فایننشال تایمز در گزارشی به کاخ‌های تاریخی آسیب‌دیده ایران طی حملات آمریکا و اسرائیل پرداخت و نوشت که قدرت‌های جهانی باید اظهار نگرانی یونسکو درباره حفاظت از میراث فرهنگی را جدی بگیرند.

در این گزارش به نقل از وزارت میراث فرهنگی ایران آمده است که طی نزدیک به شش هفته عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل ۱۳۰ اثر تاریخی در ایران آسیب دیده است. بر اساس برخی گزارش‌ها، طی حملات جمهوری اسلامی به اسرائیل ساختمانی تاریخی به سبک معماری باوهاوس در «شهر سفید» تل‌آویو، که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد، آسیب دیده است.

سازمان یونسکو نیز اعلام کرد که درمورد آسیب واردشده به سایت‌های میراث جهانی در ایران و لبنان، در پی حمله اسرائیل، «عمیقا نگران» است و در حال اجرای «اقدامات اضطراری برای حفاظت از سایت‌ها و مجموعه‌های تاریخی» است.

در شهرهایی مانند تهران و اصفهان، که هدف بمباران‌های سنگین قرار گرفته‌اند، کاخ‌ها، بناهای تاریخی و موزه‌های بسیاری وجود دارد که قدمتشان به دوران حکومت‌های پیشین مانند صفویان و قاجاریان بازمی‌گردد. 

یونسکو پیش از اجرای آتش‌بس شکننده دو هفته‌ای میان آمریکا و جمهوری اسلامی، در این هفته اعلام کرد که تعهد به حفاظت از میراث فرهنگی «در حقوق بین‌الملل تثبیت شده است». 

از مهم‌ترین بناهایی که در جنگ اخیر آسیب دید کاخ گلستان بود، بنایی در تهران که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و اقامتگاه سابق پادشاهان قاجار بوده است. بر اساس گزارش‌ها، این مجموعه درپی موج انفجار حمله هوایی به میدان ارگ واقع در مرکز تاریخی تهران آسیب دیده است. در این حملات، یک کلانتری و ساختمان قضایی در آن منطقه هدف قرار گرفته بود.

حسن فرتوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، گفت که مختصات مکان‌های میراث فرهنگی پیش و در طول جنگ به یونسکو ارائه شده و این سازمان نیز آنها را به طرف‌های درگیر اطلاع داده بود.

رسانه‌های داخلی همچنین گزارش دادند که در جریان درگیری‌ها، نماد «سپر آبی» بر فراز برخی از بناها نصب شده‌اند؛ این نماد برای محفاظت از آثار فرهنگی طراحی شده و از آسمان قابل تشخیص و رویت است. با این حال منتقدان می‌گویند که نصب این نشان‌ها در زمان مناسب انجام نشده و وقتی نصب شده‌اند که برخی بناهای تاریخی آسیب دیده بودند.

ارتش اسرائیل اعلام کرد که مراکز فرهنگی و بناهای تاریخی ثبت‌شده را عمدا هدف قرار نمی‌دهد. این نهاد تاکید دارد که حملاتش را مطابق حقوق بین‌الملل انجام می‌دهد و تمام امکاناتش را برای کاهش خسارات جانبی به غیرنظامیان و اموال غیرنظامی، از جمله میراث فرهنگی، به کار می‌گیرد.

وزارت خارجه آمریکا نیز اعلام کرد که حملات این کشور «متوجه اهداف نظامی و راهبردی بوده و مردم ایران یا مراکز فرهنگی و تاریخی را هدف قرار نمی‌دهد».

جمهوری اسلامی نیز در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، با موشک و پهپاد به اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس حمله کرد که طی آن پایگاه‌های آمریکا، برخی زیرساخت‌های غیرنظامی، تاسیسات انرژی و کشتیرانی بین‌المللی هدف قرار گرفتند.

بر اساس گزارش‌های داخلی ایران، ساختار اصلی کاخ گلستان همچنان سالم است، اما ویدیوها نشان می‌دهند که موج انفجار باعث ریزش بخش‌هایی از بنا و شکستن قسمت‌هایی از تالار معروف آینه شده است. اوایل این هفته، بلوک‌های بزرگ بتنی اطراف کاخ قرار داده شد تا میزان واقعی خسارت پنهان بماند.

انفجارهای شدید ماه گذشته همچنین به مجموعه سعدآباد در شمال تهران آسیب زد، مجموعه‌ای ۱۱۰ هکتاری شامل کاخ‌ها، گالری‌ها و جنگل‌های طبیعی. این مجموعه که محل شاه فقید پیش از انقلاب ۵۷ بود، شامل ساختمانی است که روسای‌جمهوری ایران در آن از مهمانان عالی‌رتبه خارجی استقبال می‌کنند.

چندین بنای تاریخی در اصفهان نیز آسیب دیده‌اند. در یکی از حملات هوایی که به نظر می‌رسد ساختمان استانداری متعلق به دوره صفوی را هدف قرار داده بود، آثار تاریخی اطراف نیز آسیب دیده‌اند.

کاخ چهل‌ستون متعلق به دوره شاه عباس اول (قرن هفدهم میلادی) نیز دچار خساراتی از جمله ترک‌خوردگی در نقاشی‌های مینیاتور و آسیب دیدن سقف‌های مقرنس شده است.

در خرم‌آباد در غرب ایران نیز چندین سایت در نزدیکی قلعه فلک‌الافلاک متعلق به قرن سوم میلادی تخریب شده‌اند.

رضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی جمهوری اسلامی، روز دوشنبه، پیش از آتش‌بس دو هفته‌ای، اعلام کرد که بیش از ۳۰۰ پژوهشگر در حال بررسی میزان خسارت واردشده به آثار باستانی ایران‌اند تا بازسازی‌ها بلافاصله پس از جنگ آغاز شود.

این نخستین‌بار نیست که میراث فرهنگی ایران در معرض خطر قرار می‌گیرد. اسکندر مختاری، کارشناس میراث فرهنگی، به رسانه‌های داخلی گفت که آتشکده ساسانی در قصر شیرین در غرب ایران در جریان جنگ ایران و عراق در دهه شصت (۱۹۸۰ میلادی) تخریب شد و هنوز به‌طور کامل بازسازی نشده است.