بر اساس این گزارش که یک‌شنبه ۱۸ مرداد منتشر شد، افت قدرت خرید مردم و کاهش ساخت‌وساز، ساختار عرضه و تقاضا را در بازار مسکن تهران دگرگون کرده است.

در این میان، سازندگان خرد به‌تدریج از بازار خارج شده‌اند و بخشی از سرمایه‌های ساختمانی نیز به شهرهای پیرامونی، شمال کشور و بازارهای دیگر انتقال یافته است.

دیده‌بان ایران نوشت افزایش قیمت زمین و مصالح، دستمزد کارگران، عوارض و هزینه تامین مالی، تولید مسکن را برای سازندگان کم‌صرفه کرده است. هم‌زمان، کاهش توان مالی خانوارها نیز امکان فروش واحدهای ساخته‌شده را محدود می‌کند.

دیده‌بان ایران با اشاره به افزایش قیمت زمین، مصالح، دستمزد کارگران، عوارض و ریسک فروش برای سازندگان نوشت بحران کنونی بازار مسکن از دو عامل سرچشمه می‌گیرد: کاهش توان خرید در بخش تقاضا و محدودیت اقتصادی تولید در بخش عرضه.

در ماه‌های اخیر، سفره مردم روزبه‌روز کوچک‌تر می‌شود و فشارهای معیشتی امان شهروندان را بریده است. بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در تیرماه ۱۴۰۵ به ۸۷.۹ درصد و تورم سالانه به ۶۶ درصد رسید.

وب‌سایت خبرآنلاین ۱۷ مرداد از افزایش ۷۰ تا ۱۰۰ درصدی اجاره‌بها و همچنین رهن‌های چند میلیارد تومانی در تهران خبر داد و افزود قانون مصوب قوای سه‌گانه جمهوری اسلامی برای تعیین سقف اجاره‌بها ناکام مانده است.

پیامدهای خروج سازندگان خرد از بازار مسکن

دیده‌بان ایران در ادامه نوشت میانگین قیمت ۲۳۰ تا ۲۴۰ میلیون تومانی هر مترمربع مسکن در تهران، فاصله عمیق بازار با درآمد خانوارها را نشان می‌دهد.

این رقم به معنای یکسان بودن قیمت‌ها در همه مناطق تهران نیست و در برخی نقاط، نرخ هر مترمربع مسکن به ۵۰۰ میلیون، ۸۰۰ میلیون یا حتی حدود یک میلیارد تومان رسیده است.

محسن عبدالهی علویجه، کارشناس اقتصاد، گفت بازار مسکن ایران بازتابی از شرایط کلی اقتصاد کشور است و در فضایی آکنده از بی‌ثباتی، تورم، کاهش قدرت خرید و افزایش هزینه سرمایه، نمی‌توان انتظار داشت بخش ساختمان مسیری متفاوت از دیگر بخش‌های اقتصادی طی کند.

به گفته او، شرایط کنونی اقتصاد سازندگان را در موقعیتی دشوار قرار داده است، زیرا بالا بردن قیمت فروش شمار خریداران را کاهش می‌دهد و ثابت نگه داشتن قیمت نیز حاشیه سود سازنده را از بین می‌برد.

عبدالهی علویجه از خروج سازندگان خرد از بازار خبر داد و افزود ادامه این روند می‌تواند ظرفیت واقعی تولید مسکن را در سال‌های آینده کاهش دهد.

به گزارش دیده‌‎بان ایران، خروج سازندگان خرد سه پیامد عمده را به دنبال دارد: عرضه واحدهای جدید کاهش می‌یابد، پروژه‌های بزرگ و پرهزینه جای ساخت‌وسازهای کوچک را می‌گیرند و بخشی از سرمایه‌ها نیز به‌جای تولید مسکن، روانه خرید زمین یا بازارهای دیگر می‌شوند.

۱۳ مرداد، ایرج رهبر، رییس انجمن صنفی انبوه‌سازان تهران، در مصاحبه با خبرگزاری ایلنا، از «رشد تا ۱۰۰ درصدی قیمت مصالح ساختمانی و جهش دستمزد نیروی کار» خبر داد و گفت: «در شرایط فعلی سازندگان امکان آغاز پروژه‌های جدید را ندارند و تنها تلاش می‌کنند پروژه‌های نیمه‌تمام را به پایان برسانند.»

سالانه ۷۰۰ هزار واحد کمتر از نیاز کشور ساخته می‌شود

دیده‌بان ایران فاصله میان نیاز کشور و تولید سالانه مسکن را حدود ۷۰۰ هزار واحد برآورد کرد و نوشت در حالی که ایران هر سال به حدود یک میلیون واحد جدید نیاز دارد، میزان ساخت‌وساز نزدیک به ۳۰۰ هزار واحد است.

تداوم این شکاف علاوه بر افزایش قیمت‌ها، الگوی سکونت، متراژ خانه‌ها و جغرافیای سرمایه‌گذاری در بخش مسکن را دستخوش تغییر خواهد کرد.

بر اساس این گزارش، بخشی از این کمبود از طریق واحدهای خالی موجود، جابه‌جایی خانوارها، زندگی چند خانواده در یک واحد یا تغییر الگوی تقاضا جبران می‌شود.

دیده‎بان ایران از «کوچ معکوس اقتصادی» در شرایط کنونی بازار مسکن خبر داد و افزود خانوارهای ساکن مناطق متوسط به محله‌های ارزان‌تر می‌روند، ساکنان مناطق گران‌تر به خرید واحدهای کوچک‌تر روی می‌آورند و گروهی نیز تهران را به مقصد شهرهای اطراف ترک می‌کنند.

ایمان رفیعی، کارشناس اقتصاد مسکن، گفت بازار ایران با کمبود تقاضا مواجه نیست، بلکه مشکل اصلی کمبود «تقاضای موثر» است.

تقاضای موثر زمانی شکل می‌گیرد که نیاز خانوار به مسکن با توان مالی خرید همراه باشد.

این در حالی است که میلیون‌ها نفر در تهران به خانه نیاز دارند، اما بخش بزرگی از آنان قادر به خرید واحدی با قیمت‌های نجومی نیستند.

۲۴ تیر، وب‌سایت اکوایران از زندگی بیش از هفت میلیون نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی در ایران خبر داد و نوشت تورم فزاینده و بحران مسکن به گسترش حاشیه‌نشینی در ایران دامن زده است.