با ادامه رفتو آمد پیشنویسها میان میانجیها بین تهران و واشنگتن، الگوی اولیه یک توافق احتمالی در تنگه هرمز در حال شفافتر شدن است؛ هرچند زمانبندی آن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، علیرغم سخنان خوشبینانه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر اینکه مذاکرات “بهخوبی پیش میرود” و تنگه “خیلی زود” بازگشایی خواهد شد، مذاکرهکنندگان همچنان در حال چانهزنی هستند.
یک منبع به خبرگزاری رویترز گفته است که “شیطان در جزئیات نهفته است” و منبع دیگری به این نکته اشاره کرده که تنها یک پست از سوی ترامپ میتواند کل روند را دگرگون کند، سرعت دیپلماسی مانند خودِ این درگیری نوسان دارد و بیثبات است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از ماه مارس تاکنون حداقل چهار بار تنگه هرمز را “باز” اعلام کرده است، اما هر بار ظرف چند روز، درگیریها یا انسداد مسیر از سر گرفته شده است.
کنترل مسیرها و ماجرای دریافت عوارض
پیشنهادی که هماکنون روی میز قرار دارد کنترل کشتیهای واردشده به خلیج فارس از طریق هرمز را به تهران واگذار میکند. این اقدام یکی از بزرگترین امتیازات به جمهوری اسلامی از زمان آغاز جنگ خواهد بود و اصرار مکرر واشنگتن مبنی بر عدم پذیرش کنترل ایران بر این آبراه را معکوس میکند.
نقطه اختلاف حلنشده، ترافیک خروجی است. مذاکرهکنندگان منطقهای خواهان نظارت منطقهای بر بازرسیها هستند و میخواهند هرگونه عوارضی اسماً “داوطلبانه” باقی بماند. ایران خواستار دریافت ۵ تا ۷ درصد از ارزش محمولههاست؛ عمان رقم ۳ درصد را مطرح کرده و واشنگتن خواهان عوارض صفر است.
همین شکاف به تنهایی امضای قریبالوقوع توافق را میتواند دچاراخلال کند.
رویترز در ادامه گزارش خود با اشاره به سرنوشت تفاهمنامه پایان جنگ ۳۹ روزه میان آمریکا و ایران مینویسد: «یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن (۲۶ خرداد) یک نمونه عبرتآموز است: آن توافق آتشبس را رسمی کرد و محاصره دریایی آمریکا را برداشت، اما خواسته اصلی ایران برای دریافت عوارض و کنترل اداری را دور زد. آن توافق ظرف سه هفته از هم گسیخت؛ هنگامی که هر دو بند اصلی آن، یعنی عدم حمله به کشتیرانی و لغو تحریمها، به یکباره نقض شدند و فروپاشیدند.
این خبرگزاری سپس به مناقشه بر سر تقسیم تقسیم مسیرهای رفت و برگشت در تنگه هرمز اشاره کرد و پیشنهاد فعلی را ناظر بر ترافیک به سمت خلیج فارس از طریق آبهای ایران و ترافیک خروجی از طریق آبهای عمان میداند.
اگر این روند بدون اصطکاک حفظ شود، نشاندهنده یک مدیریت واقعی و مشترک خواهد بود. اما اگر ایران این روند را به سمت داشتن اختیار برای “کنترل انتخابی” سوق دهد، که تحلیلگران آن را هدف واقعی تهران میدانند، باید انتظار اصطکاک در مرزهای مسیرهای کشتیرانی را داشت.
رویترز در ادامه گزارش خود مینویسد که توافق برنامهریزیشده میان ایران و عمان برای کنترل رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز میتواند موقعیت اقتصادی و سیاسی ایران را به طور قابلتوجهی تقویت کند. دو مقام منطقهای و یک منبع مطلع از ایران به خبرگزاری گفتهاند که تهران در آینده میتواند عوارض سنگینی از نفتکشهایی که از طریق تنگه هرمز وارد خلیج فارس میشوند مطالبه کند. در صورت اجرا، این یکی از مهمترین امتیازاتی خواهد بود که تاکنون به ایران داده شده است.
مخالفت در تهران
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بارها تأکید کرده بود که هیچگونه عوارضی برای عبور دریافت نخواهد شد. با این حال، او برای مدت کوتاهی اعلام کرده بود که خود آمریکا میتواند عوارض وضع کند. بنا بر ارزیابی رویترز، بسیاری از کارشناسان اکنون آمریکا را تضعیفشده ارزیابی میکنند و دیگر آن را در موقعیتی نمیبینند که شروط خود را برای صلح به ایران دیکته کند.
در همین حال، توافق احتمالی با عمان بر سر تنگه هرمز از همین حالا در تهران نیز با مخالفت شدید تندروها روبرو است. روزنامه “عصر ایرانیان” نزدیک به سعید جلیلی که گفته میشود تنها رأی مخالف در شورای عالی امنیت ملی به تفاهمنامه میان آمریکا و ایران برای پایان جنگ از آن او بوده در یادداشت اصلی شماره امروز خود توافق با عمان را بدتر از تفاهمنامه اسلامآباد توصیف کرده و نوشته است: « اگر اسلامآباد تجربهای بود که هزینههای سنگین آن هنوز فراموش نشده، توافق جدید میتواند آزمونی باشد برای اینکه آیا از آن تجربه درس گرفتهایم یا قرار است نسخهای پرهزینهتر از همان مسیر را تکرار کنیم.»
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید