به گفته چهار منبع پاکستانی، تلاشهای میانجیگرانه برای توقف جنگ در ایران تنها چند ساعت با شکست فاصله داشت، تا اینکه پاکستان با یک اقدام دیپلماتیک فشرده در طول شب توانست آتشبسی موقت را تضمین کرده و واشنگتن و تهران را به مذاکرات مستقیم بکشاند.
چهار منبع پاکستانی که بهطور مستقیم در جریان مذاکرات قرار داشتند، گفتند تلاشها برای برقراری آتشبس پس از حمله ایران به یک مجتمع پتروشیمی در عربستان سعودی تقریبا از هم پاشید؛ حملهای که خشم ریاض را برانگیخت و خطر به بنبست کشیده شدن هفتهها دیپلماسی پشتپرده را به همراه داشت.
با نزدیک شدن به ضربالاجل تعیینشده از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا مقامهای پاکستانی آخرین تلاشهای خود را برای انتقال پیامها میان تهران و واشنگتن آغاز کردند؛ آن هم پس از هشدار ترامپ مبنی بر اینکه ادامه درگیریها در آن شب میتواند «یک تمدن کامل را نابود کند».
به گفته یکی از منابع، این تلاش شامل تماس مستقیم با مقامهای ارشد تمامی طرفها، از جمله ترامپ و جیدی ونس معاون او، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا و همچنین عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و احمد وحیدی، فرمانده ارشد سپاه پاسداران بود.
پس از چندین ساعت مذاکره فشرده و نفسگیر که به گفته منبع دوم «مذاکرات تقریبا مرده بود»، ایران در نهایت با آتشبسی موقت و بدون پیششرط موافقت کرد و پذیرفت وارد مذاکرات شود.
یکی از منابع گفت: «عصر آن روز، ایران پس از حملات به عربستان در موقعیت بسیار حساسی قرار داشت، اما میدانست که هیچ تمدیدی برای ضربالاجل وجود نخواهد داشت.»
رهبری نظامی و غیرنظامی پاکستان در طول شب در تماس مستمر با مقامهای ارشد آمریکا، ایران، عربستان و دیگر کشورها باقی ماندند تا اینکه ترامپ خبر این پیشرفت را اعلام کرد.
به گفته این منبع، تنها چند دقیقه پیش از انتشار این اعلامیه، ترامپ با فیلدمارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان گفتوگو کرده بود.
تضمین درباره اسرائیل، شرط کلیدی پیشرفت مذاکرات
در حالی که پاکستان «شدیدترین خشم خود» را نسبت به حمله ایران به عربستان کشوری که با اسلامآباد پیمان دفاع مشترک دارد، ابراز کرد، همزمان از واشنگتن خواست تضمین دهد که حملات اسرائیل به ایران مهار خواهد شد.
به گفته یکی از منابع، مقامهای ایرانی اعلام کردند حمله به «مجتمع پتروشیمی جبیل» در پاسخ به حمله اسرائیل به یک تأسیسات مشابه در ایران انجام شده و تهران نمیتواند در صورت تداوم چنین حملاتی وارد مذاکرات شود.
پاکستان نیز به واشنگتن هشدار داد که اقدامات اسرائیل تلاشهای صلح را به خطر میاندازد و ممکن است اسلامآباد دیگر نتواند ایران را به میز مذاکره بازگرداند.
تنها پس از دریافت تضمین مبنی بر مهار حملات اسرائیل بود که پاکستان توانست تهران را به پذیرش آتشبسی بدون پیششرط متقاعد کند.
مخالفت اسرائیل با توافق مگر به شرط توقف غنیسازی و رفع تهدید برنامه موشکی
یک منبع آگاه گفت اسرائیل با توافق با ایران مخالف بوده و معتقد است میتوان از طریق اقدامات نظامی، ضربات بیشتری به رهبری ایران وارد کرد، هرچند در نهایت تصمیم نهایی ترامپ را پذیرفته است.
یک منبع دیگر نیز افزود که اسرائیل به دولت ترامپ برای جلوگیری از دستیابی به توافق با تهران فشار وارد کرده بود. یک مقام اسرائیلی اعلام کرد واشنگتن با اسرائیل هماهنگ بوده و تأکید کرده است که این آتشبس شامل هیچ تعهدی برای پایان دائمی جنگ، پرداخت غرامت به ایران یا لغو تحریمها نیست.
او همچنین افزود آمریکا در هرگونه مذاکره با تهران، خواستار تحویل مواد هستهای ایران، توقف غنیسازی اورانیوم و رفع تهدید برنامه موشکهای بالستیک این کشور خواهد شد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز در سخنرانی تلویزیونی شامگاه چهارشنبه گفت که اسرائیل هنوز به همه اهداف خود دست نیافته، اما میتواند از طریق توافق آمریکا و ایران یا از سرگیری جنگ به آنها برسد و هشدار داد که «انگشت اسرائیل روی ماشه است».
«هیچکس نخوابید»؛ شب نفسگیر مذاکرات
در حدود نیمهشب، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان از تمامی طرفها خواست تا برای آغاز روند صلح، آتشبس را رعایت کنند. به گفته یکی از منابع، این درخواست بخشی از یک اقدام هماهنگ برای تثبیت آتشبس بود و زمانی مطرح شد که دو طرف اصولا با آن موافقت کرده بودند. او افزود: «اگر پاسخ قرار بود منفی باشد، هرگز چنین درخواستی مطرح نمیکردیم.»
به گفته یک دیپلمات خاورمیانهای در تماس با دو طرف، گفتوگوهای شبانه بررسی مکرر یک پیشنهاد ۱۵ بندی آمریکا و دو سؤال کلیدی را شامل میشد. «شکل آتشبس چگونه خواهد بود و چارچوب مذاکرات چیست؟»
این دیپلمات افزود ایران خواستار به رسمیت شناخته شدن حاکمیت خود بر تنگه هرمز شده است؛ درخواستی که احتمالا برای واشنگتن قابل قبول نیست. به گفته او، تهران همچنین خواستار حق ادامه برنامه هستهای غیرنظامی و انعقاد توافقهای دفاعی دوجانبه با کشورهای منطقه است، در حالی که میانجیها تلاش داشتند مذاکرات را از موضوعات تنشزا دور نگه دارند.
کاخ سفید اعلام کرد مذاکرات از روز شنبه آغاز خواهد شد و هیأت آمریکایی به ریاست جیدی ونس، با حضور استیو ویتکاف و جرد کوشنر، داماد ترامپ خواهد بود. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، نیز گفت ایران اعلام کرده که حاضر است ذخایر اورانیوم غنیشده خود را تحویل دهد.
به گفته دو منبع پاکستانی، هیأت ایرانی به ریاست عباس عراقچی و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران در مذاکرات حضور خواهند داشت.
یک منبع دیگر تأکید کرد که سختترین بخش این روند، متقاعد کردن ایران برای پذیرش آتشبس بدون پیششرط بوده است. او گفت: «تا ساعات پایانی، ایران موضعی سختگیرانه داشت. ایرانیها حاضر نبودند بدون طرح مطالبات خود عقبنشینی کنند. ما به آنها گفتیم این مطالبات میتواند به مذاکرات موکول شود.»
زمانی که ترامپ آتشبس را اعلام کرد و شهباز شریف از هیأتهای دو کشور برای حضور دعوت به عمل آورد، خورشید تقریبا بر فراز اسلامآباد طلوع کرده بود.
شریف در نشست کابینه گفت: «تمام شب را کار کردیم… اگر این روند را به کتاب تبدیل کنیم، میتواند درس بزرگی برای این ملت و نسلهای آینده باشد؛ اینکه چگونه در شرایط ناامیدکننده تسلیم نشویم.»
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید