در حالی که ۱۹ نفتکش ایرانی در نزدیکی سواحل سریلانکا با کمبود آب آشامیدنی، مواد غذایی و سوخت مواجه شده‌اند، سفیر جمهوری اسلامی در کلمبو با استناد به قوانین بین‌المللی دریایی، خواستار کمک‌رسانی به این شناورها شد.
سرنوشت ۱۹ نفتکش ایرانی سرگردان در آب‌های نزدیک سریلانکا، به موضوع تازه‌ای در مناقشه میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. دولت سریلانکا می‌گوید به دلیل نگرانی از پیامدهای تحریم‌های واشنگتن، فعلا برنامه‌ای برای کمک‌رسانی به این شناورها ندارد؛ تصمیمی که واکنش سفیر جمهوری اسلامی در کلمبو را به همراه داشته است.
روزنامه سریلانکایی «دی آیلند» (The Island) روز شنبه ۱۰ اکتبر در گزارشی مواضع علیرضا دلخوش، سفیر ایران در سریلانکا، را بازتاب داد که از دولت این کشور خواسته است به تعهدات بین‌المللی خود در زمینه کمک‌رسانی به شناورهای گرفتار در دریا پایبند باشد.
دلخوش با اشاره به ماده ۹۸ کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد و دو کنوانسیون بین‌المللی ایمنی جان اشخاص در دریا (SOLAS) و جست‌وجو و نجات دریایی (SAR)، استدلال کرد که سریلانکا نمی‌تواند از تامین نیازهای انسانی خدمه کشتی‌های ایرانی خودداری کند.
این موضع پیش‌تر، روز هفتم اکتبر، در یادداشتی به قلم خود سفیر ایران در رسانه «سریلانکا گاردین» منتشر شده بود و گزارش روز شنبه روزنامه دی آیلند بار دیگر آن را برجسته کرد.
سفیر ایران همچنین از تصمیم دولت سریلانکا برای رعایت تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا انتقاد کرده و آن را با سابقه سیاست عدم تعهد این کشور و مواضع ضد امپریالیستی حزب حاکم ناسازگار دانست.
او با یادآوری کمک‌های گذشته ایران به سریلانکا تاکید کرده که حتی فارغ از تعهدات حقوقی، ملاحظات انسانی و روابط دوستانه دو کشور نیز ایجاب می‌کند که خدمه این شناورها از کمک‌های ضروری محروم نمانند.
سریلانکا: منافع ملی را بر هر تصمیم دیگری مقدم می‌دانیم
خبرگزاری آسوشیتدپرس روز جمعه نهم اکتبر به نقل از توشارا رودریگو، سخنگوی وزارت امور خارجه سریلانکا، گزارش داد که ۱۹ شناور ایرانی در فاصله حدود ۲۴ مایل دریایی، معادل ۴۴ کیلومتر، از سواحل این کشور مستقر هستند و با کمبود آب آشامیدنی، مواد غذایی و سوخت روبه‌رو شده‌اند.
رودریگو اعلام کرد که کلمبو در حال حاضر برنامه‌ای برای کمک به این شناورها ندارد و پیش از هر اقدامی باید منافع ملی و پیامدهای احتمالی آن را در نظر بگیرد.
به گفته او، شرکت‌های خصوصی تامین‌کننده خدمات و تدارکات دریایی نیز از خطر تحریم‌های ثانویه آمریکا در صورت ارائه خدمات به شناورهای تحریم‌شده آگاه هستند.
با این حال، سخنگوی وزارت خارجه سریلانکا تاکید کرد که واشنگتن تاکنون مستقیما به دولت این کشور هشدار نداده است که کمک‌رسانی به نفتکش‌های ایرانی با اقدامات تنبیهی مواجه خواهد شد.
ویجیتا هرات، وزیر امور خارجه سریلانکا، نیز پیش‌تر گفته بود که در مجموع حدود ۴۷ شناور در آب‌های نزدیک این کشور حضور دارند که تقریبا ۱۹ فروند از آن‌ها ایرانی هستند.
به گفته مقام‌های سریلانکا، این شناورها خارج از محدوده ۱۲ مایل دریایی آب‌های سرزمینی کشور قرار دارند.
هرات تاکید کرد که دولت سریلانکا در تصمیم‌گیری درباره این موضوع، استقلال، حاکمیت ملی و سیاست بی‌طرفی خود را حفظ خواهد کرد.
او همچنین گفت که دولت آماده رسیدگی به موارد اضطراری انسانی است، اما تاکنون به شناورهای مشمول تحریم‌های آمریکا خدمات تدارکاتی دولتی ارائه نکرده است.
وال‌استریت ژورنال: واشنگتن برای جلوگیری از کمک‌رسانی فشار آورده است
در حالی که مقام‌های سریلانکا اعمال فشار مستقیم از سوی واشنگتن را رد می‌کنند، روزنامه آمریکایی وال‌استریت ژورنال در گزارشی تحقیقی که روز ۳۰ سپتامبر منتشر شد، روایت متفاوتی ارائه کرده است.
این روزنامه به قلم جان امونت و با استناد به اسناد دولتی سریلانکا و اظهارات شرکت‌های خدمات دریایی گزارش داد که مقام‌های آمریکایی از کلمبو خواسته‌اند مانع تامین تدارکات نفتکش‌های ایرانی از سوی شرکت‌های محلی شود.
به نوشته وال‌استریت ژورنال، حدود ۲۰ نفتکش خالی ایرانی در نزدیکی سواحل سریلانکا سرگردان شده‌اند و بسیاری از آن‌ها به دلیل کمبود سوخت، موتورهای خود را خاموش کرده‌اند.
این شناورها پیش‌تر در شبکه انتقال نفت تحریم‌شده ایران به پالایشگاه‌های چین فعالیت می‌کردند، اما در پی ازسرگیری محاصره دریایی آمریکا در ماه ژوئیه و تشدید تحریم‌ها، دیگر قادر به ادامه فعالیت معمول یا بازگشت به بنادر ایران نبوده‌اند.
وال‌استریت ژورنال نوشت که فشار واشنگتن بر شرکت‌های تأمین‌کننده خدمات دریایی، دسترسی خدمه این شناورها به آب، غذا و سوخت را دشوارتر کرده است.
این در حالی است که وزارت خارجه سریلانکا می‌گوید هیچ دستور مستقیمی از دولت آمریکا برای خودداری از کمک به کشتی‌های ایرانی دریافت نکرده است.
با این حال، روزنامه دیلی میرور سریلانکا روز هشتم اکتبر به نقل از موضع پیشین سفارت آمریکا در کلمبو گزارش داد که واشنگتن درباره ارائه خدمات به کشتی‌های تحریم‌شده هشدار داده و اعلام کرده است تامین سوخت، غذا و تدارکات چنین شناورهایی ممکن است شرکت‌ها و اشخاص را در معرض تحریم‌های آمریکا و حتی مجازات‌های مدنی یا کیفری قرار دهد.
بنابراین، هرچند دولت سریلانکا وجود دستور مستقیم آمریکا را رد می‌کند، خطر تحریم‌های ثانویه همچنان یکی از عوامل اصلی خودداری از کمک‌رسانی به این شناورها به نظر می‌رسد.
ناو آمریکایی در کلمبو سوخت‌گیری کرد و بندر را ترک کرد
هم‌زمان با ادامه بلاتکلیفی نفتکش‌های ایرانی، یک ناو جنگی آمریکایی توانسته است بدون محدودیت اعلام‌شده، خدمات تدارکاتی مورد نیاز خود را در بندر کلمبو دریافت کند.
بر اساس اطلاعیه رسمی نیروی دریایی سریلانکا، ناو رزمی ساحلی «یو‌اس‌اس تولسا» (USS Tulsa) روز چهارشنبه هفتم اکتبر برای دریافت تدارکات و خدمات پشتیبانی وارد بندر کلمبو شد.
سفارت آمریکا در سریلانکا نیز اعلام کرده بود که این ناو در جریان توقف خود سوخت و تدارکات دریافت خواهد کرد و سپس مأموریتش را در منطقه هند و اقیانوس آرام ادامه خواهد داد.
نیروی دریایی سریلانکا روز جمعه نهم اکتبر تایید کرد که ناو آمریکایی پس از تکمیل مأموریت تدارکاتی خود، بندر کلمبو را ترک کرده است.
روزنامه دی آیلند در گزارش روز شنبه خود، موضوع خدمات‌رسانی به ناو آمریکایی را در کنار وضعیت نفتکش‌های ایرانی مطرح کرد.
تحریم‌های تازه آمریکا علیه ۱۷ شناور مرتبط با صادرات نفت ایران
بلاتکلیفی نفتکش‌های ایرانی در حالی ادامه دارد که واشنگتن دور تازه‌ای از فشارهای اقتصادی علیه تهران را آغاز کرده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا روز پنج‌شنبه هشتم اکتبر، در چارچوب عملیاتی موسوم به «طرد اقتصادی»، تحریم‌های جدیدی علیه اشخاص، شبکه‌ها و ۱۷ شناور مرتبط با انتقال نفت خام، فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی ایران اعلام کرد.
به گزارش رویترز، مقام‌های وزارت خزانه‌داری هدف این اقدامات را محدود کردن منابع مالی جمهوری اسلامی برای ادامه جنگ با آمریکا، توسعه موشک‌ها، حملات سایبری و حمایت از سپاه پاسداران عنوان کرده‌اند.
واشنگتن روز ۱۴ ژوئیه، پس از فروپاشی تفاهم‌نامه‌ای که برای پایان دادن به جنگ با تهران امضا شده بود، محاصره بنادر ایران را از سر گرفت.
مقام‌های آمریکایی می‌گویند این محاصره و تحریم‌های گسترده، بخش عمده صادرات دریایی نفت ایران را متوقف کرده است.
با این حال، هنوز روشن نیست که چه تعداد از نفتکش‌های سرگردان در نزدیکی سریلانکا در فهرست تازه تحریم‌های آمریکا قرار دارند.
آیا سریلانکا موظف به کمک به خدمه نفتکش‌هاست؟
اختلاف بر سر کمک‌رسانی به نفتکش‌های ایرانی، پرسش‌هایی را نیز درباره تعهدات حقوقی دولت سریلانکا مطرح کرده است.
ماده ۹۸ کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد بر ضرورت کمک به افرادی تاکید دارد که در دریا در معرض خطر جانی قرار گرفته‌اند. مقررات بین‌المللی ایمنی دریانوردی و جست‌وجو و نجات نیز برای رسیدگی به وضعیت افراد گرفتار در دریا تعهداتی پیش‌بینی کرده‌اند.
با این حال، تمایزی حقوقی میان امدادرسانی اضطراری به افراد در معرض خطر و تامین معمول سوخت و تدارکات تجاری برای کشتی‌ها وجود دارد.
از این رو، صرف کمبود آذوقه یا حضور کشتی‌ها در منطقه انحصاری اقتصادی سریلانکا لزوما به معنای احراز همه شرایط قانونی برای الزام این کشور به ارائه خدمات نیست و باید مشخص شود آیا جان خدمه واقعا در معرض خطر فوری قرار دارد یا خیر.
تاکنون اطلاعات مستقلی درباره شمار خدمه این ۱۹ شناور، وضعیت جسمی آنان، مقدار آب و غذای باقی‌مانده یا ثبت درخواست رسمی امداد اضطراری منتشر نشده است.
حمله آمریکا به ناو ایرانی دنا
رویارویی تازه بر سر نفتکش‌های ایرانی حدود هفت ماه پس از غرق شدن ناو جنگی «دنا» در نزدیکی سریلانکا رخ می‌دهد.
این ناو ایرانی در ماه مارس ۲۰۲۶، هنگام بازگشت از یک رزمایش دریایی در هند، هدف حمله اژدری یک زیردریایی آمریکایی قرار گرفت و غرق شد. بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، ۸۷ ملوان ایرانی در این حمله جان باختند.
سریلانکا در آن زمان به دریانوردان زخمی کمک پزشکی ارائه کرد و یک شناور دیگر ایرانی را نیز که با مشکلات فنی روبه‌رو شده بود، به بندر خود راه داد.
اکنون، با گذشت چند ماه از آن حادثه، حضور ۱۹ نفتکش ایرانی در نزدیکی سواحل سریلانکا بار دیگر دولت این کشور را در موقعیتی دشوار قرار داده است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید