چنانچه عوامل و روی دا دهائیکه منجر به کودتاهای سوم اسفند 1299 — 28 مرداد 1332 و انقلاب 1357 را برسی کنیم به این نتیجه خواهیم رسید که همه آنها حاصل دخالتهای نا روا و مهار گسیخته دول خارجی بوده است – دولتهای خارجی بخصوص دول روس و انگلیس و آمریکا هیچگاه نتوانستند یک دولت مستقل مردمی قدرتمند را در ایران تحمل کنند پیوسته ایلات و عشایر را بر علیه دولتهای مردمی میشوراندند سعی آنها در این بوده که بدان وسیله ایجاد نا امنی کرده با تضعیف دولت ایران وایچاد وابستگی خواسته های نا روای خود را به دولت ایران تحمیل نمایند . طی جنگ جهانی اول هم زمان با حکومت احمد شاه قاجار دولت مشروطه ضعیف ترین و نا بسامان ترین دوران خود را میگذران – در هر گوشه ای از کشور دولت با اوضاعی آشفته و نا پایدار رو برو بود ضعف اقتصادی از یک طرف و مداخلات مهار گسیخته دول خارجی دولت متزلزل ایران را تا سرحد ورشکستگی و وابستگی سوق داده بود — با وجود اعلام بی طرفی در جنگ جهانی اول نیروهای متخاصم خارجی از جنوب و شمال وارد ایران شدند بر اثراشغال ایران توسط بریتانیا و خرید آذوقه ی مردم برای قوای اشغال گر خود و شروع قحطی بزرگ سالهای 1296 تا 1298 عده کثیری از مردم ایران بکام مرگ فرو رفتند سپاه روس تا دروازه های تهران پیشروی کرد بود – قوای عثمانی غرب کشور را اشغال نموده بود …. پس از پایان جنگ نیز کشور همچنان دچار هرج و مرج بسر میبرد و دولت در خارج از پایتخت نفوذی نداشت هر قسمتی از مملکت بدست قدرتهای محلی افتاده بود شمال کشور را سپاه انگلستان و روسیه در اشغال داشتند در جنوب پلیسی با همکاری قشون هند زیر نظر بریتانیا حکمرانی میکرد در آذر بایجان غربی اسمعیل آقا سیمیتقو شورش کرده بود در لرستان لرهای شورشی قدرت را در دست داشتند راه تهران به مشهد زیر غارت یاغیان ترکمن بود در خوزستان شیخ خزعل حکومت میکرد و در فارس قوام الملک شیرازی و قشقائیها قدرت را در دست داشتند – بلوچها در کرمان و بلوچستان صاحب قدرت بودند و امیر موئید در مازندران حکومت میکرد در چنین وضعی که کشور با آن رو برو بود و در همه جا هرج و مرج بر قرار شده بود اواخر 1920 میلادی انگلستان تصمیم گرفت که قوای خود رااز شمال ایران خارج کند به این مناسبت « ژرنال آیرونساید » فرمانده نیروهای متفقین در شمال روسیه به ایران آمد تا بر نقل و انتقال نظارت نماید این مصادف بود با شکست قوای قزاق ایرا ن از جنگلیهای شورشی و عقب نشینی آنها از منطقه آقبابا به شمال قزوین رضا خان در آن زمان از افسران ارشد قوای قزاق بود این قوا زیر نظر فرماندهی افسران روسی قرار داشت وزیر مختار انگلیس در ایران با توصیه ی آیرونساید احمد شاه را قانع کرد که افسران روسی را از ایران اخراج کند و بجای آنها سر دار همایون را به فرماندهی قوای قزاق بگمارد ژرنال آیرونساید که بار ها از اردوی قزاق بازدید کرده بود به این نتیجه میرسد که رضاخان میر پنج برای فرماندهی قزاقها بهتر است – سر دار همایون انسانی بی فایده و ضعیف میباشد با ین ترتیب رضاخان به امر آیرونساید بفرماندهی قزاق دست یافت . آیرونساید پس از برسی و مطالعه و.نتیجه گیری از آن معتقد شد که نباید این سر بازان و افسران را در اینجا نگاه داشت بلکه راهشان را به تهران هموارنمود ایشان عقیده داشت که یک دیکتاتور نظامی در ایران تمام مشگلات ما را در ایران برطرف خواهد کرد ….
صرف نظر از اینکه برنامه کودتا بدست آیرونساید طراحی شده باشد و یا رضاخان هر دو آنها مذاکرات خصوصی در مورد جزئیات را آغاز کرده بودند . آیرونساید مینویسد : رضاخان عجله دارد او از بیکاری خسته شده است – ملاقات نهائی میان رضا خان و آیرونساید در 23 دیماه 1299 در گراند هتل قزوین بر گزار شد از میان همقطاران رضاخان تنها سرهنگ باقر خان مویان از این ملاقات باخبر بود و از انگلیسیها کلنل هنری اسمیت آیرونساید مینویسد : دو مطلب را برای رضاخان به خوبی روشن کردم – یکی اینکه بخیال نیافتد که خود ما را از پشت مورد حمله قرار دهد و دیگر اینکه پس از ورود به تهران شاه را به هیچ وجه از سلطنت بر ندارد …
عوامل کودتا پنج نفر بودند 1- سید ضیائ طباطبائی – 2 رضاخان میر پنج – 3 سر گرد مسعود خان کیهان – 4 سرهنگ احمد امیر احمدی – 5 سروانکاظم خان سیاح …. در آخرین جلسه مشورتی همگی همقسم شده پشت قرآن را امضاء کردند تا بعدها همدیگر را نکشند …
بنا بر نوشته یحی دولت آبادی سید ضیا ء . کمیته زرگنده بخش ایرانی اجرای کودتا بودند « کمیته زرگنده مرکز سیاست انگلیس در تهران بود » شبکه اردشیر چی از سال 1913 بوسیله میرزا کریمخان رشتی با رضاخان مرتبط شده بود و بنوعی تعلیمات سیاسی وی را بر عهده داشت در اینجا به علت طولانی شدن موضح از چگونگی عملیات کودتا صرف نظر میکنم چون جدا گانه آن را منتشر نموده ام — بلا فاصله پس از موفقیت کودتا در روز سوم اسفند شامگاه چهارم اسفند دستگیری گروهی از اعیان و اشراف و متنفذین و برخی روحانیون مخالف و آزادیخواهان آغاز شد و طی حدود شش روز بیش از هفتاد تن دستگیر و زندانی شدند در میان دستگیر شدگا ن اسامی اشخاص معروف زیر بچشم میخورد : سید حسن مدرس – احمد قوام – عبدالحسین میزا فزمانفرما – نصرت الدوله – مشیر الدوله – عین الدوله – سعد الدوله – سهام الدوله — حشمت الدوله – قوام الدوله – مجد الدوله – ممتاز الدوله – محتشم السلطنه – نصیر السلطنه – مشارالسلطنه – وثوق السلطنه – ممتاز الملک – لسان الملک — یمین الملک و عده بیشماری دیگر از افراد سر شناس – در فاصله کمتر از دو ماه که از عمر کودتا میگذشت تما م بازداشتگاه های تهران مملو از زندانیان شده بود بطوریکه مجبور شدند به شهر ستانها تبعید کنند – تعدادی از صاحبان ثروت و متنفذین را به روش گرو گان گیری بازداشت گرده بودند به امید اینکه با گرفتن مبلغی هنگفت آزاد نمایند ولی اغلب آنها از پرداخت پول امتناع ورزیدند فقط امیرنظام همدانی با پرداخت بیست و پنج هزار تومان پس از یکهفته زندان را ترک کرد .
بسیار ی از ملی گرایان و روشنفکران راه حل مششگلات کشور آن زمان را یک دولت مقتدر نظامی و یک دیکتا تور مصلح می دانستند که بتواند تصمیمها را بجای دولت نا توان مشروطه بگیرد کاظم زاده در مجله ایرانشهر – محمد علی جمال زاده در مجله علم و هنر – تقی زاده در مجله کاویان و دیگر روشن فکران گفتمان جدید را با حجم بالائی از نوشتار ها به جامعه تلقین می کردند و به ترویج لزوم استبداد منور و مرد آهنین مصلح برای سامان دادن اوضاع بی سامان پرداختتند روزنامه هائی از قبیل ستاره ایران – کوشش – اطلاعات – ناهید — شفق سرخ مروج استبداد شدند به گفته « جان فوران » در حالی که ممدرس به عنوان عنده ترین مخالف رضا خان همانند سد ی در برابر استبداد ایستادگی میکرد تمامی روشنفکران – نویسندگان و دولتمردان و صاحبان مشاغل بالا تحت تآثیر رضاخان قرار گرفته بودند پس از کودتا عارف قزوینی غزلی شاد و امید بخش در باره اصلاحات و آینده ایران و ستایش از کودتا سرود – میر زاده غشقی مقالات تندی در حمایت از کابینه کودتا منتشر مینمود – محمد فرخی یزدی – لاهوتی و سلیمان میر زا و بهرامی بر گرد دولت جمع شد ند وبا محمد تقی بهار « ملک ااشعرا » در جراید حکومت مقتدر را رواج می دادند – احزاب محافظه کار مجلس چهارم از جمله اصلاح طلبان – سوسیالیستها – و کمو نیستها به حمایت از سردار سپه پرداختند … چندی بعد همه این روشنفکران حامی رضاخان تحت تعقیب قرا ر گرفتند و عده زیادی از آنان زندانی شدند احزاب و مطبوعات آزادی خواه همه تعطیل و ممنوع گردیدند از جمله زندان شدگان معروف که قبلأ استبداد مصلح را حمایت میکردند یکی ملک الشعرا بهار بود که در زندان شهربانی سروده معروف « من نگویم که مرا از قفس آزاد کنید – قفسم برده بباغی و دلم شاد کنی – آشیان من دل سوخته ا گر سوخت چه باک – فکر ویران شدن خانه صیاد کنید » منظورش از صیا د رضا شاه و خانه ی صیاد ایران است یکی دیگر از زندانیان معروف فرخی یزدی شاعر وطن دوست بود که در زندان قصر تعداد زیادی غزل سروده است یک بیت از غزل شماره 70 که در زندان قصر سروده سر لوحه روز نامه فریاد خوزستان بود که در دوره حکو مت دکتر مصدق در اهواز منتشر میشد ازاین قرار : تپیدنهای دلها ناله شد آهسته آهسته — رسا تر گر شود این ناله ها فریاد میگردد » – عشقی نیز که مقالات تندی در حمایت از کابینه کودتا و مجلس چهارم منتشر کرده بود بعدها که مزه ی استبداد را چشید سرده های تند تری علیه مجلس و رضاخان نگاشت چند نمونه از آن : به چنین مجلس و دیوار و درش باید رید و در باره رضا خان : پدر ملت ایران اگر این بی پدر است — به چنین ملت و گور پدرش باید رید — عارف قزوینی نیز تبعید شد و کنسرتهایش نیز ممنوع گردید و روزهای آخر زندگی را در تبعید با تنگد ستی و سختی میگذراند آهنگ و سروده معروف ایشان بنام « از خون جوانان وطن لاله دمیده » این روزها توسط بسیاری از خوانندگان اجرا میشود —
« قسمت دوم 2 انقلاب 1357 »
زمینه انقلاب 1357 را نیز طرح و اجرای کودتا های سوم اسفند 1299 و 28 مرداد 1332 که بدست دول خارجی انجام گرفت فراهم آورد
« قرار داد دارسی »
امتیاز نامه دارسی مبنی بر اکتشاف و استخراج نفت که ولیام دارسی ابتدا با خوانین بختیاری بسته بود و بنام قرار داد دارسی معروف است در سال 1901از طرف مظفر الد ن شاه – امین السلطان – میر زا نصر الله مشیر الدوله و مهندس الممالک امضاء و رسمیت یافت پس از گرفتن امتیاز ولیام ناکس دارسی قرار داد را به شرکت نفت برمه فروخت این شرکت که اکثر سهام آن را قبل ازجنگ جهانی دوم دریا داری انگلیس با راهنمائی وینستون چرچیل در اختیار داشت قرار داد دارسی را به عنوان شعبه خود بنام « انگلو / ایرانین کمپانی » تأسیس نمود – در سال 1933 برابر با 1312 خورشیدی قرار دا د ی بنام قرار داد 1933 بین دولت ایران و شرت نفت نفت ایران و انگلیس « انگلو / ایرانین » منعقد شد در این قرار داد که پس از الغای قرار داد دارسی بود و در دوره حکومت رضا شاه منعقد گردید شرکت نفت ایران و انگلیس مانند قرار داد دارسی اجازه اکتشاف و استخراج و فروش منابع نفتی ایران را به مدت 60 سال در یافت کرد بدون اینکه هیچ گونه اجازه ای در باره طرز و عمل کرد آن به دولت ایران داده شود – دکتر محمد مصدق با این قرار داد مخالفت نمود با وقوع جنگ جهانی دوم چون حکومت استبدادی رضا شاه با دولت مستبد آلمان نازی روابط دوستانه ای بر قرار کرده بود و مستشاران نظامی و مهندسان راه و ترابری آلمانی در ایران فعالیت میکردند از جمله ساخت کارخانه اسلحه سازی « برنو » و ساخت راه آهن سراسر ی شمال به جنوب و مرمت راه های بین شهرستانها ی ایران را انجام دادند متفقین که با آلمان نازی در حال جنگ بودند با این که دولت ایران اعلام بی طرفی کرده بود راحت با کشتن و زخمی کردند چند صد نفر از سر بازان و افسران مرزبان ایرانی وارد خاک ایران شدند رضا شاه را از سلطنت خلع و به آفریقای جنوبی تبعید و پسرش را جانشین او کردند بد ین ترتیب محمد رضا نیز با دست دول خارجی مانند پدرش به قدرت دست یافت بنا بر این پر واضح است که میبایست خواسته های آنان راهمیشه در نظر داشته و اطاعت کند
« قرارداد گس / گلشائیان »
این قرار داد که یک قرار داد الحاقی به قرار داد 1933 بود توسط « سر نویل گس » از طرف شرکت نفت وعباسقلی گلشائیان وزیر دارائی ایران در 6 تیر ماه 1328 امضاء شد ولی با مخالفت شدید فراکسیون اقلیت مجلس به رهبری دکتر محمد مصدق رو برو گرد ید و تصویب نشد – دکتر مصدق با مبارزه بی امان خود موفق شد در 29 اسفند 1329 تصویب لایحه قانونی ملی شدن شرکت نفت را از مجلس شورای ملی و مجلس سنا بگذراند چندی بعد از طرف مجلس شورای ملی به نخست وزیری انتخاب گردید با در دست گرفتن دولت مأمور اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و خلع ید انگلیس از غارتگری منابع ملی ایران گردید محمد رضا شاه با فشار افکار عمومی مجبور شد لایحه ملی شدن صنعت نفت را امضاء کند ولی به امر دولت انگلیس از آنجائی که آدم ترسوئی بود و به قدرت ملت خود اطمینان نداشت همیشه در کار دولت مردمی اخلال میکرد – دولت استعمار گر انگلیس که هموار ه تعین کننده سیاست دولت ایران بود نتوانست یک دولت مستقل را که دست دخالت و غارتگری او را بر کشور ایرا ن کوتاه کرده است تحمل کند با کمک دولت آمریکا – روحانیون و اوباش و ارازل و خرید نمایندگان مجلس شورای ملی و تعداد ی از افسران ارتش موفق به کودتای 28 مرداد 1332و ساقط کردن دولت ملی دکتر مصدق و بر قراری تسلط و غارتگری همیشگی خود در ایران گردید ( طرح و نقشه و اجرای کودتا پس از 50 سال طبق قانون آمریکا که اسناد مخفی اداره امنیت آمریکا آزاد میگردد در معرض دید عموم قرار گرفت و از صدای زبان فارسی آمریکا نیز پخش گردید )… حاصل عملیات کودتا که با کشتار اعضای وطن پرست دولت ملی و صدها افسر جوان وطن دوست بتهمت کمونیست بودن و باز بر قرار ی دخالت دول خارجی و بر پائی استبداد تحمیل به ملتی که دنبال آزادی و استقلال روان بود چنان خشم ملت را بر انگیخت که بدون اندیشه به نتیجه عاقبت آن متوسل و دست بدامن هر وسیله ای که سر راهش قرار میگرفت شده بود … روشنفکران و آگاهان به سیاست روز از هر قشر و سازمان ملی که در تلاش رهائی از استبداد و ایجاد استقلال وطن بودند پس از کنجکاوی و مشورت و تبادل نظر به این نتیجه میرسند که در حال حاضر بدون دخالت و یاری روحانیون هر نوع انقلابی در ایران به نتیجه نخواهد رسید باین جهت همه سازمانهای مخالف دولت از چپ و راست در داخل و خارج کشور به « آیت الله خمینی » روی آورده از او پشتیبانی نمودند و پس از دوسال در سال 1357 راحت موفق به سر نگونی استبداد شاهی شدند ولی از بخت بد شور بختانه این مردم مظلوم و تشنه آزادی دچار دیکتاتور ی آخوند ی که فجیع تر از استبداد شاهیست گردیدند . تمام روی داد های نا گواری که ملت ما پیوسته با آن دست در گریبان بود ه و هست و نسلها از آن در رنج و عذاب بوده و میباشند نتیجه نفوذ و دخالتهای مهار گسیخته دول خارجی در سیاست کشور داری دولتهای ما بوده است – مقام دوستان و خود خواهان بی غیرت و منفعت پرستان بی حیثیت ایرانی که بوئی از انسانیت و شرف و غیرت وطن خواهی نبرده اند با مزدوری دول خارجی آنان را در راه خواسته هایشان کمک و یاری کرده اند
با درود به تمام انسانهای راستین و پاک سرشت
مرتضی روشنی
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید