افزایش هزینه دارو و درمان در ایران به جایی رسیده است که برخی بیماران به دلیل ناتوانی مالی، درمان خود را به تعویق میاندازند یا حتی نیمهکاره رها میکنند؛ وضعیتی که در کنار کمبود برخی داروها، مهاجرت پزشکان و فرسودگی زیرساختهای درمانی، فشار مضاعفی بر نظام سلامت و بیماران وارد کرده است.
از زمان اغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران بیش از شش ماه میگذرد و مقامهای دولتی در ایران از تداوم فعالیت صنعت داروسازی و کاهش کمبود برخی اقلام نسبت به دوره پیش از جنگ خبر میدهند؛ اما گزارش رسانههای داخلی، اظهارات نمایندگان مجلس، پزشکان و فعالان صنعت دارو از کمبود برخی داروها، افزایش قیمتها، اختلال در زنجیره تأمین و دشوارتر شدن دسترسی بیماران به دارو حکایت دارد.
مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو روز سهشنبه گفت در جریان حملات اخیر، ۴۴ شرکت در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی مورد حمله قرار گرفتهاند و شماری از کارکنان این صنایع کشته یا زخمی شدهاند.
به گزارش رسانههای داخلی ایران، حدود ۸۰۰ قلم دارو در حال حاضر با کمبود مواجه هستند که از میان آنها حدود ۹۰ قلم، داروهای اساسی و حیاتی محسوب میشوند.
هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، هفته گذشته به رسانههای داخلی گفت حدود ۴۰۰ قلم از این داروهای کمبوددار در داخل کشور تولید میشوند که نشان میدهد تولید داخلی لزوما به معنای مصونیت در برابر اختلالات زنجیره تامین نیست.
مقامهای ایرانی بهشدت از محاصره دریایی توسط آمریکا انتقاد میکنند، محاصرهای که در ماه آوریل آغاز شد و تا زمان امضای توافق اسلامآباد ادامه داشت اما پس از شکست مذاکرات، آمریکا بار دیگر آن را برقرار کرد.
مشکل کمبود دارو در ایران در شرایط تحریم پیچیدهتر شده است. اگرچه دارو و کالاهای بشردوستانه معمولا از تحریمهای مستقیم معاف هستند، اما محدودیتهای بانکی، دشواری انتقال ارز و مشکلات حملونقل در دوران محاصره، میتواند خرید دارو و مواد اولیه را برای شرکتهای ایرانی دشوار کند.
دولت دونالد ترامپ اواخر ماه اوت «عملیات طرد اقتصادی» را با هدف افزایش فشار مالی بر ایران و محدود کردن دسترسی تهران به منابع و شبکههای اقتصادی بینالمللی آغاز کرد.
ایران طی سالهای گذشته تلاش کرده است وابستگی خود به واردات دارو را کاهش دهد و ظرفیت داخلی تولید مواد مؤثره دارویی، تجهیزات و داروهای نهایی را افزایش دهد. با این حال، صنعت داروسازی همچنان برای تأمین برخی مواد اولیه، تجهیزات، داروهای خاص و اقلام کمیاب به واردات وابسته است.
توان ادامه درمان از مردم گرفته شده است
با این حال، مسئله فقط کمبود فیزیکی دارو نیست؛ افزایش قیمتها نیز به یکی از موانع اصلی دسترسی بیماران تبدیل شده است. تداوم رشد قیمت ارز در بازار آزاد، همزمان با تشدید فشارهای اقتصادی و محدودیتهای اعمالشده علیه اقتصاد ایران، بر نگرانیها درباره افزایش بیشتر قیمتها و تشدید تورم افزوده است.
خبرگزاری دولتی مهر گزارش داده است که قیمت گاباپنتین، دارویی مورد استفاده برای درمان صرع و دردهای عصبی طی یک سال ۲۲۰ درصد افزایش یافته است. بر اساس همین گزارش، قیمت استامینوفن ۳۷۵ درصد، آموکسیسیلین ۲۸۵ درصد و فلوکستین ۱۰۰ درصد افزایش پیدا کرده است.
قیمت انسولین، که برای بیماران مبتلا به دیابت دارویی روزانه و ضروری است، نیز در برخی موارد به شش برابر سال گذشته رسیده است.
این افزایش قیمتها در شرایطی رخ میدهد که اقتصاد ایران با تورم گسترده روبهروست و هزینه کالاهای اساسی نیز افزایش قابل توجهی داشته است. در چنین شرایطی، افزایش هزینه دارو و درمان میتواند برای خانوارهایی که با کاهش قدرت خرید مواجهاند، به معنای کاهش توان پرداخت هزینههای درمان باشد.
سلمان اسحاقی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، میگوید بیش از ۷۰ درصد هزینههای درمان در ایران از جیب بیماران پرداخت میشود.
احمد آریایینژاد، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس ایران نیز میگوید گرانی دارو و افزایش هزینههای پزشکی باعث شده بخشی از مردم دیگر توان ادامه درمان خود را نداشته باشند. به گفته او، وقتی بیمار توان پرداخت هزینه دارو و درمان را ندارد، مراجعه به مراکز درمانی و مطبها نیز کاهش پیدا میکند؛ وضعیتی که به گفته او، در خلوتتر شدن برخی مراکز درمانی قابل مشاهده است.
وی برای نشان دادن ابعاد این فشار اقتصادی، در گفتوگو با «خانه ملت» به بیماری اشاره کرده که برای ادامه درمان خود به دو آمپول در ماه نیاز دارد؛ آمپولهایی که مجموع هزینه آنها حدود ۷۴ میلیون تومان است.
این بیمار، به گفته آقای آریایینژاد، کارگر و مستاجر است و باید هر ماه این مبلغ را فقط برای داروی خود پرداخت کند.
افزایش قیمت دارو تاثیر منفی بر وضعیت بیماران صعبالعلاج و درمان این افراد می گذارد. در واقع مسئله فقط افزایش قیمت نسخه و گرانتر شدن دارو نیست. واقعیت این است که برخی افراد به دلیل مشکلات اقتصادی و نداشتن توان مالی، درمان خود را ناقص رها میکنند.
این مسئله در مورد بسیاری از بیماریها وجود دارد، اما در بیماریهای خاص و بیماریهایی مانند بیماریهای قلبی و سرطان، شرایط حساستر است؛ چراکه اگر درمان این بیماران رها شود یا به تعویق بیفتد، ممکن است دیگر امکان جبران پیامدهای آن وجود نداشته باشد.
این موضوع برای بیماران، بهخصوص بیماران مبتلا به بیماریهای حساس و صعبالعلاج، میتواند پیامدهای جدی به دنبال داشته باشد. چرا که ممکن است بیماری آنها پیشرفت کند، تمام بدن را درگیر کند و در نهایت جان بیمار را به خطر بیندازد.
اختلال در واردات
فعالان صنعت دارو میگویند مشکلات زنجیره تأمین پس از جنگ افزایش یافته است. وحیده محمودخانی، مسئول دپارتمان سلامت مرکز تجاری ایران در شانگهای، به روزنامه همشهری گفت جنگ باعث حذف کامل برخی مسیرهای تأمین و زمانبر شدن مسیرهای دیگر شده است.
به گفته او، صنعت دارو به طور مستمر در حال یافتن مسیرهای جایگزین برای تأمین مواد اولیه است تا زمان مورد نیاز برای واردات کاهش یابد. خانم محمودخانی افزود که تأمین تمامی این اقلام در حال حاضر با چالش مواجه است و حتی برخی داروهای تمامشده نیز در مسیر انتقال متوقف شدهاند.
حمله به شرکتهای دارویی
آثار جنگ بر صنعت داروسازی تنها به اختلال در واردات محدود نمانده است. مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، روز سهشنبه در مراسم افتتاح یک نمایشگاه دارویی در تهران گفت که در جریان جنگ، علاوه بر شرکتهای دارویی، بیمارستانها و آمبولانسها نیز هدف حمله قرار گرفتهاند و حوزه سلامت در جریان جنگ «شهدایی» داشته است.
او در عین حال تاکید کرد دو شرکت دارویی که به طور مستقیم و با چندین موشک هدف قرار گرفته بودند، در نمایشگاه حضور دارند و فعالیت آنها ادامه یافته است. به گفته پیرصالحی، این شرکتها همچنان به تولید ادامه میدهند و حتی «بهتر از قبل» مسیر تولید را دنبال میکنند.
یکی از شرکتهای دارویی که در جریان جنگ هدف حمله قرار گرفت، توفیق دارو است.
مقامهای اسرائیلی در اواخر ماه مارس اعلام کردند این شرکت را به دلیل آنچه ارتباط آن با تأمین فنتانیل برای یک نهاد پژوهشی وزارت دفاع ایران عنوان کردند، هدف قرار دادهاند.
توفیق دارو این ادعا را رد کرده و گفته است تنها نوع سیترات فنتانیل را در مقادیر محدود و برای مصارف پزشکی مجاز، از جمله بیهوشی جراحی، تولید میکرده است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید