سرنوشت باغ عباسآباد در بهشهر در شرایط جنگی و بدون طی کردن ضوابط قانونی در مزایدهای برای ۱۵ سال آینده تعیین شد.
بر اساس اسناد و مکاتبات موجود، کتابچهای که مبنای واگذاری جدید مجموعه قرار گرفته، در زمانی وارد فرآیند اجرایی شده که به گفته برخی کارشناسان و منابع آگاه، هنوز مراحل بررسی و تایید نهایی آن از سوی نهادهای تخصصی میراث فرهنگی به پایان نرسیده بود. با وجود این، مزایده مربوط به واگذاری مجموعه برگزار شده و برنده آن نیز همان بهرهبردار پیشین معرفی شده است.
باغ عباسآباد که از مهمترین باغهای تاریخی ایران و بخشی از پرونده جهانی «باغهای ایرانی» در یونسکو است، حدود ۴۰۰ هکتار عرصه و بیش از هزار هکتار حریم دارد. کارشناسان میراث فرهنگی تأکید میکنند هرگونه تصمیمگیری درباره این مجموعه باید با رعایت ضوابط سختگیرانه آثار ثبت جهانی و با هماهنگی کامل نهادهای تخصصی انجام شود.
بر اساس برخی مکاتبات رسمی، ادارهکل میراث فرهنگی مازندران تأکید کرده بود که ضوابط بهرهبرداری باید منطبق با قوانین عرصه و حریم اثر جهانی باشد و هرگونه واگذاری یا جذب سرمایهگذار پیش از اخذ مجوزهای لازم از وزارت میراث فرهنگی انجام نشود. با این حال، اسناد موجود نشان میدهد مزایده در شرایطی برگزار شده که هنوز درباره وضعیت نهایی کتابچه و تأیید آن ابهامهایی وجود داشته است.
زمان برگزاری مزایده نیز خود به یکی از محورهای انتقاد تبدیل شده است. این فرآیند در مقطعی انجام شده که کشور تحت تأثیر جنگ، حملات اسرائیل و آمریکا به ایران و بمباران تهران قرار داشت؛ شرایطی که به گفته منتقدان، بسیاری از دستگاهها و نهادهای مسئول در وضعیت خاص و بعضاً نیمهتعطیل فعالیت میکردند.
در کنار ابهامات حقوقی، وضعیت بهرهبرداری از مجموعه نیز محل پرسش است. گزارشهای میدانی از تردد گسترده گردشگران و خودروها در باغ عباسآباد حکایت دارد؛ اما اطلاعات شفافی درباره میزان درآمد حاصل از این فعالیتها و سهم اختصاصیافته به حفاظت، مرمت و نگهداری اثر تاریخی منتشر نشده است.
عباسآباد طی سالهای گذشته بارها میان نهادهای مختلف دستبهدست شده است؛ از میراث فرهنگی و منابع طبیعی گرفته تا دهیاری، شهرداری، پیمانکاران خصوصی و حتی نهادهای حمایتی. این تغییرات مداوم، به گفته کارشناسان، انسجام مدیریتی مجموعه را تضعیف کرده و برنامهریزی بلندمدت برای حفاظت از این میراث جهانی را با مشکل روبهرو ساخته است.
همزمان برخی اسناد نشان میدهد اختلافنظرهایی نیز درباره تعریف محدوده مجموعه وجود دارد. در حالی که تنها بخشی از اراضی عباسآباد دارای کاربری پارک جنگلی است، در برخی اسناد جدید کل مجموعه ۴۲۰ هکتاری با عنوان «پارک جنگلی» معرفی شده؛ موضوعی که میتواند بر نحوه مدیریت و بهرهبرداری از این اثر جهانی تأثیر بگذارد.
در این میان، برخی گزارشها از ورود نهادهای قضایی به موضوع و طرح پرسشهایی درباره روند مزایده و هماهنگی میان دستگاههای مسئول خبر میدهند. پاسخهای ارائهشده از سوی منابع طبیعی و میراث فرهنگی نیز در برخی موارد روایتهای متفاوتی از میزان هماهنگی و تاییدات قانونی ارائه کردهاند.
اکنون نگرانی اصلی کارشناسان میراث فرهنگی این است که ادامه واگذاریهای مبهم و تصمیمگیریهای خارج از چارچوبهای تخصصی، به جایگاه جهانی باغ عباسآباد آسیب وارد کند. برخی نیز هشدار میدهند در صورت تداوم این روند، احتمال حساسیت و حتی واکنش یونسکو نسبت به وضعیت این اثر ثبت جهانی وجود دارد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید