به گزارش خبرنگار ایرنا، لک‌لک‌ها بیش از ۱۵۰ سال در دشت‌ها و بام‌های شهرری می‌زیستند و در منابع محلی از این پرنده به‌عنوان نماد دانایی و آرامش یاد شده است. با گسترش ساخت‌وساز و تغییر زیستگاه‌های طبیعی، حضور این پرندگان در دهه‌های اخیر کاهش یافت اما اکنون با احداث زیستگاه مصنوعی، بستر بازگشت تدریجی آنان فراهم شده است.

در این طرح، بیست قطعه لک‌لک زنده از نوع سیاه و سفید با نوک قرمز از زیستگاه مریوان، که منطقه‌ای با پیشینه حضور لک‌لک‌هاست، به شهرری منتقل می‌شود. لانه‌های ویژه‌ای نیز برای این پرندگان نصب شده تا لک‌لک‌ها بتوانند در زمان بازگشت فصلی در ماه‌های بهمن تا شهریور در این محل جفت‌گیری و آشیانه‌سازی کنند.

بر اساس اعلام مجریان طرح، اجرای این پروژه با بهره‌گیری از تجربیات بومی و مطالعات انجام‌شده در زمینه رفتار زیستی لک‌لک‌ها صورت گرفته است. پرندگان مهاجر معمولاً در مسیر خود از ایران عبور و پس از زادآوری، در فصل پاییز به‌سمت مناطق جنوبی و نزدیک به استوا مهاجرت می‌کنند.

کارشناسان محیط زیست شهرستان ری راه‌اندازی این سایت را گامی مهم در حفظ میراث طبیعی و تنوع زیستی شهر تاریخی ری دانسته‌اند. آن‌ها معتقدند لک‌لک‌ها می‌توانند بار دیگر به بخشی از هویت زیست‌فرهنگی این شهر کهن تبدیل شوند و زمینه جذب علاقمندان، پژوهشگران و گردشگران را فراهم کنند.

در سوابق تاریخی نیز از لک‌لک به‌عنوان نماد شهر ری یاد شده است. در برخی موزه‌های منطقه، از جمله موزه آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)، عکس‌ها و اسناد مربوط به حضور لک‌لک‌ها در این شهر در حدود ۱۳۰ سال پیش نگهداری می‌شود؛ اسنادی که نشان می‌دهد این پرنده سال‌ها بخشی از زیست فرهنگی مردم ری بوده است.

گفته می‌شود مرحوم جهان‌پهلوان غلامرضا تختی نیز در دوران حیات خود هنگام حضور در زیارتگاه حضرت عبدالعظیم (ع)، همواره دیدار لک‌لک‌ها را از جلوه‌های خاص ری می‌دانسته و از مردم خواسته بود محیط زیست این پرندگان را پاس بدارند.

با اجرای طرح «سایت لک‌لک‌ها»، شهرری که یکی از کهن‌ترین مناطق زیستی کشور است، بار دیگر شاهد بازگشت نماد بالدار خود خواهد بود؛ نمادی از پیوستگی تاریخ، طبیعت و فرهنگ ایرانی که این‌بار در قالب یک پروژه محیط‌زیستی و پژوهشی احیا می‌شود.

احیای لک‌لک‌ها در ری بدون حفظ مزارع اطراف ممکن نیست

علی مجتهدی فعال محیط‌زیست روز دوشنبه در حاشیه بازدید از سایت لک‌لک‌ها در شهرری و در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: این‌گونه طرح‌ها می‌توانند نقطه شروع خوبی برای احیای طبیعت باشند، اما تنها در صورتی موفق خواهند بود که با نگاهی جامع و فراتر از محدوده یک پارک یا فضای محصور دنبال شوند.

وی افزود: در جنوب تهران، به‌ویژه در اطراف روددره‌ها و حاشیه شهرری، هنوز کشتزارهایی وجود دارد که فعالیت کشاورزی در آن‌ها ادامه دارد و خوشبختانه بخشی از این اراضی در خارج از محوطه سایت لک‌لک‌ها باقی مانده است. این زمین‌ها بخش مهمی از زیستگاه طبیعی لک‌لک‌ها به شمار می‌روند و باید برای حفظ آن‌ها تلاش شود.

این فعال محیط‌زیست با تأکید بر اینکه هدف از ایجاد سایت لک‌لک‌ها نباید صرفاً نمایش این پرندگان باشد، گفت: ما نمی‌خواهیم این فضا به یک باغ‌ وحش تبدیل شود. باغ‌وحش‌ها وجود دارند و مردم می‌توانند در جاهای دیگر لک‌لک را ببینند؛ آنچه اهمیت دارد این است که لک‌لک‌ها بتوانند در این منطقه جوجه‌آوری کنند و نسل بعدی آن‌ها به شکل پایدار باقی بماند.

مجتهدی ادامه داد: پایداری جمعیت لک‌لک‌ها زمانی محقق می‌شود که این پرندگان امکان تغذیه طبیعی در بیرون از محوطه سایت را داشته باشند. آن‌ها باید بتوانند از منابع غذایی موجود در مزارع، آبراهه‌ها و زیستگاه‌های اطراف استفاده کنند، نه اینکه وابسته به یک فضای محدود و مصنوعی شوند.

وی با اشاره به نقش کشاورزی در موفقیت این طرح تصریح کرد: از همین حالا باید به نحوه مصرف سم و کود در مزارع اطراف سایت توجه شود. اگر این موضوع مدیریت نشود، تنوع زیستی مورد نیاز لک‌لک‌ها برای تغذیه از بین می‌رود و عملاً زنجیره بوم‌شناختی این گونه دچار اختلال خواهد شد.

این فعال محیط‌زیست، طرح سایت لک‌لک‌ها در شهرری را فرصتی مناسب برای احیای اکولوژیک منطقه دانست و گفت: این طرح می‌تواند الگویی باشد برای پیوند میان حفاظت از گونه‌های حیات‌وحش، تداوم کشاورزی و احیای طبیعت شهری؛ به شرط آنکه نگاه ما کل‌نگر، بلندمدت و مبتنی بر واقعیت‌های زیست‌محیطی باشد.

احداث سایت پرنده‌نگری ری با هدف حفاظت از محیط‌زیست و توسعه مطالعات پرندگان

مسئول فضای سبز شهرداری منطقه ۲۰ تهران، در گفت‌ وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: سایتی که در آن حضور داریم، به همت شهرداری منطقه ۲۰ و با دستور شنگی شهردار منطقه احداث شده و هدف آن حفاظت و حمایت از محیط‌زیست شهرری است. این سایت با گستره‌ای حدود یک هکتار در موقعیت فعلی بنا شده و از نظر طراحی و امکانات، یکی از نمونه‌های کامل و کاربردی در زمینه پرنده‌نگری شهری محسوب می‌شود.

علی مرتضوی با اشاره به موقعیت طبیعی ویژه شهرری افزود: ری در مسیر حرکت و کوچ بسیاری از پرندگان مهاجر از جمله لک‌لک‌ها واقع شده است و احداث این سایت می‌تواند به جذب و استقرار موقت این پرندگان در فصل‌های خاص کمک کند. به همین منظور، بخش‌های پرنده‌نگری، مطالعات و آموزشی در طراحی مجموعه در نظر گرفته شده تا شهروندان، دانشجویان و علاقه‌مندان بتوانند ضمن بازدید از محیط، با شیوه‌های علمی مشاهده و مطالعه پرندگان آشنا شوند.

وی ادامه داد: در این مجموعه بخش‌هایی از جمله کبوترخانه، اتاق مطالعات، سالن حضور لک‌لک‌ها، و جایگاه ویژه پرنده‌نگری طراحی شده است؛همچنین به‌منظور تسهیل استفاده شهروندان، امکاناتی نظیر سرویس‌های بهداشتی، اتاق کنفرانس و تجهیزات کنترلی برای بررسی گونه‌های پرنده‌ای که در مسیر عبور از منطقه حرکت می‌کنند، پیش‌بینی شده است.

مسئول فضای سبز شهرداری منطقه ۲۰ خاطرنشان کرد: از نظر طراحی فضای سبز، رویکرد اصلی ما توجه به گونه‌های گیاهی مثمر و بومی بوده که علاوه بر ایجاد تنوع رنگ و گل در فصل‌های مختلف، امکان تغذیه پرندگان از میوه و شهد این گیاهان را نیز فراهم می‌کند. این انتخاب موجب شده فضای سبز مجموعه علاوه بر زیبایی ظاهری، نقش مؤثری در پایداری اکولوژیک سایت داشته باشد.

مرتضوی اضافه کرد: در طراحی این فضا دو برکه زیستی نیز در نظر گرفته شده است؛ یکی برکه‌ای با جریان دائمی آب (سیرکولار) که به تلطیف هوا و طراوت محیط کمک می‌کند، و دیگری برکه محیط‌زیستی ویژه زیستگاه‌های آبی که زیست‌مکانی مناسب برای بخشی از پرندگان مهاجر و گیاهان آبزی منطقه فراهم می‌آورد.

وی یادآور شد: هدف ما این است که شهرری ضمن بهره‌مندی از فضاهای تفریحی و فرهنگی، به مرکزی برای مطالعات زیست‌محیطی و آموزش شهروندان در زمینه پرنده‌نگری و اصلاح رفتارهای محیط‌زیستی تبدیل شود. این سایت فرصتی برای پیوند میان طبیعت و شهر و جلوه‌ای از نقش شهرداری در ارتقای کیفیت محیط زیست شهری است.

شهرستان ری با عنوان قبله تهران در جنوب پایتخت واقع شده است.