با نزدیک شدن به دیماه و ششمین سالگرد شلیک موشکهای سپاه پاسداران به پرواز پیاس۷۵۲، حامد اسماعیلیون، از چهرههای محوری دادخواهی، در بیانیهای تند و صریح بار دیگر بر مسئولیت مستقیم عالیترین مقامات جمهوری اسلامی در این فاجعه تأکید کرد. اسماعیلیون با گذشت بیش از دو هزار روز از کشته شدن ۱۷۶ مسافر و یک جنین در آسمان تهران، اعلام کرد که مسیر دادخواهی نه تنها به سردی نگراییده، بلکه اکنون به مرحلهای رسیده است که نوک پیکان اتهامات مستقیماً متوجه علی خامنهای به عنوان فرمانده کل قواست. او در سخنان خود تأکید کرد که آنچه در دیماه ۱۳۹۸ رخ داد، نه یک «خطای انسانی» ساده، بلکه جنایتی سازمانیافته بود که عاملان آن همچنان از پاسخگویی گریزانند.
تحلیلگران حقوقی بر این باورند که پافشاری خانوادههای جانباختگان بر پیگیری پرونده در مجامع بینالمللی، فشار بیسابقهای را بر ساختار قضایی و سیاسی ایران وارد کرده است. ارجاع پرونده به دیوان بینالمللی دادگستری در لاهه و تلاش برای باز کردن پروندههای کیفری در کشورهای دیگر، نشان از استراتژی دقیق دادخواهانی دارد که معتقدند عدالت در داخل مرزهای ایران دستیافتنی نیست. اسماعیلیون در موضعگیری اخیر خود، تقابل میان «دادخواهان» و «حاکمیت» را یک نبرد تمامعیار برای حقیقت توصیف کرد و یادآور شد که گذشت زمان، غبار فراموشی بر این جنایت نخواهد نشاند، بلکه ابعاد پنهان آن را برای افکار عمومی جهان روشنتر خواهد کرد.
بخش مهمی از بیانیه اخیر اسماعیلیون به پیوند میان فاجعه هواپیمای اوکراینی و سرکوبهای داخلی ایران اختصاص داشت. او با اشاره به وقایع سالهای اخیر، از جمله اعتراضات ۱۴۰۱، مدعی شد که دستگاهی که به هواپیمای مسافربری شلیک کرد، همان دستگاهی است که در خیابانها به معترضان شلیک میکند. این نگاه پیونددهنده، تلاش دارد پرونده پیاس۷۵۲ را از یک سانحه هوایی صرف به یک پرونده نقض فاحش حقوق بشر ارتقا دهد. از نظر دادخواهان، عدالت زمانی اجرا میشود که نه تنها اپراتورهای موشک، بلکه آمران اصلی و کسانی که دستور باز گذاشتن آسمان در شرایط جنگی را دادند، در یک محکمه عادلانه محاکمه شوند.
واکنش جامعه مدنی و ایرانیان خارج از کشور به سخنان اسماعیلیون، نشاندهنده زندهبودن این زخم در حافظه جمعی است. در حالی که نهادهای رسمی در ایران تلاش میکنند با پرداخت غرامتهای مالی یا برگزاری دادگاههای نمایشی برای درجات نظامی پایین، پرونده را مختومه اعلام کنند، پافشاری بازماندگان بر لزوم «حقیقتیابی» کامل، مانع از به حاشیه رفتن این موضوع شده است. اسماعیلیون تأکید کرده است که شش سال پس از آن شب هولناک، صفبندیها روشنتر از همیشه است؛ صفی که در یک سوی آن قربانیان و عدالتطلبان ایستادهاند و در سوی دیگر، ساختاری که بقای خود را در انکار و پنهانکاری میبیند.
در نهایت، روایت اسماعیلیون از این شش سال، روایت ایستادگی در برابر نسیان و تحریف تاریخ است. او با نام بردن مستقیم از رهبر جمهوری اسلامی به عنوان مسئول اصلی، سطح مطالبات را به بالاترین مقام سیاسی کشور کشانده است. این گزارش تحلیلی نشان میدهد که پرونده پرواز پیاس۷۵۲ دیگر تنها یک مطالبه برای بازماندگان نیست، بلکه به نمادی از مبارزه علیه مصونیت از مجازات در ایران تبدیل شده است؛ مسیری که به گفته حامد اسماعیلیون، تا روز برقراری عدالت و روشن شدن تمامی زوایای تاریک آن شب خونین ادامه خواهد داشت.
منابع مورد استفاده برای تدوین این گزارش:
این گزارش بر پایه سخنان اخیر حامد اسماعیلیون در شبکههای اجتماعی، گزارش خبری ایراناینترنشنال درباره بیانیه ششمین سالگرد، بیانیههای منتشر شده در سایت رسمی انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز PS752 و تحلیلهای حقوقی رادیو فردا پیرامون روند شکایت در دادگاه لاهه تنظیم شده است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید