«اینجا ایرانه، مملکت قانونه. مگه شهر هرته؟!»

این یکی از دیالوگ‌های ماندگار فیلم سینمایی «اجاره‌نشین‌ها»ی داریوش مهرجویی، کارگردان صاحب سبک و صاحب‌نام ایرانی است. کارگردانی که اگرچه داستان بیشتر فیلم‌هایش، روایتی از زندگی مردم معمولی با تمام زیر و بم‌ها و شادی و غم‌هایشان است اما زندگی خود او نه با مرگی طبیعی، که با قتلی خشن پایان یافت.

بامداد یکشنبه ۲۳ مهرماه ۱۴۰۲، بسیاری از ایرانی‌ها از کشف جنازه‌های داریوش مهرجویی و وحیده محمدی‌فر، نویسنده و همسر او، در خانه‌شان خبردار شدند. قتلی که جامعه را دچار بهت و حیرت کرد و برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی آن را به قتل‌های زنجیره‌ای دهه هفتاد ایران تشبیه کردند؛ قتل‌هایی که بعدها مشخص شد شماری از عاملان آن از نیروهای وزارت اطلاعات بوده‌اند. اگرچه دادگاه در رای نهایی، حکم به قصاص متهم ردیف اول و مجازات سایر متهمان داد، اما گروهی از هنرمندان داخل و خارج ایران، دادگاه رسیدگی به قتل داریوش مهرجویی و وحیده محمدی‌فر را «نمایشی» و در امتداد «سرکوب حکومتی دگراندیشان» دانستند.

اخیرا، در پی مرگ اکبر عبدی هنرپیشه شناخته شده، سکانس‌هایی از اجاره‌نشین‌ها مانند سکانس دعوای عباس‌آقا سوپرگوشت با بازی عزت‌الله انتظامی و خواننده اپرا با بازی حسین سرشار دست به دست می‌شد؛ با زیرنویسی که اشاره به مرگ تمام بازیگران آن از فریماه فرجامی و حمیده خیرآبادی تا رضا رویگری و اکبر عبدی داشت.

اجاره‌نشین‌ها با همه اتفاقات ریز و درشتی که بعدها بر سر جامعه و سینمای ایران و عوامل این فیلم آمد، هنوز و پس از چهل سال تماشاگران را می‌خنداند و گواهی است بر زندگی طبقه متوسط شهری ایران در دهه طوفانی شصت و نگرانی از محقق شدن پایان فیلم، که بسیاری آن را نمادی از ویرانی ایران (خانه) قلمداد کرده بودند.

نگاهی دوباره به این فیلم پس از چهل سال، اهمیت آن را بیش از پیش آشکار می‌کند؛ به‌خصوص در سال‌هایی که کمدی‌های عامه‌پسند به جریان غالب اکران در سینمای ایران تبدیل شده‌اند.

این فیلم‌ها، با وجود موفقیت تجاری و بهره‌مندی از حمایت‌های دولتی، از دید بعضی از منتقدان بیش از آنکه نشانه‌ای از رونق سینما باشند، نماینده روند فزاینده «افت کیفی» و «ابتذال» در سینمای ایران‌اند.

آغاز دوباره مهرجویی و «رضایت از کبوتر سفید»

داریوش مهرجویی پیش از انقلاب با ساخت فیلم‌های مطرح و شناخته شده‌ای چون «گاو»، «پستچی» و «آقای هالو» در کنار سینماگرانی چون ناصر تقوایی و بهرام بیضایی از پیشگامان سینمای موج نوی ایران بود.