پس از ماه‌ها توقف و محدودیت در فعالیت سفارت آلمان در تهران، وزارت خارجه این کشور از بازگشت شماری از کارکنان سفارت و بازگشایی فهرست‌های انتظار برای برخی انواع ویزا خبر داده است؛ تحولی که می‌تواند نخستین نشانه ازسرگیری تدریجی خدمات ویزا باشد، اما هنوز به معنای بازگشت روند عادی یا تعیین وقت فوری برای متقاضیان نیست.

در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای، گزارش‌های تاییدنشده‌ای از کاهش یا خروج کارکنان چند سفارت اروپایی از تهران منتشر شده است؛ ادعایی که درباره آلمان، بریتانیا و فرانسه هنوز به طور کامل و رسمی تایید نشده است.

وزارت خارجه آلمان در پاسخ کتبی به پرسش‌های دویچه ‌وله اعلام کرد که کارکنان سفارت این کشور در تهران، از اوایل ماه مارس تا پایان ژوئن ۲۰۲۶، به دلیل وخامت شرایط امنیتی به طور موقت به برلین منتقل شده بودند. در این مدت، سفارت تنها قادر بود به شکلی محدود فعالیت کند.

به گفته این وزارتخانه، اکنون تعدادی از کارکنان به تهران بازگشته‌اند، اما دسترسی سفارت به زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و امکان ارتباط عادی همچنان محدود است. تماس با سفارت از طریق ایمیل و تلفن اضطراری امکان‌پذیر است، هرچند مقامات آلمانی می‌گویند، بخش حقوقی و کنسولی همچنان در وضعیت “فعالیت اضطراری” کار می‌کند.

این پاسخ در حالی منتشر می‌شود که بسیاری از متقاضیان ایرانی ویزای تحصیلی، کاری، شنگن و پیوست به خانواده، طی ماه‌های گذشته از لغو وقت‌ها، نبود اطلاع‌رسانی روشن و دشواری ارتباط با سفارت شکایت کرده‌اند.

صف‌ها باز شده‌اند، اما نوبت‌ها چه زمانی داده می‌شوند؟

بر اساس اعلام وزارت خارجه آلمان، از ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ امکان ثبت‌نام دوباره در فهرست‌های انتظار ویزای شنگن، تحصیلی و نیروی متخصص از طریق شرکت “تی‌ال‌اس‌کانتکت” (TLScontact) فراهم شده است.

شرکت تی‌ال‌اس نیز در وب‌سایت فارسی خود اعلام کرده که ۱۵ نوع جدید ویزا و فهرست‌های انتظار مرتبط با آن‌ها راه‌اندازی شده و متقاضیان جدید می‌توانند بار دیگر در سامانه ثبت‌نام کنند. اما این شرکت هم‌زمان تاکید کرده است که سفارت آلمان در تهران همچنان با “ظرفیت بسیار محدود” فعالیت می‌کند.

باز شدن فهرست انتظار، با دریافت وقت مصاحبه تفاوت دارد. بر اساس اطلاعیه رسمی سفارت، برای بسیاری از گروه‌ها هنوز مشخص نیست نوبت‌های جدید از چه زمانی صادر خواهند شد. این موضوع شامل دانشجویانی هم می‌شود که قصد دارند تحصیل خود را در ترم زمستانی ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ آغاز کنند.

در حال حاضر، تمرکز اصلی سفارت بر متقاضیان “روند تسریع‌شده نیروی متخصص” است؛ یعنی کسانی که از اداره اتباع خارجی در آلمان پیش‌تاییدیه دریافت کرده‌اند و بر اساس ماده “آ۸۱” (81a) قانون اقامت آلمان اقدام می‌کنند.

اولویت با افرادی است که پیش از تعطیلی سفارت در فهرست انتظار قرار داشتند یا وقت آن‌ها به دلیل بسته شدن سفارت لغو شده بود. تی‌ال‌اس این افراد را بر اساس جایگاهشان در فهرست انتظار به طور مستقیم و تلفنی مطلع می‌کند.

در اطلاعیه سفارت آمده است که حتی اگر پیش‌تاییدیه برخی از این متقاضیان منقضی شده باشد، مدارک آن‌ها پذیرفته خواهد شد. همچنین کسانی که مدارکشان قدیمی شده، یک ماه فرصت خواهند داشت آن‌ها را به‌روز کنند. اگر مدارک در این مدت تکمیل نشود، متقاضی باید دوباره در فهرست جدید ثبت‌نام کند.

این روند برای متقاضیان عادی ویزای کاری، تحصیلی، پژوهشی و پزشکی که در چارچوب تسریع‌شده اقدام نکرده‌اند، متفاوت است. آن‌ها می‌توانند در فهرست‌های جدید نام‌نویسی کنند، اما هنوز زمانی برای آغاز تعیین وقت‌های آن‌ها اعلام نشده است.

پیوست به خانواده همچنان از مسیر استانبول

وزارت خارجه آلمان به دویچه‌وله گفت که رسیدگی به درخواست‌های ویزای پیوست به خانواده در حال حاضر از طریق سرکنسولگری آلمان در استانبول انجام می‌شود.

با این حال، متقاضیان نباید خودشان مستقیما در سامانه سرکنسولگری استانبول یا شرکت خدماتی آن ثبت‌نام کنند. بر اساس اطلاعیه سفارت آلمان، پرونده‌ها همچنان زیر نظر سفارت تهران قرار دارند و سازمان بین‌المللی مهاجرت از طریق برنامه حمایت از خانواده‌ها، موسوم به FAP، متقاضیان واجد شرایط را بر اساس ترتیب ثبت‌نام مستقیما مطلع می‌کند.

این مسیر شامل کسانی نیز می‌شود که در ژانویه ۲۰۲۶ وقت مصاحبه داشتند، اما به دلیل تعطیلی سفارت نتوانستند در موعد تعیین‌شده مراجعه کنند.

وزارت خارجه آلمان همچنین تاکید کرده که سفر خودسرانه به ترکیه، ارمنستان یا دیگر کشورهای همسایه، بدون دریافت دعوت یا هماهنگی رسمی، به تسریع پرونده کمکی نمی‌کند. سفارت نیز به متقاضیان هشدار داده است که نمایندگی‌های آلمان در کشورهای ثالث ممکن است به دلیل نداشتن صلاحیت محلی، درخواست آن‌ها را نپذیرند.

این مسئله پیش‌تر به یکی از نگرانی‌های اصلی متقاضیان تبدیل شده بود. شماری از ایرانیانی که با دویچه‌ وله گفت‌وگو کرده بودند، می‌گفتند، برای افزایش شانس پیگیری پرونده، به ارمنستان یا ترکیه رفته یا برای گرفتن اقامت موقت در دوره‌های زبان ثبت‌نام کرده‌اند.

برخی از آن‌ها هزاران یورو برای اقامت، آموزش و زندگی در کشور ثالث هزینه کرده بودند، بدون آنکه تضمینی برای پذیرفته شدن درخواست ویزایشان وجود داشته باشد.

پرونده‌های قبلی چه شده‌اند؟

وزارت خارجه آلمان می‌گوید، مدت بررسی درخواست‌هایی که پیش از تعطیلی سفارت به طور کامل ثبت شده بودند، “تغییر چشمگیری” نکرده است.

به گفته این وزارتخانه، با وجود بسته شدن سفارت و کاهش شمار کارکنان، ادامه بررسی پرونده‌های ثبت‌شده متوقف نشده بود. وزارت خارجه و اداره فدرال امور خارجی آلمان (BfAA)، در دوره تعطیلی تلاش کردند بخش بزرگی از پرونده‌های معوق را به نتیجه برسانند تا پس از آغاز دوباره پذیرش درخواست‌ها، انباشت بزرگ‌تری ایجاد نشود.

ویزای پرونده‌هایی که بررسی نهایی آن‌ها تکمیل شده بود، در بسیاری از موارد از طریق سفارت آلمان در ایروان صادر شد. اکنون بر اساس اطلاعیه به‌روز‌شده سفارت، ویزاهای آماده صدور می‌توانند در چارچوب ظرفیت موجود در تهران نیز تحویل داده شوند. کسانی که قبلا برای دریافت ویزا به ایروان معرفی شده بودند، می‌توانند با هماهنگی سفارت، آن را در تهران یا ایروان دریافت کنند.

سفارت همچنین اعلام کرده است متقاضیانی که درخواست خود را از طریق شرکت تی‌ال‌اس تحویل داده‌اند، می‌توانند وضعیت پرونده را بار دیگر در پرتال این شرکت مشاهده کنند. در عین حال، از آن‌ها خواسته شده است از تماس‌های تلفنی و ایمیل‌های مکرر درباره وضعیت پرونده خودداری کنند، زیرا به گفته سفارت، این تماس‌ها ممکن است روند کار را کندتر کند.

این درخواست در تضاد با تجربه‌ای است که برخی متقاضیان برای دویچه‌وله شرح داده‌اند. آن‌ها می‌گویند، نبود پاسخ شخصی و دریافت ایمیل‌های خودکار، یکی از مهم‌ترین دلایل اضطراب و بلاتکلیفی آن‌ها بوده است.

برای متقاضی‌ای که پذیرش دانشگاه، قرارداد کاری یا مدرک زبانش تاریخ انقضا دارد، انتظار بدون اطلاع از جایگاه پرونده صرفا یک مشکل اداری نیست؛ بلکه می‌تواند مسیر چندساله مهاجرت قانونی او را متوقف کند.

کاهش چشمگیر شمار ویزاهای بررسی‌شده

بر پایه اطلاعات زمینه‌ای که وزارت خارجه آلمان در اختیار دویچه‌ وله قرار داده، شمار ویزاهای شنگن بررسی‌شده در سفارت آلمان در تهران در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۵ درصد کمتر از سال قبل بوده است. شمار ویزاهای ملی نیز حدود ۲۰ درصد کاهش داشته است.

این کاهش، به گفته وزارتخانه، هم با محدودیت کارکنان و هم با تعطیلی موقت سفارت ارتباط داشته است. مقام‌های آلمانی می‌گویند، دولت ایران برای شمار کارکنان سفارت سهمیه‌ای محدود تعیین کرده و در شرایط فعلی نیز انتظار نمی‌رود تعداد کارکنان افزایش پیدا کند.

این وضعیت در تهران با روند کلی صدور ویزای آلمان یکسان نیست. آمار رسمی وزارت خارجه آلمان نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵ در سراسر جهان نزدیک به دو میلیون درخواست ویزا بررسی شده است. شمار ویزاهای کاری و نیروی متخصص افزایش یافته و حدود ۱۰۰ هزار درخواست ویزای تحصیلی نیز بررسی شده است.

در نتیجه، کاهش شدید پرونده‌های بررسی‌شده در تهران را نمی‌توان تنها با کاهش تقاضای کلی برای ویزای آلمان توضیح داد. محدودیت امنیتی، کاهش کارکنان و توقف پذیرش درخواست‌های جدید، نقش تعیین‌کننده‌تری داشته‌اند.

وضعیت متقاضیان در شرایط جدید

وزارت خارجه آلمان به متقاضیان توصیه کرده است به طور منظم وب‌سایت سفارت آلمان در تهران و اطلاعیه‌های TLScontact را بررسی کنند.

برای کسانی که قبلا در فهرست انتظار قرار داشته‌اند، فهرست‌های قدیمی همچنان معتبر است. شرکت تی‌ال‌اس گفته است، متقاضیان قدیمی می‌توانند هم‌زمان در فهرست‌های جدید نیز ثبت‌نام کنند، اما هنگام فراهم شدن وقت، افراد فهرست‌های قبلی در اولویت قرار خواهند گرفت.

وزارت خارجه آلمان می‌گوید، برای افزایش تدریجی ظرفیت پذیرش درخواست‌ها تلاش می‌کند، اما در شرایط فعلی نمی‌تواند طولانی شدن زمان انتظار را منتفی بداند.

با این حال، بازگشایی دوباره سامانه‌ها به معنای حل شدن مشکل تعیین وقت نیست. بخشی از کارکنان به سفارت بازگشته‌اند و رسیدگی به برخی پرونده‌ها از سر گرفته شده، اما بسیاری از دانشجویان، خانواده‌ها و متقاضیان کار همچنان نمی‌دانند چه زمانی نوبت آن‌ها خواهد رسید.

تا زمانی که سفارت با ظرفیت اضطراری فعالیت کند و تاریخ روشنی برای تعیین وقت گروه‌های مختلف اعلام نشود، باز شدن فهرست‌های انتظار برای بسیاری تنها به معنای بازگشت امکان ثبت‌نام است، نه پایان انتظار.