25.09.2026
جنبش زنان ایران در دوران محمدرضاشاه، بخش چهارم –
سازمان زنان ایران یک ساختار دولتی، اصلاحات، مشارکت و نابرابری. امروز، در میانه تحولات اجتماعی ایران، با پرسشی بنیادین روبهرو هستیم: آیا در آستانهی گذار به نظمی نوین و خردگرا قرار داریم یا در چرخهای دیگر از تکرار اشتباهات تاریخی گرفتار شدهایم؟
برای درک بهتر این وضعیت، باید با جنبش زنان ایران در گذشته بیشتر آشنا شویم. نخست آنکه چرا این بررسی انجام داده شده؟ دلیلش این بوده که بدون شناختی عمیق و ریشهای از حکومت پهلوی، چه در دوره پدر و چه در دوره پسر، فهم و تحلیل مسائل کنونی بهصورت کامل و دقیق امکانپذیر نخواهد بود.
در تاریخ معاصر ایران، دوران حکومت پهلوی دورهای سرشار از دگرگونیهای اقتصادی و فرهنگی، اما همراه با محدودیتهای جدی سیاسی بود. با نگاهی دقیقتر به این دوره میتوان دریافت که چرا تحولات آن دوره، نتوانست به توسعهای پایدار در حوزههای اقتصادی و سیاسی، جدایی دین از سیاست، گسترش حقوق شهروندی و شکلگیری دموکراسی واقعی و حق انتخاب آزادانهٔ مردم منجر شود. در چنین فضایی، پرسش های مهمی مطرح میشود: با وجود برخی از اصلاحات به نفع زنان آیا ساختار سیاسی و اجتماعی همچنان مردسالار و استبدادی بود؟
آیا عملاً امکان مشارکت گسترده و مؤثر زنان در عرصههای مختلف وجود داشت؟ زنان در آن دوره چگونه در عرصههای اجتماعی و سیاسی فعالیت میکردند؟ چرا تلاشهای حکومت پهلوی برای مدرنسازی ایران نتوانست بهطور بنیادین وضعیت زنان را دگرگون کند؟ چرا مسائل زنان و مبارزات فمینیستی در ایران به طور جدی مطرح نشد؟ و چه عواملی موجب شد که شمار زیادی از زنان سکولار به آیتالله خمینی اعتماد کرده و به انقلاب بپیوندند؟
در این بررسی هم به ساختار طبقاتی و هم به عوامل فرهنگی، مذهبی و سنتی همراه با دیکتاتوری سیاسی و نبود عدالت اجتماعی که مانع رشد آگاهی جنسیتی و تشکیل سازمانهای مستقل زنان شد نگاهی میاندازیم. هدف ما این است که نشان دهیم، هرچند توسعهٔ اقتصادی و اجتماعی شرطی ضروری برای بهبود وضعیت زنان است، اما بهتنهایی برای دگرگونی بنیادین موقعیت اجتماعی و حقوقی آنان کافی نیست؛ چنین تحولی مستلزم تغییر در ساختارهای فرهنگی و سیاسی و الگوهای رفتاری ریشهدار در بطن جامعه نیز هست.
افسانه عوض پور کنشگر فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، مدیر اندیشکده آگاهی و شناخت منابع مورد استفاده برای تهیه این برنامه: “دهههای آخر دوران شاه: تحمیل فمینیسم دولتی بر جنبش زنان” ” مصاحبه با مهرانگیز دولتشاهی، جامعه، دولت و جنبش زنان ایران ۱۳۲۰–۱۳۵۷” ” جامعه، دولت و جنبش زنان ایران” “زنان وانقلاب ۱۳۵۷” “جامعه شناسی سیاسی، نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی” “مشارکت سیاسی زنان در دوره پهلوی دوم” “نگاهی به شاه” “بازیگران رسمی قدرت سیاسی در ایران (عصر پهلوی)” “مقاومت شکننده” “زنان در بازار کار”
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید