قالی‌بافی یکی از معدود گزینه‌های کاری برای زنان و دختران است تا از این راه به تامین هزینه‌های زندگی خود و خانواده‌هایشان کمک کنند

اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان قالی افغانستان از افزایش تولید قالی دستباف در این کشور خبر داده و آن را نشانه‌ای از رونق این صنعت دانسته، بی آنکه اشاره کند محرومیت زنان و دختران از تحصیل و اشتغال در افغانستان، شمار بیشتری از آنان را ناگزیر به کار در کارگاه‌های قالی‌بافی کشانده است. 

عبدالله قل، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان قالی در افغانستان، اعلام کرد تولید قالی دستباف در افغانستان به ۱۰ هزار مترمربع در ماه رسیده است و بیش از ۱۵ هزار نفر در بخش تولید قالی فعالیت می‌کنند که بیشتر آنان را زنان تشکیل می‌دهند. 

او افزود: «قالی افغانستان با کیفیت بالا تولید و بخش عمده این قالی‌ها به ۳۷ کشور در جهان از جمله ترکیه، کشورهای عربی، اروپا و آمریکا صادر می‌شود.» 

عبدالله قل تاکید کرد که کیفیت بالا، طرح‌های اصیل، مهارت بافندگان و استفاده از پشم طبیعی قالی افغانستان را به یکی از کالاهای شناخته‌‌شده در بازارهای جهانی تبدیل کرده است.

پس از بازگشت طالبان به قدرت و ممنوعیت تحصیل دختران بالاتر از کلاس ششم، میلیون‌ها دختر از ادامه تحصیل بازماندند. هم‌زمان، محدودیت‌های گسترده طالبان بر اشتغال زنان، بسیاری از آنان را از فرصت‌های کاری هم محروم کرد. در چنین شرایطی، قالی‌بافی به یکی از معدود گزینه‌های کاری برای زنان و دختران تبدیل شد تا از این راه به تامین هزینه‌های زندگی خود و خانواده‌هایشان کمک کنند. 

ورود شمار بیشتری از زنان محروم از تحصیل و کار به کارگاه‌های قالی‌بافی، نیروی کار ارزان و گسترده‌ای را در اختیار این صنعت قرار داده و به افزایش سطح تولید قالی دستباف در افغانستان انجامیده است. با این حال، افزایش تولید لزوما به معنای بهبود وضعیت اقتصادی و شرایط زندگی زنان قالی‌باف نیست، زیرا بسیاری از آنان با وجود ساعت‌های طولانی کار، دستمزدی اندک می‌گیرند و شرایط کاری دشواری دارند.

کارگاه‌های کوچک قالی‌بافی در افغانستان بیشتر با نیروی کار زن فعالیت می‌کنند، زیرا دستمزد آنان در مقایسه با مردان کمتر است. از جمله در منطقه درب عراق شهر هرات در غرب افغانستان، که چندین کارگاه قالی‌بافی فعال دارد که بیشتر نیروی کار آن‌ را زنان و دختران تشکیل می‌دهند. 

سوسن یکی از همین دختران است. او هر روز ساعت ۶ صبح به کارگاه قالی‌بافی می‌رود و تا عصر کار می‌کند، اما ماهانه کمتر از پنج هزار افغانی، معادل کمتر از ۱۰۰ دلار، دستمزد دریافت می‌کند. با توجه به ساعت‌های طولانی کار، درآمد او بسیار اندک است و با میزان زمان، مهارت و دقتی که برای بافت قالی صرف می‌کند، تناسب ندارد. 

او به ایندیپندنت فارسی گفت: «مدرسه ما بسته شد و طالبان به ما دختران اجازه ندادند مدرسه برویم. من هر روز صبح ساعت ۶ به این کارگاه قالی بافی می‌آیم و تا عصر اینجا کار می‌کنم. حالا قالی بافی را یاد گرفتم و می‌توانم قالی ببافم. کاش به جای قالی‌بافی می‌توانستم دانشگاه بروم و معلم شوم.» 

سوسن می‌گوید که به علت نیاز به دقت زیاد و توجه مداوم به ریزه‌کاری‌های قالی‌بافی، بینایی‌اش ضعیف شده و شب‌ها چشم‌هایش درد می‌کند، اما به دلیل افزایش هزینه‌های زندگی، مجبور است برای تامین مخارج خود و خانواده‌اش همچنان به این کارگاه قالی‌بافی بیاید و ساعت‌های طولانی کار کند. 

زنان و دختران قالی‌باف معمولا در مقایسه با مردان دستمزد کمتری دریافت می‌کنند. همین پایین‌ بودن دستمزد آنان سبب شده است که استخدام زنان و دختران برای صاحبان برخی کارگاه‌های قالی‌بافی از نظر اقتصادی مقرون‌‌به‌‌صرفه‌تر باشد. در حالی که قالی‌های دستباف افغانستان با قیمت‌های بالا به بازارهای خارجی صادر می‌شوند، سهم بسیاری از زنانی که ساعت‌های طولانی برای بافت این قالی‌ها کار می‌کنند، درآمدی اندک است. 

افزایش فقر و بیکاری نیز خانواده‌های بیشتری را وادار کرده است که دخترانشان را برای کار به کارگاه‌های قالی‌بافی بفرستند. برای شماری از خانواده‌ها، درآمد دختران بخشی از هزینه‌های خوراک، کرایه خانه، درمان و دیگر نیازهای روزمره را تامین می‌کند. در بسیاری از موارد، قالی‌بافی نه یک انتخاب، بلکه یکی از معدود فرصت‌های باقی‌مانده برای دخترانی است که از تحصیل محروم شده‌اند و امکان فعالیت در بسیاری از بخش‌های دیگر را هم ندارند. 

بیشتر قالی‌های افغانستان در استان‌های غربی و شمالی این کشور بافته می‌شوند. در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه هرات نیز واحد طراحی قالی تاسیس شده است تا دانشجویان را در زمینه طراحی قالی آموزش دهد. در واحد طراحی قالی تلاش می‌شود طرح‌هایی متناسب با سلیقه و نیاز بازارهای کشورهای عربی، آمریکا و اروپا طراحی شوند تا زمینه برای رونق بیشتر بازار قالی افغانستان فراهم شود. 

در نتیجه، افزایش تولید قالی دستباف در افغانستان تنها یک تحول اقتصادی یا نشانه‌ای از رونق این صنعت نیست، بلکه بخشی از این افزایش تولید بر شانه دختران و زنانی استوار است که محدودیت‌های طالبان آنان را از مدرسه، دانشگاه و بسیاری از فرصت‌های شغلی محروم کرده است و حالا ساعت‌های طولانی پای دار قالی می‌نشینند و با دستمزد اندک، قالی‌هایی را می‌بافند که به بازارهای جهانی صادر می‌شوند.