هایی آرام‌تر، قابل‌کنترل‌تر و قابل تکرار.

تفریح کم‌ریسک؛ انتخابی آگاهانه

یکی از محورهای اصلی این تغییر، فاصله گرفتن از تفریح به‌عنوان «فرار از زندگی» و نزدیک شدن به تفریحی است که با زندگی روزمره هماهنگ باشد. برای بسیاری از جوانان نسل زد، تفریح خوب تفریحی نیست که فرد را از خود بی‌خود کند، بلکه تجربه‌ای است که فردای آن قابل‌تحمل باشد.

در این چارچوب، کاهش شب‌زنده‌داری یا فاصله گرفتن از الکل، در جوامعی که مصرف آن رایج است، اغلب تصمیمی اخلاقی یا تحمیلی نیست، بلکه انتخابی عمل‌گرایانه است. مراقبت از سلامت روان، جلوگیری از فرسودگی، مدیریت هزینه‌ها و حفظ کنترل بر زمان و انرژی، از دلایل اصلی این تغییر به شمار می‌آیند.

نسل زد در جهانی زندگی می‌کند که اشتباهات کوچک می‌توانند پیامدهای بزرگی داشته باشند. همه‌چیز به‌راحتی ثبت و منتشر می‌شود و همین موضوع باعث شده رفتارهای پرریسک جذابیت کمتری پیدا کنند. در نتیجه، تفریح‌هایی که کم‌حاشیه‌تر و قابل مدیریت‌ترند، جای الگوهای پرهیجان گذشته را گرفته‌اند.

اقتصاد و آینده؛ تفریحی که باید «به‌صرفه» باشد

شرایط اقتصادی نقش مهمی در این بازتعریف دارد. ناامنی شغلی، افزایش هزینه‌های زندگی و دشواری برنامه‌ریزی برای آینده، باعث شده تفریح‌های پرهزینه برای بسیاری از جوانان توجیه نداشته باشد. رفت‌وآمدهای شبانه و هزینه‌های جانبی، با واقعیت اقتصادی زندگی بسیاری سازگار نیست.

در چنین شرایطی، تفریح باید از نظر مالی و روانی به‌صرفه باشد؛ یعنی نه پول زیادی بگیرد و نه اضطراب، پشیمانی یا احساس عقب‌ماندن ایجاد کند. به همین دلیل، تفریح برای نسل زد بیش از آنکه یک وقفه موقت از زندگی باشد، به بخشی از سبک زندگی روزمره تبدیل شده است.

شبکه‌های اجتماعی و تغییر الگوی معاشرت

شبکه‌های اجتماعی نقشی دوگانه دارند. از یک‌سو ابزار اصلی سرگرمی و ارتباط هستند و از سوی دیگر، معیارهای جدیدی برای قضاوت اجتماعی ساخته‌اند. نسل زد بخش زیادی از معاشرت، شوخی و سرگرمی را در فضای آنلاین تجربه می‌کند و همین موضوع نیاز به فضاهای فیزیکی پرهزینه و پرریسک را کمتر کرده است.

در عین حال، اهمیت تصویر فردی در فضای مجازی باعث شده تفریح‌هایی که با هویت اجتماعی و سبک زندگی متعادل سازگارترند، مقبول‌تر شوند. تفریح دیگر فقط تجربه‌ای شخصی نیست؛ بخشی از روایت فرد از خودش است.

ایران؛ تفریح زیر فشار اقتصاد و محدودیت

در ایران، مسیر تفریح نسل زد الزاما شبیه دیگر کشورها نیست، اما منطق تغییر دیده می‌شود. در فضایی که تفریح شبانه رسمی به شکل رایج وجود ندارد، مساله اصلی این است که جوانان چگونه در میان فشارهای اقتصادی و اجتماعی، امکان معاشرت و تخلیه روانی را حفظ می‌کنند.

برای نسل زد ایران، اقتصاد نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. تورم و کاهش قدرت خرید، تفریح را به سمت شکل‌های کوچک‌تر، کوتاه‌تر و کم‌هزینه‌تر سوق داده است. در چنین شرایطی، تفریح‌هایی که نیاز به مصرف بالا ندارند و امکان تکرار دارند، جذاب‌تر می‌شوند.

ناامیدی از آینده هم بر انتخاب‌های تفریحی اثر گذاشته است. برای برخی جوانان، تفریح‌های ساده و روزمره راهی برای کاهش فشار روانی و حفظ تعادل است. برای برخی دیگر، خستگی و فرسودگی باعث فاصله گرفتن از تفریح‌های پرهیاهو شده است. در هر دو حالت، تفریح کارکردی فراتر از سرگرمی پیدا می‌کند.

محدودیت‌های اجتماعی نیز باعث شده تفریح به سمت خصوصی‌تر شدن و جمع‌های کوچک‌تر حرکت کند. برنامه‌های قابل پیش‌بینی و فضاهایی که امکان کنترل بیشتری دارند، جایگزین شکل‌های پرریسک‌تر شده‌اند. این انتخاب‌ها بیش از آنکه نشانه انفعال باشند، نشانه سازگاری با شرایط موجود هستند.

سوءتفاهم درباره نسل زد

برداشت رایجی که این تغییر را به بی‌حوصلگی یا بی‌انگیزگی نسبت می‌دهد، تصویر دقیقی ارائه نمی‌کند. نسل زد کمتر به‌دنبال هیجان نیست؛ بلکه در انتخاب هیجان محتاط‌تر و گزینش‌گرتر است. این نسل زودتر از حد معمول با فشارهای اقتصادی و روانی روبه‌رو شده و همین تجربه نگاهش به تفریح را تغییر داده است.

کمتر رفتن به فضاهای شلوغ یا فاصله گرفتن از الگوهای قدیمی تفریح، لزوما به معنای کمتر لذت بردن نیست. برای بسیاری از جوانان، این تغییر به معنای انتخاب نوعی لذت است که با واقعیت زندگی‌شان سازگارتر باشد؛ لذتی کم‌هزینه‌تر، کم‌ریسک‌تر و قابل کنترل‌تر.

ایران اینترنشنال