ارتش آمریکا دهمین شب پیاپی حملات خود به ایران را به پایان رساند؛ حملاتی که نزدیک به پنج ساعت ادامه داشت و بنا بر اعلام فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، مراکز فرماندهی نظامی، سامانههای پدافند هوایی، شبکههای ارتباطی، مواضع مراقبت ساحلی، توان دریایی و محلهای پرتاب موشک و پهپاد را هدف قرار داد. همزمان، ایران از حملات تازه به پایگاهها و تأسیسات نظامی آمریکا در بحرین و کویت خبر داد و حوثیهای یمن نیز با اعلام «محاصره دریایی» عربستان سعودی، خطر گسترش جنگ به دریای سرخ را افزایش دادند.
سنتکام شامگاه دوشنبه، ۲۰ ژوئیه، اعلام کرد دور تازه حملات حدود پنج ساعت ادامه داشته است. هدف اعلامشده آمریکا «کاهش توانایی ایران برای حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز» عنوان شده است. با این حال، واشنگتن تا صبح سهشنبه مشخصات جغرافیایی اهداف، شمار حملات، نوع مهمات بهکاررفته و ارزیابی خسارتها و تلفات دور دهم را منتشر نکرده است. ازاینرو، هنوز نمیتوان همه انفجارهای گزارششده در نقاط مختلف ایران را با قطعیت به این دور از حملات نسبت داد.
در تازهترین گزارشهای رسانههای داخلی ایران، از فعالیت پدافند یا شنیدهشدن انفجار در اطراف نیروگاه اتمی بوشهر، بندرعباس، جزیره قشم و سیریک خبر داده شده است. تاکنون گزارشی از اصابت مستقیم به تأسیسات هستهای نیروگاه بوشهر یا آسیب به راکتور منتشر نشده و نهادهای مسئول نیز وقوع نشت رادیواکتیو را گزارش نکردهاند. درباره ماهیت انفجارها و خسارت احتمالی در سیریک، قشم و بندرعباس نیز هنوز اطلاعات رسمی دقیق در دست نیست.
در حملات پیش از آغاز دور دهم، تبریز، چابهار، کنارک، بندر ماهشهر و بندر امام خمینی از مهمترین نقاطی بودند که در آنها انفجار یا فعالیت پدافند گزارش شد. رسانههای دولتی ایران گفتند در حمله به یک منطقه نظامی در جنوبغربی تبریز یک نفر کشته و چند نفر زخمی شدند. نوع تأسیسات هدف قرارگرفته و میزان ویرانی آن اعلام نشده است.
در کنارک سامانههای پدافند هوایی فعال شدند و خبرگزاری مهر مدعی سرنگونی یک پهپاد در آسمان جنوب ایران شد. در چابهار چند انفجار گزارش شد، اما درباره محل دقیق اصابت و تلفات احتمالی گزارشی منتشر نشد. در بندر ماهشهر و بندر امام خمینی نیز ساکنان از چند انفجار پیاپی خبر دادند، بیآنکه مقامهای محلی تا زمان تنظیم این گزارش جزئیات روشنی درباره اهداف یا میزان خسارت ارائه کنند.
همچنین استانداری مرکزی تأیید کرد یک واحد صنعتی در حومه خمین هدف قرار گرفته است. مقامهای محلی نام کارخانه، نوع فعالیت آن و میزان آسیب واردشده را اعلام نکردهاند. گزارش مستقلی از تلفات این حمله در دست نیست. در استان هرمزگان نیز تصاویر منتشرشده از تخریب یک پل حکایت دارد؛ حملهای که رفتوآمد محلی را مختل کرده، اما آمار رسمی تلفات آن منتشر نشده است.
وزارت بهداشت ایران تا روز جمعه شمار قربانیان دور تازه جنگ را ۵۰ کشته و بیش از ۵۰۰ زخمی اعلام کرده بود. این آمار پیش از حملات روزهای نهم و دهم منتشر شده و بنابراین تلفات حملات اخیر را بهطور کامل در بر نمیگیرد. هنوز آمار تجمیعی و بهروزشدهای از کشتهها و زخمیهای غیرنظامی و نظامی منتشر نشده است. گزارشهای پراکنده درباره تبریز و هرمزگان نشان میدهد رقم نهایی از آمار اعلامشده روز جمعه بیشتر خواهد بود.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز دوشنبه گفت جمهوری اسلامی اکنون درگیر «یک جنگ تمامعیار» است و هشدار داد حملات بیشتری ممکن است در پیش باشد. دونالد ترامپ نیز پس از کشتهشدن نظامیان آمریکایی اعلام کرد ایران در برابر کشتهشدن هر سرباز آمریکایی «چندین برابر» هزینه خواهد پرداخت. او این دستور را به وزیر جنگ، رئیس ستاد مشترک ارتش و فرماندهان نظامی آمریکا ابلاغ کرده است.
پنتاگون هویت دو نظامی آمریکایی را که در حمله موشکی ایران به پایگاه موفقالسلطی در اردن کشته شدند اعلام کرده است. بقایای انسانی دیگری نیز در محل پیدا شده که بررسیها برای تعیین هویت آن و روشنشدن سرنوشت یک نظامی مفقود ادامه دارد. یک نظامی دیگر آمریکا نیز در شمال عراق هنگام «انفجار کنترلشده» مهمات منفجرنشده یک پهپاد ایرانی جان باخت. با احتساب این موارد، شمار نظامیان آمریکایی کشتهشده از آغاز جنگ به ۱۷ نفر رسیده است. نزدیک به صد نظامی نیز در هفتههای اخیر زخمی شدهاند که بیشتر جراحات آنها خفیف توصیف شده است.
سپاه پاسداران اعلام کرد در حملات تازه، سامانههای پدافندی و یک مرکز راداری در دو پایگاه آمریکا در بحرین و نیز رادارها، سامانههای دفاع موشکی و تجهیزات ارتباط ماهوارهای در کویت هدف قرار گرفتهاند. ارتش ایران نیز گفت سه پایگاه عمده آمریکا در کویت را با پهپادهای انتحاری مورد حمله قرار داده است. این ادعاها هنوز از سوی منابع مستقل تأیید نشدهاند.
بحرین اعلام کرد سامانههای ناوبری هوایی این کشور در حملات ایران آسیب دیدهاند، اما پروازها متوقف نشدهاند. آژیرهای خطر در طول دوشنبه چند بار در بحرین به صدا درآمد. مقامهای این کشور درباره تلفات احتمالی حملات اخیر گزارشی منتشر نکردهاند.
ارتش کویت نیز بامداد سهشنبه از مقابله پدافند هوایی با پهپادهای ایرانی خبر داد. یک نیروگاه تولید برق و آبشیرینکن در این کشور طی روزهای اخیر آسیب دیده و آتشسوزی در چند واحد تولید برق گزارش شده است. مقامهای کویتی گفتند آتش مهار و برنامه اضطراری تأمین آب و برق فعال شده، اما جزئیات ظرفیت خارجشده از مدار را اعلام نکردند. بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی کویت از آبشیرینکنها تأمین میشود و ادامه حمله به این تأسیسات میتواند پیامدهای انسانی گستردهای داشته باشد.
در تنگه هرمز، سپاه پاسداران مدعی شد دو نفتکش پس از تلاش برای عبور از مسیری که ایران آن را «ناامن» میخواند، منفجر شدهاند. نام کشتیها، پرچم آنها و تلفات احتمالی اعلام نشده و این ادعا مستقلاً تأیید نشده است. جداگانه، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا تأیید کرد یک کشتی در نزدیکی ساحل عمان با پرتابهای ناشناس برخورد کرده است. خدمه کشتی بدون تلفات آن را ترک کردند و کشتی بعداً با کمک یدککش بازیابی شد.
رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز به پایینترین سطح خود از آغاز دور تازه جنگ رسیده است. ایران عملاً مسیر شمالی تنگه را زیر کنترل دارد و آمریکا از کشتیها خواسته است از مسیر جنوبی، نزدیک سواحل عمان، عبور کنند؛ اما حمله اخیر به یک کشتی در همین مسیر نشان داده است که کریدور پیشنهادی واشنگتن نیز امن نیست.
در تحولی که میتواند جنگ را به جبهه تازهای بکشاند، حوثیهای یمن اعلام کردند «محاصره دریایی» عربستان سعودی را آغاز میکنند. این گروه گفت کشتیهای مرتبط با عربستان را در بابالمندب و دریای سرخ هدف قرار خواهد داد. ائتلاف به رهبری عربستان در پاسخ اعلام کرد با نیروی نظامی مقابله خواهد کرد و تدابیر حفاظتی برای کشتیهای عبوری از بابالمندب را افزایش داده است.
اهمیت این تهدید از آن روست که عربستان پس از بستهشدن عملی تنگه هرمز، بخشی از نفت خود را از طریق خط لوله شرق ـ غرب به ساحل دریای سرخ منتقل میکند. بستهشدن کامل بابالمندب میتواند صادرات چند میلیون بشکه نفت در روز را مختل و کشتیها را ناچار کند مسیر طولانی دماغه امید نیک را در پیش بگیرند. جنگ خلیج فارس تاکنون انتقال نفتی معادل حدود ۱۰ درصد عرضه جهانی را مختل کرده است.
دیپلماسی؛ پیشنهاد آتشبس دهروزه روی میز تهران
همزمان با گسترش حملات، تلاشهای دیپلماتیک نیز شدت گرفته است. یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است میانجیها پیشنهاد یک آتشبس دهروزه را به تهران ارائه کردهاند. هدف از این توقف موقت، نجات تفاهمنامه ۱۷ ژوئن و فراهمکردن فرصت برای مذاکره بر سر توافقی پایدارتر عنوان شده است. وزارت خارجه ایران دریافت «پیشنهادهایی» از میانجیها را تأیید کرده، اما درباره پاسخ تهران یا مفاد آنها توضیح نداده است.
قطر، پاکستان و عمان مهمترین میانجیهای این مرحلهاند. اسکندر مؤمنی، وزیر کشور ایران، پس از درخواست از پاکستان برای ازسرگیری نقش میانجیگرانه خود، وارد اسلامآباد شد. منابع دیپلماتیک میگویند موضوع اصلی گفتوگوها توقف متقابل حملات و یافتن سازوکاری برای بازگشایی تنگه هرمز است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته واشنگتن همچنان برای مذاکره آماده است، اما این مذاکرات باید «واقعی» باشد. در مقابل، تهران میگوید تا هنگامی که حملات ادامه دارد، اعتمادی به تعهدات آمریکا وجود ندارد. هنوز هیچیک از دو طرف رسماً با آتشبس دهروزه موافقت نکردهاند و تهدید ترامپ به تشدید انتقامگیری، احتمال دستیابی فوری به توافق را کاهش داده است.
در جبهه لبنان نیز جوزف عون، رئیسجمهور این کشور، قرار است روز سهشنبه با ترامپ در کاخ سفید دیدار کند. او طرحی برای استقرار ارتش لبنان در جنوب، جمعآوری زیرساختهای نظامی حزبالله و خروج نیروهای اسرائیلی از مناطق اشغالی ارائه خواهد کرد. آمریکا اعلام کرده اجرای آزمایشی این طرح در روستاهای فرون، صریفا و زوطر غربیه آغاز شده است.
بهرغم ادامه حملات، بازارهای نفت به احتمال پیشرفت دیپلماتیک واکنش نشان دادند. بهای نفت برنت صبح سهشنبه حدود ۱.۱ درصد کاهش یافت و به ۸۸ دلار و ۲۶ سنت رسید. این کاهش بیش از آنکه نشانه رفع خطر باشد، بازتاب امید محتاطانه معاملهگران به پذیرش آتشبس دهروزه است. تهدید همزمان علیه هرمز و بابالمندب همچنان میتواند مسیر قیمتها را بهسرعت معکوس کند.
تا صبح سهشنبه، آتشبس همچنان در حد پیشنهاد باقی مانده است. آمریکا دور دهم بمباران را پایان داده، ایران حملات به پایگاههای منطقهای آمریکا را ادامه داده و ورود حوثیها به مقابله مستقیم با عربستان، دامنه بحران را از خلیج فارس تا دریای سرخ گسترش داده است. در چنین وضعیتی، موفقیت میانجیگران پیش از هر چیز به توافق فوری بر سر توقف متقابل حملات و تأمین عبور کشتیها از تنگه هرمز وابسته خواهد بود.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید