وزارت امور خارجه آلمان: «بر اساس تصمیم سیاسی طرف ایرانی، شمار کارکنان اعزامی در بخش روادید ما در تهران باید به شدت کاهش مییافت و این امر بهطور اجتنابناپذیری بر ظرفیت رسیدگی به پروندهها تاثیر گذاشته است.» عکس: Fatemeh Bahrami/AA/picture alliance
تعطیلیهای موقت سفارت، نوسانات ارزی و پیچوخمهای اداری مسیر مهاجرت تحصیلی دانشجویان ایرانی به آلمان را به برنامهای فرساینده تبدیل کرده است. دویچهوله فارسی در اینباره با متقاضیان و وزارت خارجه آلمان گفتوگو کرده است.
تعطیلیهای موقت سفارت آلمان در تهران در پی تنشهای منطقهای، صرفاً یک وقفه اداری یا دیپلماتیک نیست؛ بلکه نقطه شروع یک چرخه از اضطراب، بلاتکلیفیهای کشدار و فشارهای سنگین اقتصادی برای متقاضیان ویزای تحصیلی است.
جوانانی که ماهها و گاه سالها با عبور از هفتخوان یادگیری زبان و مکاتبه با دانشگاهها برای دریافت پذیرش جنگیدهاند، یکشبه خود را در بنبستی تاریک میبینند. این تعلیق ناخواسته، تنها برنامههای آکادمیک آنها را به تعویق نمیاندازد، بلکه آرامش روانی، انگیزه و چشمانداز آیندهشان را نیز به گروگان میگیرد.
دویچهوله برای درک دقیقتر این چالشها پای صحبتهای مهسا از شیراز و مینا از سنندج نشسته و همزمان پاسخ وزارت امور خارجه آلمان را جویا شده است.
فشار روانی و هزینههای کمرشکن
دوران تعلیق خدمات سفارت، روزهای بسیاری از متقاضیان را با ابهام و فشارهای روانی بیسابقهای گره زده است. مهسا، یکی از دانشجویانی که از شیراز با دویچهوله گفتوگو کرد، عملکرد شرکت کارگزار سفارت را “بد” توصیف میکند و درباره آن روزهای پرالتهاب میگوید: «از هر ۴۰۰ یا ۵۰۰ تماسی که میگرفتم، شاید فقط یک بار گوشی را برمیداشتند؛ آن هم فقط برای اینکه بگویند کاملا بیاطلاع هستند.»
این بلاتکلیفی فرساینده خیلی زود با بحران اقتصادی گره خورد. جهش نرخ یورو از ۱۵۰ به ۲۵۰ هزار تومان، برآورد هزینههای مهاجرت تحصیلی را به مرز سرسامآور چهار میلیارد تومان رسانده است؛ رقمی که هیچ تناسبی با توان مالی خانواده ندارد.
مهسا تعریف میکند که سنگینی این بار به حدی است که پدر ۷۰ سالهاش برای دلگرمی و جبران کسری بودجه به او وعده میدهد: «اگر سفارت وقت داد غصه نخور، ماشینم را میفروشم.» در مقابل، مادرش که تاب تحمل این میزان استرس را ندارد، مدام دچار سردرد میشود و با کلافگی از او میپرسد: «اصلاً چرا تصمیم گرفتی بروی؟»
کابوس هزینهها اما به همین جا ختم نمیشود. به گفته او سایه جنگ و هراس از بسته شدن ناگهانی مرزها باعث شد تا برای از دست ندادن آزمون زبان، سراسیمه و بسیار زودتر از موعد راهی ترکیه شود؛ سفری اضطراری و ناخواسته که بهتنهایی ۷۰ میلیون تومان دیگر روی دستش خرج گذاشت.
این اضطرابها و دردسرها باعث شده تا برخی متقاضیان حتی پیش از شروع پروسه، به فکر راههای جایگزین بیفتند. مینا، دیگر متقاضی ویزای تحصیلی از سنندج، در اینباره به دویچهوله میگوید: «حتی وقتی به معطلیها و دردسرهای سفارت فکر میکنم، گاهی به سرم میزند که کلاً قید اقدام از ایران را بزنم و به یک کشور دیگر بروم؛ ششهفت ماه تمام هزینههایش را به جان بخرم تا حداقل خیالم راحت باشد که میتوانم بدون دغدغه از یک کشور دوم درخواست ویزا بدهم.»
مینا که هنوز در مرحله آمادگی برای آزمون زبان است، از سایه سنگین نام “سفارت آلمان” بر برنامههایش میگوید: «اولین چیزی که در ایران میشنوی این است که وقت سفارت گیر نمیآید و شاید یک سال و نیم طول بکشد. هر بار هم که اتفاقی در ایران میافتد، سفارت تعطیل میشود. حتی تغییر ناگهانی شرکت کارگزاری ویزا هم برنامهریزیهای ما را به هم میریزد و اضطرابمان را هزار برابر میکند.»
تضاد تلخ؛ آغوش باز دانشگاه و برخورد سرد در سفارت
در میان تمام این اضطرابها، رفتار دانشگاه آلمانی تنها دلگرمی مهسا است. او تعریف میکند که زمان مصاحبهاش دقیقا با شب حمله اسرائیل به ایران و اختلال شدید اینترنت همزمان میشود؛ اتفاقی که او را مجبور میکند با استرس فراوان، شبانه خودش را به تهران برساند تا بتواند با سیمکارت یکی از آشنایان در جلسه آنلاین شرکت کند.
با وجود این شرایط پرالتهاب، اساتید آلمانی به او اطمینان میدهند که جای هیچگونه نگرانی نیست. آنها نهتنها مهلت ثبتنام او را تا پایان سپتامبر تمدید میکنند، بلکه مدیر گروه با ارسال پیامی صمیمانه مینویسد: «این خبر فوقالعادهای بود، ما منتظر خوشامدگویی به تو هستیم.»
اما این برخورد همدلانه، با آنچه در مقابل سفارت گذشتە تفاوت زیادی دارد. مهسا با اشاره به یکی از تجمعهای اعتراضی متقاضیان میگوید یکی از کارمندان سفارت آلمان با صراحت به آنها اعلام کردە بود: «شما در اولویت ما نیستید؛ اولویت فعلی دولت آلمان اقتصاد و ویزاهای کاری است، میتوانید به کشورهای دیگری مثل فنلاند بروید.»
او توصیف میکند که شنیدن این صحبتها از سوی کارمند سفارت، مانند ریختن یک سطل آب یخ بر سر متقاضیان بودە است. به گفته او این فضای پرفشار و ناامیدکننده حتی باعث شد تا میان متقاضیان ویزای تحصیلی و کاری تنش و بحثهایی شکل بگیرد.
تنگنای دیپلماتیک و پاسخ برلین
در سوی دیگر این بحران گرههای دیپلماتیک قرار دارند. وزارت امور خارجه آلمان در پاسخ به دویچهوله، ریشه اصلی این محدودیتها را در “وضعیت امنیتی و تصمیمات سیاسی” میداند. این وزارتخانه تاکید میکند که شرایط اخیر، وضعیت دشواری را که از سال گذشته به دلیل تیرگی روابط میان دو کشور ایجاد شده بود، تشدید کرده است.
به گفته وزارت امور خارجه آلمان: «بر اساس تصمیم سیاسی طرف ایرانی، شمار کارکنان اعزامی در بخش روادید ما در تهران باید به شدت کاهش مییافت و این امر بهطور اجتنابناپذیری بر ظرفیت رسیدگی به پروندهها تاثیر گذاشته است.»
با این حال حتی پس از آنکه در اواخر آگوست روند دریافت مدارک دانشجویی توسط شرکت کارگزار از سر گرفته شده است، متقاضیان همچنان از روند نوبتدهی گلایه دارند.
مهسا در اینباره به دویچهوله میگوید نحوه تعیین وقتها تناسبی با شرایط موجود ندارد. به گفته او برای نمونه، “گاهی روز پنجشنبه ایمیل میزنند و برای روز یکشنبه وقت تحویل مدارک تعیین میکنند”. بدیهی است که در بازار پرالتهاب ارز ایران، آماده کردن اسناد تمکن مالی و تهیه بیمه در چنین فرصت کوتاهی عملاً ناممکن به نظر میرسد.
سراب اولویتبندی و چشمانداز آینده
یکی از بزرگترین نگرانیهای دانشجویان از دست رفتن مهلت ثبتنام در دانشگاههاست. با وجود درخواستها برای تسریع روند، وزارت امور خارجه آلمان اعمال اولویتبندی برای دانشجویان در نوبت را “غیرعملی” میداند.
این وزارتخانه تصریح میکند که اولویتبندی تنها در صورتی اعمال میشود که دانشجو از منابع عمومی آلمان بورسیه دریافت کند یا مدارک دانشگاهی از پیش اخذ شده داشته باشد. تخصیص وقت برای سایرین صرفا به ترتیب زمانی ثبتنام است، زیرا اکثریت ثبتنامشدگان پذیرش معتبر دارند و زمان شروع تحصیلشان نزدیک است.
با این وجود برلین برای عبور از این گرههای اجرایی نوید راهکارهای جایگزین را میدهد. وزارت امور خارجه از تلاش مستمر برای افزایش ظرفیتهای رسیدگی خبر داده و اعلام کرده است که در سهماهه پایانی سال ۲۰۲۶، سامانهای با عنوان “پورتال خارج از کشور” برای ثبت آنلاین درخواستها در سفارت تهران راهاندازی خواهد شد.
دریافت ویزای تحصیلی آلمان برای متقاضیان ایرانی، تحت تاثیر محدودیتهای دیپلماتیک و نوسانات اقتصادی به روندی پیچیده و زمانبر تبدیل شده است. اگرچه وزارت خارجه آلمان با وعده راهاندازی سامانههای دیجیتال تلاش میکند چشمانداز مشخصتری برای آینده ارائه دهد، اما دانشجویان در مسیر رسیدن به دانشگاه، با چالشهای مالی و روانی متعددی روبهرو هستند.
این شرایط نشان میدهد که مهاجرت تحصیلی در حال حاضر، علاوه بر برنامهریزی علمی، نیازمند آمادگی خانوادهها برای مواجهه با موانع پیشبینینشده است.
از: دويچه وله
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید