ارتش دفاعی اسراییل، روز چهارشنبه ۲۶فروردینماه در اطلاعیهای خطاب به شهروندان ایرانی مدعی شد که «ابراهیم ذوالفقاری»، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، برای اسراییل «محصول هوش مصنوعی» است. ارتش اسراییل با «خیالی» خواندن ذوالفقاری، از مردم ایران خواسته که اگر او را در «مصاحبه یا در میدان» دیدهاند، به این نهاد نظامی اعلام کنند.
آیا ابراهیم ذوالفقاری، شخصیتی که از یک سو، در شبکههای اجتماعی با او شوخی میشود، از روی او دهها میم پرطرفدار و ویدیوی تبلیغاتی با محتوای مناسب نسل جوان غربی ساخته شده و از سوی دیگر بهعنوان چهره «مقاومت» در ایران به مخاطب جوان غربی شناسانده شده، خیالی و ساخته هوش مصنوعی است؟
***
از ابراهیم ذوالفقاری چه میدانیم؟
اطلاعاتی که درباره ابراهیم ذوالفقاری در فضای دیجیتال موجود است تقریبا همگی مربوط به روزهای جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر آمریکا و اسراییل با ایران است؛ جنگی که حالا در آتشبسی دو هفتهای قرار دارد، اما به گفته مقامات جمهوری اسلامی توافقی برای تداوم آتشبس وجود ندارد.
در ویدیوهای کوتاهی که رسانههای ایران از او پخش میکنند، با یک لباس استتار مختص سپاه حاضر میشود، درجه سرهنگ دومی دارد و در پسزمینه سادهای به رنگ آبی تیره حرف میزند؛ پسزمینه ای که یک سوی آن پرچم جمهوری اسلامی است و سوی دیگرش لوگویی با تصویر «روحالله خمینی»، «علی خامنهای» و فرزندش «مجتبی خامنهای» که از زمان شروع رهبری حتی صدایش به گوش کسی نرسیده است.
روی جیب سمت راست پیراهن سپاهی ذوالفقاری نوشته شده «جانفدای ایران»، عبارتی که بهنظر میرسد در مقابل «جانفدای میهن»، عنوانی که این روزها به کشتهشدگان اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ اطلاق میشود، قرار میگیرد.
ذوالفقاری به گفته رسانههای ایران در دهه چهارم زندگی خود است. چهار زبان عربی، فارسی، انگلیسی و عبری میداند و ویدیوهایی که از او منتشر شده نیز بعضا به زبانهایی غیر از فارسیاند. روزنامه همشهری پیشتر در گزارشی نوشته که او دکترای فلسفه غرب دارد و در رشته ریاضیات تحصیل کرده است.
ذوالفقاری اغلب با ژستی مخصوص جلوی دوربین میرود، نوعی بیتفاوتی و بیاثری از واکنشهای انسانی در صورتش وجود دارد. حرکت دستهایش نیز بسیار مکانیکی است، مخصوصا وقتی که در حال تهدید کردن طرفهای مقابل جمهوری اسلامی در جنگ است. نوعی شمردگی در کلام او نیز احساس میشود که همگی در بین کاربران شبکههای اجتماعی بر شائبه هوش مصنوعی بودن او دامن زده است. اما لهجه فارسیاش وقتی عبری و انگلیسی حرف میزند، انسان بودن فرد پشت دوربین را برملا میکند.
مثلا در این ویدیو به زبان عبری او که به مخاطب اسراییلی میگوید سیاستمداران این کشور و نخستوزیرشان از آنها بهعنوان «سپر انسانی» استفاده میکنند، توجه بسیاری را در شبکههای اجتماعی به خود جلب کرده و دستمایه طنز کاربران ایرانی و غیرایرانی شده است؛ تلفظهایی دارد که کاربران اسراییلی میگویند بسیار ماشینی و عجیب و غریب است. اما برای مخاطب ایرانی آشنا به لهجه فارسی، بهوضوح با لهجه رایج فارسی در زبانهای دیگر تطابق دارد. نوعی کشیدن و کش و قوس دادن کلمات که مخصوص ایرانیهاست.
با این همه، احتمالا سردرگمی مخاطب امر قابل فهمی است چون ابراهیم ذوالفقاری بهعنوان سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، یعنی مهمترین نهاد عملیاتی نیروهای مسلح ایران در مقابل دوربین مینشیند. رسانههای داخل ایران میگویند پیامهای ویدیویی او در واقع «منعکسکننده تصمیمات میدانی ایران است.» اما از سوی دیگر، ویدیوهای هوش مصنوعی که ظاهرا توسط ایران برای او ساخته میشوند، با او شوخی میکنند و از او شخصیتی خودمانی میسازند تا مخاطب جوان آمریکایی، اسراییلی و غربی را تحتتاثیر قرار دهد.
چرا ذوالفقاری ساخته هوش مصنوعی نیست؟
پس از فراخوان ارتش دفاعی اسراییل برای ارسال ویدیوها و تصاویری از ابراهیم ذوالفقاری حین مصاحبه یا در میدان، کاربران بسیاری بهویژه در شبکه اجتماعی «ایکس»، گفتهاند که فکر میکنند او هوش مصنوعی است. عدهای دیگر اما از «گروک»، هوش مصنوعی ایکس خواستهاند صحت موضوع را بررسی کند و پاسخ گروک به این پرسش منفی بوده است. یعنی ابراهیم ذوالفقاری شخصیتی واقعی است و ساخته هوش مصنوعی نیست.
«فرزاد فتاحی»، روزنامهنگار ایرانی در توییتی، ویدیویی قدیمی از او را منتشر کرده که بهطور حماسی در حال خواندن یک شعر تهدیدآمیز علیه اسراییل و آمریکا و دشمنان جمهوری اسلامی است. در ادامه این ویدیو، علی خامنهای هم دیده میشود و بهنظر میرسد که مربوط به یک رژه نظامی باشد.
کیفیت ویدیو البته چندان خوب نیست و تشخیص اینکه آیا فرد مورد بحث ابراهیم ذوالفقاری است، کار دشواری است.
بررسیهای ایرانوایر نشان میدهد که این ویدیو اولینبار در سال ۲۰۲۲ در وبسایت «آپارات» که پلتفرم انتشار ویدیو در ایران است، منتشر شده. عنوانی که برای این ویدیو استفاده شده به این شرح است: «رجز خوانی پاسدار رشید اسلام در پیشگاه مقام معظم رهبری امام خامنهای به مناسبت گرامیداشت میلاد با سعادت حضرت امام حسین.»
البته این ویدیو بهدلیل قطعی اینترنت و عدم دسترسی به پلتفرمهای ایرانی از خارج از کشور، در حال حاضر روی آپارات قابل دسترس نیست. اما، عنوان آن در ابزار جستجویی که ما از آن استفاده کردیم، قابل مشاهده است.
«مهدی صارمیفر»، پژوهشگر امنیت دیجیتال و فعال آزادی اینترنت هم به «ایرانوایر» میگوید که ابراهیم ذوالفقاری ساخته هوش مصنوعی نیست. او با در کنار هم گذاشتن شواهدی که در ویدیوها وجود دارد، میگوید: «با توجه به اینکه ما در شرایط جنگی خاصی هستیم و در لایههایی مثل لایههای تماس با مردم، هم اکانتهای اسراییلی و هم بعضی از برنامههای تلویزیونی جمهوری اسلامی با هم کل گذاشته یا همدیگر را دست میاندازند.»
او در ادامه با تاکید بر اینکه دو نوع ویدیوی ساخته هوش مصنوعی وجود دارد، میگوید: «اصولا ویدیوهای هوش مصنوعی را میتوانیم دو دسته کنیم، یک سری ویدیوهایی هستند که ایجنتهای هوش مصنوعی ساده یا پولیهایی که با اشتراکی ناچیز میسازند، مثل سورا، چت جیپیتی یا گوگل میسازند. خب اینها، معمولا یک سری ایرادها و شواهدی دارند و نکات بسیار ریزی هست که در خروجیشان رعایت نمیکنند. بعضیهایشان چندان ریز هم نیستند.»
او در ادامه، به شواهد و جزییات موجود در پیامهای ویدیویی ذوالفقاری نیز اشاره کرده و میگوید جزییات دقیق و درست این ویدیوها شاهدی است بر اینکه او ساخته هوش مصنوعی نیست: «مثل علامت سپاه، نوشتههای عربی پرچم پشتسرش یا جزییات روی مدالها، درجهها و نشانهای نظامی که روی پیراهن ایشان نصب است یا خود (لباس) فرم سپاهی که تناش است، شواهدی وجود ندارد که (ذوالفقاری) هوش مصنوعی باشد.»
به گفته او، کاربران اینروزها با دقت محتوای منتشر شده در شبکههای اجتماعی را بررسی میکنند و واکنش جهانی به آن نشان میدهند، مانند این ویدیو که گفته میشود در آن بنیامین نتانیاهو شش انگشت دارد و کاربرانی این موضوع را مطرح کردند که ممکن است او کشته شده باشد و دولت اسراییل با هوش مصنوعی سعی کرده افکار عمومی را در میانه جنگ کنترل کند.
در پی بازتاب گسترده این ویدیوها و اظهارنظرها، نتانیاهو خود ویدیویی را در فضای آزاد و در معاشرت با شهروندان اسراییلی منتشر کرد و در آن خطاب به دوربین در یک کافیشاپ میگفت که ببینید پنج انگشت دارم.
برنامه امنیتی یا دستانداختن ذوالفقاری؟
مهدی صارمیفر در پاسخ به این سوال ایرانوایر که چرا ارتش اسراییل چنین ادعایی را درباره خیالی بودن ابراهیم ذوالفقاری مطرح کرده، میگوید: « احتمالا بهخاطر اینکه هم فارسی حرف میزند هم انگلیسی هم با لهجه عجیب و غریبی سعی میکند عبری صحبت کند، یک مقداری میخواهند دستش بیاندازند. شاید هم واقعا برنامه امنیتی و نقشه فریبی پشتاش است که با این بهانه سعی کنند این آدم را بکشند بیرون، در اجتماعی و در وسط شهر مردم با او عکس بگیرند و به این ترتیب بتوانند تعقیبش کنند. چون بهصورت یک شخصیت نمادین هم در آمده، بههر حال اگر به او آسیبی بزنند، میتوانند از آن استفاده تبلیغاتی کنند.»
او با اشاره به بهروز بودن محتوای مطرح شده در پیامهای ویدیویی سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا نیز فرضیه کشته شدن او در حملات اسراییل و قدیمی بودن ویدیوها و تجهیز آنها با هوش مصنوعی را نیز رد کرده و میگوید: « با توجه به کیفیت خوبی که این ویدیوها دارد و اطلاعاتی که در این ویدیوها داده میشود، من فکر میکنم که جدید هستند. البته، چون کیفیت این ویدیوها خیلی بالاست، آدمها را به اشتباه میاندازد که چون اینقدر تمیز است، ممکن است ویدیوهای هوش مصنوعی باشد.»
به گفته او استفاده از هوش مصنوعی هم در جنگ ۱۲روزه و هم در جنگ حاضر بهوفور از سوی دو طرف مناقشه مورد استفاده گرفته است: «بخشی از این ویدیوهای هوش مصنوعی و دیپ فیکی که تولید میشود، ویدیوهایی هستند که به قصد انحراف افکار عمومی ساخته میشوند. مثلا در مورد زندان اوین در جنگ ۱۲روزه یا اخیرا درباره آن پرچم با ابعاد خیلی بزرگ اسراییل که روی یکی از ساختمانهای اکباتان بود. اینها ویدیوهای هوش مصنوعی هستند که طرفهای مختلف در جنگ تولید میکنند تا مخاطب را فریب بدهند.»
او در ادامه به کاربرد هوش مصنوعی برای پروپاگاندای حکومت ایران نیز تاکید کرده و میگوید: «جمهوری اسلامی هم تعداد زیادی از این ویدیوها را در داخل کشور تولید و پخش میکند. در مورد پایگاههای آمریکا یا موشکباران در تلآویو. هر دو طرف جنگ از این دست ویدیوها برای انحراف افکار عمومی در جنگ استفاده میکنند. ویدیوهای دیگری که از هوش مصنوعی استفاده میکنند برای استفاده تبلیغاتی است که معروفترینشان مربوط به لگو است.»
اشاره آقای صارمیفر به ویدیویی از هیپهاپخوانی ابراهیم ذوالفقاری در قامت «لگو» است. در این ویدیو که با هوش مصنوعی ساخته شده، نهتنها او، بلکه «علی خامنهای»، رهبر کشته شده جمهوری اسلامی نیز در قامت شخصیتهای برند لگو ظاهر شدهاند. این ویدیو حاوی توهین و تحقیر مقامات آمریکایی و اسراییلی است و بهصورت جانبدارانه مواضع جمهوری اسلامی را بازگو میکند.
مهدی صارمیفر، در پایان نیز به این امر که در طول جنگ نباید صرفا به گفتههای سخنگوها و افراد تبلیغاتچی اعتماد کرد، میگوید: «اصولا باید توجه کنیم که جنگها غیر از لایه گرم و جبهههای نبرد، در بین افکار عمومی هم پیچیدگیهای خودشان را دارد. صرفا نباید به گفتههای سخنگوها و افراد تبلیغاتچی طرفین که صحبت میکنند، اعتماد کرد و الزاما هر حرفی که میزنند راست نیست. بسیاری از این حرفها ممکن است عملیات فریب باشد.عملیات دست انداختن یا به اصطلاح سپاهیها رجزخواندن باشد.»
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید