روزنامه‌های وال‌استریت ژورنال و نیویورک تایمز هم‌زمان در روز چهارشنبه ۲ اردیبهشت (۲۲ آوریل) گزارش داده‌اند که دولت آمریکا ارسال محموله‌های نقدی دلار به عراق را متوقف و همکاری‌های امنیتی را تعلیق کرده است.

این اقدامات می‌تواند اقتصاد شکننده عراق که به جریان نقدی دلار وابسته است را با اختلال جدی مواجه کند. پس از انتشار این خبر، تقاضا برای دلار در بازار عراق افزایش یافته و نگرانی‌ها تشدید شده است.

هدف اعلام‌شده واشنگتن از این اقدامات، فشار بر دولت بغداد برای مقابله با شبه‌نظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی و محدود کردن نفوذ آن‌ها عنوان شده است. این سیاست در چارچوب تلاش گسترده‌تر آمریکا برای وادار کردن عراق به فاصله‌گرفتن از ایران ارزیابی می‌شود.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا مدعی شده که فشارهای اقتصادی و محدودیت‌ها در مسیرهای حیاتی مانند تنگه هرمز، منابع مالی ایران را به‌شدت کاهش و به فروپاشی مالی سوق خواهد داد.

در همین راستا، محدود کردن دسترسی عراق به دلار به‌عنوان ابزاری برای جلوگیری از انتقال منابع مالی به شبکه‌های همسو با ایران مطرح شده است.

ورود فعال گروه‌های شیعه عراقی به جنگ

برخی تحلیلگران معتقدند افزایش تنش میان آمریکا، اسرائیل و ایران، باعث تقویت همبستگی میان گروه‌های شیعه در منطقه شده است.

به گفته حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه و پژوهشگر بنیاد علم و سیاست در برلین جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی نگرانی‌هایی را در میان گروه‌های شیعه از حزب‌الله لبنان گرفته تا نیروهای عراقی ایجاد کرده و موجب تحرک بیشتر آن‌ها شده است.

در این میان، موضع علی سیستانی، پرنفوذترین مرجع تقلید شیعه در عراق، حتی پس از کشته‌شدن علی خامنه‌ای در آغاز جنگ ۴۰ روزه میان ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، در ابتدا محتاطانه بود؛ اما به‌تدریج لحن او هشدارآمیزتر شد، هرچند همچنان از فراخوان مستقیم به درگیری گسترده خودداری کرده است.

به گفته عزیزی برخلاف جنگ ۱۲ روزه قبلی این‌بار گروه‌های عراقی در مواردی مواضع فعال‌تری علیه منافع آمریکا اتخاذ کرده‌اند. هم‌زمان، آمریکا نیز دامنه فشار خود را گسترش داده و حتی برخی ساختارهای مرتبط با حشدالشعبی را هدف قرار داده است.

در چنین شرایطی، عراق عملا به صحنه رقابت مستقیم‌تر میان ایران و آمریکا تبدیل شده است.

افزایش رویارویی آشکار ایران و آمریکا در عراق

اسماعیل قاآنی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران با سفر به بغداد تلاش کرده بر روند سیاسی، از جمله انتخاب نخست‌وزیر، تأثیر بگذارد؛ در مقابل، ایالات متحده آمریکا نیز آشکارا مخالفت خود را با روی کار آمدن چهره‌های نزدیک به ایران، از جمله نوری المالکی، اعلام کرده است.

این رقابت باعث شده فرآیند تشکیل دولت در عراق پیچیده‌تر و پرتنش‌تر شود. هرچه تنش میان تهران و واشنگتن افزایش می‌یابد، فشار بر عراق نیز بیشتر می‌شود و این کشور در موقعیت دشوارتری قرار می‌گیرد.

رقابت ایران و آمریکا در دو جبهه سیاسی و مالی

به گفته فرزانه روستایی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه اهمیت عراق در روابط ایران و آمریکا از آنجا ناشی می‌شود که ساختار دولت و ملت در عراق هنوز به‌طور کامل تثبیت نشده است. به همین دلیل، عراق هم‌زمان به حمایت مالی آمریکا وابسته است و تحت نفوذ سیاسی و امنیتی ایران قرار دارد.

به باور او، این وضعیت باعث شده هر دو طرف بتوانند از عراق به‌عنوان ابزار فشار علیه یکدیگر استفاده کنند.

ایران از طریق گروه‌های همسو می‌تواند برای ایالات متحده آمریکا هزینه‌های امنیتی ایجاد کند، در حالی که آمریکا با اهرم‌های مالی و اقتصادی بر عراق و به‌طور غیرمستقیم بر ایران فشار وارد می‌کند.

به باور روستایی، این شرایط عراق را به یک “میدان رقابت حساس” تبدیل کرده است؛ جایی که هرگونه تشدید تنش می‌تواند به بی‌ثباتی گسترده‌تر منجر شود.

“ایران برای کاهش فشارها می‌تواند عراق را بی‌ثبات کند”

به گفته این تحلیلگر، نگرانی اصلی این است که جمهوری اسلامی ایران برای کاهش فشارها یا منحرف کردن توجه آمریکا، به بی‌ثبات‌سازی عراق روی بیاورد؛ از جمله از طریق تحریک شورش‌های داخلی یا فعال‌تر کردن شبه‌نظامیان شیعه برای تضعیف ساختار دولت.

این کارشناس همچنین هشدار می‌دهد که جمهوری اسلامی می‌تواند عراق را به “تله‌ای” برای آمریکا تبدیل کند.

او تأکید می‌کند که با توجه به شکنندگی ساختار سیاسی و اجتماعی عراق، هرگونه بی‌نظمی می‌تواند این کشور را به کانون بی‌ثباتی و حتی منبع گسترش خشونت و افراط‌گرایی در منطقه و فراتر از آن تبدیل کند؛ وضعیتی که پیامدهای سنگینی برای آمریکا و اروپا خواهد داشت.

فرزانه روستایی تاکید کرد عراق امروز در موقعیتی بسیار شکننده قرار دارد؛ کشوری که هم‌زمان تحت فشار اقتصادی ایالات متحده آمریکا و نفوذ سیاسی-امنیتی ایران است.

او افزود تشدید رقابت میان این دو قدرت نه‌تنها روند سیاسی عراق را پیچیده‌تر کرده، بلکه می‌تواند ثبات اقتصادی و امنیتی این کشور را نیز به‌طور جدی تهدید کند.