
روزنامۀ نیویورکتایمز در گزارشی که دوشنبه ۱۶ نوامبر به قلم صنم ماحوزی و اریکا سولومون منتشر کرد، به احتمال ارتباط میان شبکۀ گستردۀ سدها و طرحهای انتقال آب ایران با زیرساختهای نظامی و موشکی این کشور پرداخت. این روزنامه با اشاره به حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به مناطقی در ایران، نوشت که برخی کارشناسان میان محل این حملات و پراکندگی جغرافیایی سدها همپوشانی مشاهده کردهاند.
با این حال، نیویورکتایمز تصریح کرد که به دلیل پنهانکاری دربارۀ برنامۀ موشکی ایران، هرگونه ارتباط میان پروژههای آبی و زیرساختهای نظامی همچنان در حد گمانهزنی است و شواهد قطعی برای اثبات آن وجود ندارد.
نویسندگان گزارش میگویند فعالان محیط زیست و برخی کارشناسان حوزۀ آب سالها دربارۀ گسترش شبکۀ سدها و طرحهای انتقال آب در ایران، بهویژه در مناطقی که نیاز آشکاری به چنین پروژههایی نداشتهاند، پرسشهایی مطرح میکردند.
نیما شکری، متخصص امنیت آب در دانشگاه صنعتی هامبورگ که به همراه گروه پژوهشی خود دستکم ۵۳۳ سد در ایران را شناسایی کرده است، در این گزارش گفت که هنگام بررسی نقشه حملات هوایی به مراکز مشکوک نظامی، متوجه شباهت پراکندگی جغرافیایی نقاط مورد حمله با محل احداث سدها شده است.
نیویورکتایمز به نقل از هفت کارشناس حوزۀ آب و مسائل نظامی نوشت که استقرار تاسیسات نظامی در نزدیکی منابع پایدار آب و برق میتواند از نظر عملیاتی منطقی باشد. دنی سیترینوویچ، تحلیلگر پیشین امور ایران در سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل، نیز احتمال سرمایهگذاری ایران برای ایجاد زیرساختهای مستقل و پشتیبان، از جمله طرحهای آبی، برای مجتمعهای موشکی را مطرح کرد.
اما اسفندیار باتمانقلیچ، بنیانگذار اندیشکده بورس و بازار، در واکنش به این گزارش استدلال کرد که همپوشانی جغرافیایی لزوما به معنای ارتباط نظامی نیست. او با اشاره به اینکه کمتر از ۵۰ سد از بیش از ۵۰۰ سد بزرگ ایران دارای توربین تولید برق هستند، فرضیۀ ساخت صدها سد برای تامین برق تاسیسات نظامی را زیر سوال برد.
باتمانقلیچ همچنین این استدلال را نمونهای از خطای استنتاج آماری ناشی از نادیده گرفتن یک متغیر سوم دانست. به اعتقاد او، ممکن است دلیل نزدیکی سدها و تاسیسات نظامی این باشد که هر دو در مناطق کوهستانی ساخته میشوند. او در توضیح علت گسترش سدسازی در ایران، به منافع اقتصادی گروههای ذینفع، از جمله شرکتهای عمرانی وابسته به سپاه پاسداران، نیز اشاره کرد.
یکی از صریحترین واکنشها به گزارش نیویورکتایمز از سوی کاوه مدنی، پژوهشگر محیط زیست و رئیس موسسه آب، محیط زیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متحد، منتشر شد. مدنی در شبکۀ ایکس با استفاده از هشتگ «کمتر مزخرف بگوییم» نوشت: «حدس و گمان، مدرک نیست. نزدیکی جغرافیایی دو متغیر، دلیلی بر وجود رابطه علت و معلولی بین آنها نیست.»
او همچنین تاکید کرد که حتی کشورهایی که به ایران حمله کردهاند نیز چنین ادعایی دربارۀ ارتباط سدها و موشکها مطرح نکردهاند. مدنی این روایت را «تقلیلگرایانه و جنجالآفرین» توصیف کرد و آن را نمونهای از «روزنامهنگاری غیرمسئولانه» دانست که «میتواند پیامدهای خطرناکی برای زیرساختهای غیرنظامی آب داشته باشد».
نیما شکری که مشاهدات و اظهاراتش یکی از محورهای اصلی گزارش نیویورکتایمز بوده است، پس از انتشار مقاله در شبکۀ ایکس توضیح داد که نزدیکی جغرافیایی سدها به اهداف نظامی، نه دلیل ساخت آن سدها را اثبات میکند و نه حمله به آنها را توجیه میکند.
او همچنین تاکید کرد که مقالۀ نیویورکتایمز خواستار حمله به سدها یا زیرساختهای آبی نشده است. به گفتۀ او، بسیاری از سدهای ایران کارکردهای حیاتی غیرنظامی، از جمله تامین آب، آبیاری و تولید برق دارند.
دریافت رایگان خبرنامهبا خبر-پیامک های ما اخبار را بصورت زنده دریافت کنید
آبونه شویداسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز ادعاهای مطرحشده را «بیاساس» و بخشی از کارزار تبلیغاتی برای ایجاد توجیه جهت حمله به زیرساختهای حیاتی کشور خواند. او با اشاره به حملات به مخازن آب و تاسیسات آبشیرینکن در چند منطقۀ ایران در جریان حملات اسرائیل و ایالات متحده علیه ایران، هشدار داد که معرفی زیرساختهای غیرنظامی بهعنوان اهداف نظامی صرفا به دلیل نزدیکی جغرافیایی به تاسیسات نظامی، میتواند به عادیسازی «حمله به زیرساختهای غیرنظامی» و «نقض حقوق بشردوستانه بینالمللی» منجر شود.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز با لحنی کنایهآمیز نوشت اگر سدهای نزدیک به پایگاههای موشکی ایران زیرساخت دوگانه محسوب میشوند، باید همین منطق درباره هر سد، بندر یا نیروگاهی که در نزدیکی پایگاههای آمریکا و اسرائیل قرار دارد نیز اعمال شود.
امیر آقاکوچک، استاد دانشگاه کالیفرنیا در ارواین و دیگر کارشناس مورد استناد در گزارش، نیز بر ضرورت حفاظت از سدها و زیرساختهای آبی تاکید کرد. او نوشت این تاسیسات برای تامین آب، امنیت غذایی، تولید انرژی و پایداری محیط زیست حیاتی هستند و نباید به اهداف حملات نظامی تبدیل شوند.
گزارش نیویورکتایمز علاوه بر احتمال ارتباط میان سدها و تاسیسات موشکی، موضوع بازداشت فعالان محیط زیست در ایران در سال ۲۰۱۸ را نیز مطرح کرده است.
نویسندگان گزارش این احتمال را پیش کشیدهاند که برخی از فعالان محیط زیست ممکن است در جریان فعالیتهای میدانی خود، ناخواسته به مناطق حساس نظامی نزدیک شده باشند. این فرضیه در ارتباط با بازداشت اعضای موسسه حیات وحش میراث پارسیان مطرح شده است؛ پروندهای که در آن کاووس سیدامامی در بازداشت جان باخت و شماری دیگر از اعضای این گروه سالها زندانی شدند.