یک تحلیلگر حوزه انرژی، در تحلیلی برای خبرگزاری رویترز نوشت گسترش دامنه جنگ ایران به دریای سرخ، بازار نفت را با تهدیدی تازه و جدی روبه‌رو کرده است؛ تحولی که روند شکننده بازگشت جریان انرژی به بازارهای جهانی را مختل می‌کند و می‌تواند اقتصاد جهان را بیش از پیش تحت تاثیر قرار دهد.
شبه‌نظامیان حوثی مورد حمایت جمهوری اسلامی ۲۹ تیر اعلام کردند از تردد کشتی‌های مرتبط با عربستان سعودی که قصد عبور از تنگه باب‌المندب در ورودی جنوبی دریای سرخ را دارند، جلوگیری خواهند کرد.
ران بوسو پنج‌شنبه اول مرداد هشدار داد این اقدام می‌تواند جریان جهانی نفت را که پیش‌تر به‌دنبال بسته شدن مجدد تنگه هرمز مختل شده بود، با مشکلات جدی‌تری روبه‌رو کند.
پس از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و مسدود شدن بخش عمده تنگه هرمز، پایانه صادراتی ینبع در ساحل غربی عربستان سعودی به مسیر اصلی صادرات نفت خام این کشور تبدیل شد.
انتقال نفت از ینبع به آسیا، مهم‌ترین بازار صادراتی ریاض، به عبور از تنگه باب‌المندب وابسته است.
عربستان سعودی از ماه مارس تاکنون روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت از سواحل غربی خود صادر کرده که بیش از دو برابر سطح پیش از جنگ است.
بر اساس داده‌های شرکت تحلیل داده «کپلر»، حدود چهار‌پنجم این محموله‌ها از تنگه باب‌المندب عبور کرده‌اند.
اما مسیری که در ابتدا راهکاری موفق برای دور زدن بحران تنگه هرمز به نظر می‌رسید، اکنون خود در معرض تهدید قرار گرفته است.
تنگه باب‌المندب محل عبور حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی است. این گذرگاه در جنوبی‌ترین نقطه شبه‌جزیره عربستان قرار دارد و برای کشتی‌هایی که از طریق دریای سرخ به سوی کانال سوئز حرکت می‌کنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
تغییر مسیر نفتکش‌ها و جهش هزینه‌های حمل‌ونقل
بوسو نوشت تهدید حوثی‌ها بار دیگر مسیرهای تجارت جهانی نفت را با تغییرات گسترده مواجه کرده است.
بسیاری از نفتکش‌های حامل نفت خام عربستان سعودی به مقصد آسیا اکنون از عبور از تنگه باب‌المندب اجتناب می‌کنند و در عوض، پس از عبور از کانال سوئز و ورود به دریای مدیترانه، با دور زدن قاره آفریقا راهی مقصد می‌شوند.
پیچیدگی‌های لجستیکی به همین‌جا ختم نمی‌شود. بزرگ‌ترین نفتکش‌های حامل نفت خام به‌دلیل محدودیت عمق کانال سوئز نمی‌توانند با محموله کامل از این آبراه عبور کنند.
این نفتکش‌ها ناچارند ابتدا بخشی از محموله خود را به خط لوله‌ای در جنوب کانال انتقال دهند و سپس در نزدیکی اسکندریه، دوباره نفت خام را بارگیری کنند و مسیر خود را ادامه دهند.
در مجموع، پرهیز از عبور از باب‌المندب دست‌کم چهار هفته به زمان معمول سفر نفتکش‌ها اضافه می‌کند و مدت سفر دریایی را بیش از دو برابر افزایش می‌دهد.
تغییر مسیر کشتی‌ها همچنین هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را به‌شدت بالا می‌برد.
پالایشگاه‌ها، نقطه آسیب‌پذیر بازار جهانی انرژی
به نوشته بوسو، اختلال در تحویل نفت خام ضربه سنگینی به صنعت پالایش جهانی وارد می‌کند؛ بخشی که اکنون به یکی از مهم‌ترین نقاط آسیب‌پذیر نظام انرژی جهان تبدیل شده است.
تولید پالایشگاه‌های آسیا در جریان بحران اخیر به‌شدت کاهش یافت و تنها پس از افزایش صادرات نفت خام کشورهای خلیج فارس در پی امضای تفاهم‌نامه ناکام آتش‌بس میان تهران و واشینگتن در خردادماه، روند بهبود فعالیت‌های آن‌ها آغاز شده بود.
پالایشگاه‌های چین در ماه ژوئن میزان فرآورش نفت خام را نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۱۸ درصد کاهش دادند و تولید خود را به پایین‌ترین سطح از نخستین ماه‌های همه‌گیری کرونا در مارس ۲۰۲۰ رساندند.
چین، بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، برای حفظ ذخایر و کاهش آسیب‌پذیری در برابر جهش قیمت انرژی، واردات نفت خام و صادرات سوخت را به‌شدت کاهش داده است.
اکنون با اختلال دوباره در عرضه و افزایش قیمت نفت به بیش از ۹۰ دلار در هر بشکه، بالاترین سطح در بیش از یک ماه گذشته، روند نوپای بهبود فعالیت پالایشگاه‌های چین نیز ممکن است متوقف شود.
جنگ اوکراین نیز فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد کرده است. حملات پهپادی مداوم اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه در ماه‌های اخیر، فعالیت پالایشگاه‌های این کشور را به‌شدت محدود کرده و مسکو را به ممنوعیت صادرات گازوئیل واداشته؛ اقدامی که یکی دیگر از منابع مهم عرضه را از بازار جهانی حذف کرده است.
محدودیت ظرفیت پالایش موجب شده فشار بر بازار سوخت به‌مراتب شدیدتر از بازار نفت خام باشد.
از آغاز جنگ ایران، قیمت شاخص گازوئیل در اروپا و بنزین در آمریکا حدود ۶۵ درصد افزایش یافته است، در حالی که قیمت نفت خام برنت در همین مدت حدود ۳۰ درصد رشد کرده است.
کاهش تقاضا در پی جهش قیمت سوخت
بوسو افزود افزایش شدید قیمت سوخت به‌طور فزاینده‌ای الگوی مصرف را تحت تاثیر قرار داده است.
بر اساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی، تقاضای جهانی نفت در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل، نزدیک به پنج درصد کاهش یافت و به ۹۹.۱ میلیون بشکه در روز رسید. این افت عمدتا در آسیا و اروپا متمرکز بود.
طبق ارزیابی این نهاد، مصرف گازوئیل در چین در ماه مه نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵، حدود ۱۰ درصد کاهش یافت. تقاضای بنزین نیز پنج درصد و مصرف خوراک صنایع پتروشیمی ۱۷ درصد افت کرد.
در اروپا نیز داده‌های اولیه آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد مصرف گازوئیل در ماه مه با افت ۵.۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل، به ۴.۵ میلیون بشکه در روز رسید.
کاهش مصرف سوخت معمولا نشانه‌ای از افت فعالیت‌های اقتصادی است. اگرچه اقتصادها در بلندمدت می‌توانند به منابع جایگزین انرژی روی بیاورند، واکنش فوری به جهش قیمت سوخت معمولا «تخریب تقاضا» است؛ وضعیتی که در آن قیمت‌های بالا، مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها را به کاهش مصرف وادار می‌کند.
ایندرمیت گیل، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، در مصاحبه با رویترز گفت جنگ ایران ممکن است رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ را به ۱.۳ درصد کاهش دهد؛ در حالی که این رقم سال گذشته ۲.۹ درصد بود.
در کوتاه‌مدت، راه‌هایی برای کاهش بخشی از این فشار وجود دارد. برای نمونه، به نظر می‌رسد هند در حال افزایش میزان پالایش نفت خام روسیه است.
با این حال، هرچه مسیرهای بیشتری برای انتقال نفت مسدود شوند، محموله‌های بیشتری به ناچار به تغییر مسیر روی آورند و اختلال‌ها مدت طولانی‌تری ادامه یابند، پیامدهای اقتصادی نیز شدیدتر خواهد شد.
کاهش ذخایر جهانی نفت
کاهش مستمر ذخایر جهانی نفت تهدید دیگری برای اقتصاد جهان به شمار می‌رود.
ذخایر راهبردی و تجاری در مراحل اولیه جنگ ایران به جبران افت ناگهانی عرضه نفت خاورمیانه کمک کردند، اما این ذخایر در پی ماه‌ها اختلال به‌طور پیوسته کاهش یافته‌اند.
در نتیجه، جهان اکنون در مقایسه با آغاز جنگ، ظرفیت بسیار محدودتری برای مقابله با شوک‌های تازه در بازار انرژی دارد.
بوسو افزود تشدید اخیر تنش‌ها در دریای سرخ بسیار فراتر از یک اختلال دیگر در کشتیرانی است. این رویداد تنها مسیر جایگزین عملی که پس از مسدود شدن تنگه هرمز امکان ادامه انتقال نفت خاورمیانه را فراهم آورده بود، تهدید می‌کند و شکنندگی روند بهبود بازار را آشکارتر می‌سازد.
بازار نفت طی ماه‌های گذشته توانسته بود خود را با مجموعه‌ای از شوک‌های ژئوپولیتیکی تطبیق دهد، اما اختلال هم‌زمان در تنگه هرمز و باب‌المندب می‌تواند ظرفیت بازار برای سازگاری را به مرز نهایی برساند.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید