در جریان حملات صورت گرفته به مواضع جمهوری اسلامی پیش از برقرار شدن آتش‌بس میان تهران و واشینگتن، اسرائیل تاسیسات واقع در ماهشهر و عسلویه، دو قطب اصلی پتروشیمی ایران را هدف قرار داد. مراکزی که در مجموع حدود سه‌چهارم تولید را در این بخش در اختیار داشتند.

به گفته منابع تجاری که به شرط ناشناس ماندن حاضر به گفت‌وگو شدند، ایران در چندین محصول پتروشیمی با کمبود شدید مواجه شده‌ است؛ به‌ویژه انواع پلیمر که در بسته‌بندی مواد غذایی، تولید پلاستیک و صنایع پایه، کاربرد دارند.

این کمبودها مقام‌های ایرانی را ناچار کرده است گزینه‌های واردات اضطراری را بررسی کنند. هرچند محدودیت‌های لجستیکی و ژئوپلیتیکی، روند تامین را پیچیده کرده است.

ابعاد دقیق این اختلال هنوز در حال بررسی است، اما منابع صنعتی می‌گویند تاثیر آن بر زنجیره‌های تامین داخلی، فوری بوده است.

زمان‌بر بودن بازسازی و فشار بر زنجیره تامین

نجمه جمشیدی، سردبیر «انرژی پرس»، پیش‌تر به نقل از مدیران ارشد مجتمع‌های پتروشیمی گزارش داده بود بازسازی واحدهای آسیب‌دیده و زیرساخت‌های مرتبط، بسته به میزان خسارت، ممکن است بین شش ماه تا دو سال زمان ببرد.

یکی از منابع گفت روسیه درخواست تهران را برای تامین برخی پلیمرها رد کرده و دلیل آن را افزایش شدید قیمت جهانی محصولات پتروشیمی در پی اختلالات ایجادشده در تنگه هرمز عنوان کرده است.

به گفته این منبع، مسکو برای جلوگیری از فشار تورمی بیشتر در بازار داخلی خود، تامین نیازهای داخلی را در اولویت قرار داده است.

الهام شعبان، رییس مرکز مطالعات نفت خزر، نیز گفت روسیه خود با محدودیت‌هایی مواجه است، زیرا بخشی از تاسیسات پتروشیمی این کشور در حملات اوکراین آسیب دیده‌اند. این موضوع توانایی مسکو برای پاسخ به تقاضای خارجی، به‌ویژه در حوزه محصولات پلیمری با ارزش افزوده بالا را بیش از پیش محدود کرده است.

پیش از اختلالات اخیر، ایران سالانه حدود ۳۰ میلیون تن محصولات پتروشیمی به ارزش تقریبی ۱۵ میلیارد دلار صادر می‌کرد که حدود ۱۲ درصد از آن را پلیمرها تشکیل می‌دادند.

در واکنش به این شوک عرضه، مقام‌های ایرانی صادرات چندین محصول پتروشیمی را ممنوع کرده‌اند تا بازار داخلی را تثبیت کنند.

محدودیت گزینه‌های جایگزین در بازار منطقه‌ای

یک منبع تجاری دیگر گفت ایران به جمهوری آذربایجان به‌عنوان یکی از گزینه‌های تامین پلیمر مراجعه کرده، اما ظرفیت محدود تولید این کشور باعث می‌شود نتواند کمبود ایران را به‌طور قابل توجهی جبران کند.

همچنین انتظار می‌رود آذربایجان حفظ بازارهای صادراتی تثبیت‌شده خود در اروپا و ترکیه را در اولویت قرار دهد.

برخی کشورهای عربی همسایه ایران از نظر ظرفیت تولید می‌توانند بخشی از این کمبود را جبران کنند. عربستان سعودی به‌تنهایی حدود ۱۹ میلیون تن ظرفیت تولید سالانه پلیمر دارد و امارات متحده عربی و قطر نیز از صادرکنندگان بزرگ در این حوزه هستند.

با این حال، با توجه به حملات اخیر جمهوری اسلامی به این کشورها در جریان درگیری‌ها، بعید است آن‌ها برای جبران کمبودهای ایران همکاری کنند.

در همین حال، اختلال در مسیرهای کشتیرانی از طریق تنگه هرمز در دو ماه گذشته باعث شده قیمت جهانی پلیمرها حدود ۵۰ درصد افزایش یابد.

ترکیب اختلال در عرضه داخلی و محدود شدن بازارهای بین‌المللی، کمبودها را تشدید کرده و نگرانی‌هایی درباره تاثیرات گسترده‌تر بر صنایع پایین‌دستی و دسترسی به کالاهای مصرفی ایجاد کرده است.