«من به رییس‌جمهور، رییس مجلس، آقای رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی، و فرماندهان محترم سپاه هشدار می‌دهم که در زمینه جلوگیری از جنگ احتمالی سوم، مطلقاً حق ندارند هیچ ریسکی را بپذیرند.» این جمله را «حسین مرعشی»، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی، گفت. او که نسبت به تبعات وضعیت اقتصادی موجود هشدار می‌داد گفت: «ایران، مهم‌تر از هر مساله دیگری است؛ مهم‌تر از غنی‌سازی و مهم‌تر از حفظ دستاوردهای هسته‌ای.» و پرسید: «چه کسی گفته مذاکره خیانت است؟» مرعشی در حالی به پرهیز از جنگ مجدد دعوت می‌کرد که از فرماندهان سپاه تقدیر کرد، نظام را «چتر امنیتی» کشور نامید و تصمیم شورای عالی امنیت ملی با تایید رهبری را «فصل‌الخطاب» خواند.
با این حال او به تسلیم طلبی توسط نزدیکان سپاه متهم شده است. این دومین بار است که او در چهل روز گذشته به «خیانت» متهم شده. پس از انتشار گفته‌های او در ۱۱ شهریور در مورد چین که تاکید کرده بود برای حضور «محمدباقر قالیباف»، رییس مجلس، در پکن شرط گذاشته شده است مورد حملات اصولگرایان قرار گرفت. او توضیح داد که چین گفته است: ایران باید تنگه هرمز را باز کند، عوارض نگیرد و اختلافش را با عربستان و آمریکا حل کند. با وجود آنکه سیر اتفاقات نشان داده که گفته‌های او تا حدودی درست است، اما آن زمان، دفتر قالیباف این حرف را تکذیب کرد، اما همین کافی بود که برخی مرعشی را «جاده‌صاف‌کن سیاست‌های کاخ‌سفید» بخوانند و نام او را در شمار «وحدت‌شکنان» بیاورند، در کنار افرادی «محمدباقر خرازی» دبیرکل حزب‌الله ایران که به دلیل اظهاراتش در بازداشت است. اما مرعشی و منتقدانش هر دو بقای نظام را می‌خواهند؛ او اگر هم از معیشت مردم می‌گوید، چون نارضایتی آن‌ها را خطری برای همین نظام می‌داند.
ایران، مهم‌تر از غنی‌سازی
مرعشی در گفت‌وگو با خبرآنلاین در ۱۸ مهر ماه گفت که مسوولان نباید خطر جنگ را بپذیرند، اگر لازم شد باید عقب‌نشینی کنند، و تاکید کرد که مذاکره خیانت نیست. او گفت حکومت سه راه پیش رو دارد: حمله، دفاع سنگین یا «عقب‌نشینی‌های تاکتیکی». او هیچ‌کدام را رد نکرد، اما گفت کشور نمی‌تواند بلاتکلیف بماند: «نمی‌توان کشوری را در وضعیت تعلیق نگه داشت.» مرعشی از شاه عباس صفوی مثال آورد که به گفته او برای شکست دادن ازبک‌ها با عثمانی آتش‌بس کرد و تبریز «حدود ۱۸ سال» در دست عثمانی‌ها ماند. او نتیجه گرفت: «جمهوری اسلامی باید یاد بگیرد که در مواقع لازم، امتیازهای تاکتیکی بدهد.»
او از مدافعان مذاکره و رسیدن به یک توافق است و وضعیت موجود را پر از هزینه می‌داند. مرعشی برای نشان دادن هزینه وضع موجود از تورم و قیمت دلار گفت: «آیا قرار است بایستیم تا تورم به ۱۰۰ درصد برسد؟ بعد دلار به ۲۷۰ هزار تومان برسد و باز هم بایستیم؟ سپس دلار به ۴۰۰ هزار تومان برسد و باز هم بگوییم باید مقاومت کنیم؟» او از مخالفان مذاکره خواست بگویند راه جایگزینشان چیست: «این جنگ یا باید در میدان نظامی پایان یابد یا در میدان دیپلماسی؛ مگر راه سومی وجود دارد؟»
تندترین حرف‌های مرعشی خطاب به کسانی بود که مذاکره را خیانت می‌دانند. او درباره کسانی که ادامه جنگ را مقدمه ظهور می‌دانند، گفت: «اگر حضرت مهدی تشریف نیاورند، چه باید کرد؟» او از «غرور انقلابی کاذب» پس از انقلاب گفت و سهم ایران را در شکست توافق ۱۴ماده‌ای با آمریکا هم پذیرفت: باید بررسی شود چرا آمریکایی‌ها به آن توافق پایبند نماندند «و ما نیز به تعهدات خود عمل نکردیم.»
در پاسخ به این گفته‌ها روزنامه کیهان به بی‌اعتمادی موجود میان ایران و آمریکا و عهدشکنی‌های ایالات متحده اشاره کرده و گفت: «واشنگتن یا به نقض تعهدات متهم است یا در برابر نقض پیمان از سوی متحدانش به موضع‌گیری‌های نمایشی بسنده می‌کند؛ در شرایطی که اعتماد، پاشنه آشیل توافق با آمریکاست، چرا باید نیاز ترامپ به توافق را مبنای تصمیم‌گیری قرار دهیم و به توافقی تن دهیم که از ابتدا در معرض نقض قرار دارد؟!»
این گفت‌وگو در شبکه‌های اجتماعی نیز با واکنش روبه‌رو شد. یک کاربر نوشت: «ترجمه دقیق‌ترش میشه هرچی خواستن بدید بره هرچی جلوتون گذاشتن امضاء کنید.» کاربری دیگر گفت مرعشی گفته است: «به رئیس جمهور دستور داده‌اند که باید هسته‌ای منطقه‌ای موشکی و غیره را بدند بره.» او به طعنه از زبان مرعشی نوشت: «مهمترین چیزی که باید حفظ شود جیب بنده است.» پرسش پرتکرار کاربران این بود: «آیا تضمین می‌دهی که با دست برداشتن ایران از غنی‌سازی، دشمنی آمریکا حل می‌شود و سایه جنگ کاملاً برداشته می‌شود؟» خبرگزاری فارس هم پرسید این عقب‌نشینی تا کجا باید ادامه پیدا کند.
شروط چین؛ خبر یا آرزو؟
ماجرای جایگاه چین در رابطه با جنگ ایران مدت‌هاست که محل گفت‌وگو است. اما مرعشی در ۱۱ شهریور گفت، به خاطر عدم همخوانی‌اش با روایت غالب نظام حاکم بسیار مورد انتقاد قرار گرفت. او اعلام کرد: «خیلی روشن به ما گفته‌اند که تنگه هرمز را باز می‌کنید، عوارض نمی‌گیرید و با عربستان سعودی و آمریکا مساله‌تان را حل می‌کنید؛ بعد قالیباف به چین بیاید.» دفتر قالیباف همان روز در اطلاعیه‌ای نوشت: «انتساب چنین شروطی به طرف چینی و ادعای مشروط شدن سفر و توسعه روابط دو کشور به تحقق موارد مطرح‌شده، فاقد صحت است.» این دفتر همچنین نوشت روابط خارجی «عرصه رقابت‌ها و منازعات جناحی و رسانه‌ای نیست.»
رسانه‌های اصولگرا به این تکذیب بسنده نکردند و انگیزه مرعشی را هدف گرفتند. خبرگزاری «فارس» نوشت این گفته‌های مرعشی عملا می‌خواهد یک پیام را جا بیندازد: «ایران در برابر آمریکا راه دیگری ندارد و حتی شرکای شرقی نیز حاضر به همراهی با تهران نیستند.» برخی از اصولگرایان نیز نوشتند مرعشی «عملاً به بازی در زمین دشمن پرداخته است». روزنامه «فرهیختگان» او را «رویافروش» خواند و «حسن عاملی»، امام جمعه اردبیل، ۱۳ شهریور در خطبه نماز جمعه حرف او را «دروغ شاخدار» نامید.
چند روز بعد، منتقدان از رد خبر فراتر رفتند و سراغ خود مرعشی آمدند و او را عامل آمریکا دانستند. «محمد ایمانی»، روزنامه‌نگار نوشت: «دستگاه‌های امنیتی و قضایی مسوول حتما باید بررسی کنند که نسبت امثال آقای مرعشی، با اتاق جنگ مشترک سیا، پنتاگون و خزانه‌داری آمریکا علیه ملت ایران چیست؟» روزنامه «قدس» نیز در مطلبی با تیتر «از خرازی تا رسایی و مرعشی؛ با وحدت‌شکنان برخورد کنید» برخورد قضایی با خرازی را «مسیری جدید در جرم‌انگاری اختلاف‌افکنی و وحدت‌شکنی» دانست.
در مقابل، چند تحلیلگر و روزنامه‌نگار گفتند حتی اگر خبر مرعشی دقیق نباشد، نگرانی چین از وضع ایران واقعی است. «مصطفی نجفی» تحلیلگر روابط بین‌الملل، در ایکس نوشت اظهارات مرعشی «دقیق نیست»؛ به نوشته او چین پیش‌شرط نگذاشته، اما می‌خواهد بداند سیاست تهران درباره تنگه هرمز، همسایگان و پرونده هسته‌ای چیست. «آرمین منتظری» در روزنامه «هم‌میهن» نوشت: «ایران برای چین هنوز یک مشتری است نه متحد استراتژیک.»
اما در واقعیت چین دارد ایران را آرام و حساب‌شده از سبد اقتصادی خود بیرون می‌کشد، بی‌آنکه پیوند سیاسی را قطع کند. به گزارش «رویترز»، پالایشگاه‌های مستقل چین نفت تحریمی و تخفیف‌دار ایران را با نفت عراق و قطر جایگزین کرده‌اند و حاضرند برای هر بشکه ۱۲ تا ۲۰ دلار بالاتر از برنت بپردازند، تا جایی که واردات نفت ایران در سپتامبر به پایین‌ترین سطح از ژانویه ۲۰۲۳ رسیده و ایران برای نخستین بار از ۲۰۱۳ هیچ نفت خامی صادر نکرده است. «فرشید فرحناکیان» توضیح می‌دهد که پکن با ذخیره راهبردی بیش از ۲.۱ میلیارد بشکه‌ای و واردات پایین‌تر از ۷ میلیون بشکه در روز، نه از سر اتحاد با واشنگتن بلکه از سر منفعت خود، فضا را برای ادامه فشار آمریکا باز گذاشته است. تجارت کالا هم قطع نشده اما گران و باریک شده است: «مهدی چمران» رییس شورای شهر تهران می‌گوید هزینه حمل هر کانتینر از چین از حدود سه هزار دلار به دوازده هزار دلار رسیده و اتوبوس‌های خریداری‌شده باید از مسیر پاکستان بیایند. اسراییل هیوم نیز می‌نویسد پکن نتیجه گرفته صادرات نفت ایران به این زودی‌ها برنمی‌گردد و به همین دلیل ارسال کالا را کم و صادرات سوخت پالایش‌شده خود را متوقف کرده است، اما حمایت دیپلماتیک از جمله سپر شورای امنیت را نگه می‌دارد.
می‌توان گفت شاهد یک جدایی اقتصادی تدریجی بین تهران و پکن هستیم که سیاست آن را پنهان می‌کند. تا وقتی محاصره دریایی ادامه دارد، چین برای ایران یک پشتوانه سیاسی بی‌هزینه است و نه شریک اقتصادی، و فقط اگر محاصره برداشته شود پالایشگاه‌های چینی که حالا با حاشیه سود ضعیف کار می‌کنند به نفت ارزان ایران برمی‌گردند.
از «قدرت تثبیت‌شده» تا «عقب‌نشینی تاکتیکی»
آنچه این روزها مرعشی برای عدم تکرار جنگ و تفاهم می‌گوید حرف‌های تازه نیست. او از فروردین، که جنگ تمام شد، دو موضوع را مدام تکرار کرده است: مذاکره مکمل کار نظامی است، و کشور نباید در وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بماند. مرعشی ۲۹ فروردین، در روزهایی که ایران و آمریکا در پاکستان مذاکره می‌کردند، در روزنامه «سازندگی» نوشت باید از قدرت به‌موقع استفاده کرد، چون «هر قدرتی زمان‌پذیر است». او ۱۴ اردیبهشت به روزنامه «شرق» گفت باید متوجه «خطر فرسایشی‌شدن وضعیت نه جنگ و نه صلح» بود و بعدتر نوشت: «مذاکره بخشی از مبارزه و جزئی از فرآیند مقاومت ملی است.»
آنچه در این شش ماه تغییر کرد لحن او بود؛ مرعشی هرچه جلوتر آمد بیشتر از اقتصاد گفت و هشدارهایش تندتر شد. او پس از توافق ایران و آمریکا، ایران را «قدرتی تثبیت‌شده در منطقه خاورمیانه» خواند. او یک ماه بعد گفت مسوولان باید میان جنگ و صلح یکی را انتخاب کنند: «نمی‌شود هم جنگ و صلح باشد.» و بعدتر در برنامه «باشگاه سیاستمداران» گفت: «خطری که امروز اقتصاد ایران و کشور را تهدید می‌کند، کمتر از خطر حمله آمریکا نیست.» در ۳۱ شهریور، نیز پرسید: «چه شد که ما از آن نقطه پرشکوه میدان نظامی، به این نقطه پر از ابهام محاصره دریایی و تورم ۹۰ درصد رسیده‌ایم.»
مرعشی در همین ماه‌ها به مخالفان مذاکره همان اتهام‌هایی را زد که بعدتر به خود او زدند. او ۱۲ خرداد از مسوولان امنیتی خواست «ریشه‌های نفوذ» را در میان آن‌ها جست‌وجو کنند و ۵ تیر گفت برخی «به اسم دفاع از نظام و ارزش‌ها دقیقاً در زمین نتانیاهو بازی می‌کنند». با این حال یک روز بعد در «سازندگی» نوشت: «تندروها هم قابل حذف نیستند.» روزنامه «کیهان» هم نوشت مرعشی می‌خواهد «خط سازش را در برابر آمریکا تزریق کند» و افزود: «مدعیان اصلاحات همچنان نسخه تسلیم می‌پیچند!»
منتقدان مرعشی او را تسلیم‌طلب و عامل آمریکا می‌خوانند، اما مرعشی نه از نظام فاصله گرفته و نه از «مقاومت» دست کشیده است. آنچه او می‌خواهد حفظ جمهوری اسلامی است و مذاکره، عقب‌نشینی تاکتیکی و حتی کنار گذاشتن غنی‌سازی را بهای آن می‌داند: «حفظ ایران و نظام جمهوری اسلامی باید در اولویت قرار داشته باشد.» مخاطب او هم مردم نیستند. او با رییس‌جمهور، رییس مجلس و فرماندهان سپاه حرف می‌زند و از مردم با واژه «تاب‌آوری» یاد می‌کند؛ ظرفیتی که به گفته او «محدود است». تورم و قیمت دلار نیز در کلام او هشداری امنیتی است: «باید پیش از آنکه نارضایتی‌های داخلی به ابزاری برای فشار خارجی تبدیل شوند، برای رفع مشکلات کشور اقدام کنیم.» دعوای مرعشی و منتقدانش بر سر ماندن نظام نیست، بر سر راه نگه داشتن آن است. او از سفره مردم می‌گوید، اما دغدغه‌اش بقای حکومت است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید