دسترسی مردم به اینترنت جهانی و ارتباطات الکترونیکی دیگر در ایران از نخستین ساعات حملات آمریکا و اسرائیل به‌طور گسترده قطع شد. در روزهای بعد قطعی پیامک و تماس تلفنی رفع شد ولی تاکنون، ۵۰ روز بعد، که آتش‌بس هرچند شکننده برقرار شده، دسترسی به اینترنت برای عموم مردم ایران هم‌چنان بسته است.

مقام‌های ایران در دوره‌های مختلف محدودیت اینترنت، برای این اقدامشان به ملاحظات امنیتی استناد کرده‌اند. آنها گفته‌اند در شرایط جنگی، کنترل جریان اطلاعات برای مقابله با «جنگ سایبری» و جلوگیری از انتشار اطلاعات نادرست یا هماهنگی حملات احتمالی ضروری است. با این حال، از نگاه منتقدان، گستره و طول مدت این محدودیت‌ها فراتر از ملاحظات امنیتی است و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای داشته است. این استدلال در دوره جنگ ۱۲ روزه در تابستان گذشته بییشتر شنیده می‌شد. اما این بار فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت گفت در طول این قطعی کسانی می‌توانند هم‌چنان به اینترنت وصل باشند «که می‌توانند صدا را به دیگران برسانند». همین‌طور عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در مصاحبه با سی‌بی‌اس گفت در شرایطی که عموم ایرانیان به اینترنت دسترسی ندارند، او می‌تواند دسترسی داشته باشد «چون من صدای مردم ایران هستم.»

مهسا علیمردانی، معاون واحد «تهدیدها و فرصت‌های فناوری»، در موسسه غیرانتفاعی «ویتنس» که در کار ثبت مستندات نقض حقوق بشر و تبعات آن است، می‌گوید همین حرف‌های وزیر خارجه و سخنگوی دولت ایران نشان می‌دهد که «دیگر حکومت ایران دست از تظاهر برداشته و علنی می‌گوید این زیرساخت قطع اینترنت وجود دارد تا به حکومت اجازه دهد جریان روایت را کنترل کند.»

داده‌هایی که به طور عمومی در دسترس است نشان می‌دهد در تقریبا تمام این مدت، حجم داده‌های منتقل‌شده بین ایران و جهان، زیر یک درصد میانگین همین کشور بوده است.

به این ترتیب در این مدت اگر کسی از داخل ایران قصد داشته به وبسایت‌ها و اپلیکیشن‌های غیر ایرانی وصل شود، این امکان برایش فراهم نبوده است. مگر این‌که از گروهی بوده باشد که حکومت ایران صلاح دیده به‌اصطلاح «خط سفید» داشته باشند، یا کسانی که با هزینه بالا توانسته‌اند فیلترشکن و کانفیگ بخرند. هرچند همان هم ارتباط نیم‌بند و ناپایدار و معمولا کوتاه‌مدت با اینترنت را ممکن کرده است.

البته کسانی که از پس هزینه هنگفت خرید ترمینال‌های دریافت اینترنت ماهواره‌ای استارلینک برآمده‌اند و البته دسترسی برای تهیه این دستگاه را داشته‌اند که الان قاچاق است، در این مدت عموما از اینترنت پایدار و با کیفیت این سرویس استفاده کرده‌اند. هرچند با خطر پی‌گرد قضایی و تهدیدهای امنیتی روبه‌رو بوده‌اند. اما آن آمار زیر یک درصد شامل کسانی که با استارلینک در ایران وصل شده‌اند، نمی‌شود.

اما این دور دوم از قطعی سرتاسری اینترنت در ۱۰۰ روز گذشته است. در ۱۸ دی ماه، هم‌زمان با اعتراضات گسترده در ایران، حکومت ایران دسترسی به اینترنت و همین‌طور شبکه تلفن را برای شهروندان بست و برای حدود سه هفته این محدودیت درباره اینترنت باقی ماند. از اول فوریه به‌تدریج دسترسی به بعضی سرویس‌های اینترنتی را دوباره باز کرد و خیلی از کاربران در ایران توانستند دوباره به اینترنت دسترسی پیدا کنند.

نرگس کشاورزنیا، پژوهشگر حقوق دیجیتال در «فیلتربان» که وضعیت دسترسی به اینترنت در ایران را پایش می‌کند، در صد روز گذشته این وضعیت را زیر نظر داشته است.

ادامه در   بی بی سی فارسی