قدم بوربور، نایب‌رییس بنیاد ملی گندم کشور، اعلام کرده است بین ۱۰ تا ۳۰ درصد مطالبات گندم‌کاران در استان‌های مختلف هنوز پرداخت نشده است.

به گفته او، سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ در حالی آغاز شده که قیمت خرید تضمینی گندم مشخص نیست و زیرساخت‌های لازم برای کشت پاییزه نیز به‌طور کامل آماده نشده‌اند.

برای کشاورزان، تاخیر در پرداخت پول گندم تنها به معنای دیر رسیدن درآمد نیست. در حالی که بخش زیادی از هزینه‌های کشاورزی باید نقدی پرداخت شود، آن‌ها برای آغاز کشت جدید به پول محصول قبلی نیاز دارند.

یک کشاورز در منطقه سنجابی کرمانشاه به ایران‌اینترنشنال گفت: «اکثر هزینه‌های من کشاورز باید به صورت نقدی پرداخت شود، در حالی‌که دولت پول خودمان را تکه‌تکه می‌دهد.»

او به هزینه‌های بذر، کود، سم، کارگر، آبیاری، برداشت و حمل محصول اشاره کرد؛ هزینه‌هایی که کشاورز نمی‌تواند پرداخت آن‌ها را تا زمان تسویه بدهی دولت عقب بیندازد.

مشکل دیگر، کاهش ارزش پولی است که کشاورزان ماه‌ها در انتظار دریافت آن مانده‌اند.

یک کشاورز در غرب کشور به ایران‌اینترنشنال گفت: «روزی که کل پول گندم ما را تسویه کنند، قیمت طلا و دلار و نرخ تورم چند برابر شده و ارزش پول ما به شدت افت کرده. اختلاف این اعداد برای کدام مسئول اهمیت دارد؟»

این موضوع نشان می‌دهد حتی پرداخت کامل بدهی دولت نیز لزوما زیان ناشی از تاخیر را جبران نمی‌کند. کشاورز در نهایت همان مبلغ تعیین‌شده در زمان فروش محصول را دریافت می‌کند، اما ممکن است با آن پول، دیگر نتواند به اندازه گذشته بذر، کود و سایر وسایل مورد نیازش را بخرد.

کاهش ۳۹ درصدی ارزش دلاری پول گندم‌کاران

فروردین ماه، قیمت خرید تضمینی گندم برای سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، بسته به نوع و کیفیت محصول، بین ۴۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۴۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای هر تن تعیین شد.

در همان روز، قیمت دلار در بازار آزاد ۱۶۶ هزار و ۳۷۰ تومان گزارش شد.

با این نرخ، بالاترین قیمت خرید تضمینی هر تن گندم معادل حدود ۲۹۸ دلار بود.

اما بر اساس نرخ گزارش‌شده در معاملات مهر، قیمت دلار آزاد به ۲۷۲ هزار تومان رسید.

به این ترتیب، ارزش دلاری همان ۴۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به حدود ۱۸۲ دلار کاهش یافت. یعنی ارزش دلاری بهای هر تن گندم در این فاصله ۳۹ درصد کمتر شده است.

این مقایسه نشان می‌دهد با وجود ثابت ماندن مبلغ بدهی دولت، ارزش آن در برابر دلار کاهش یافته است؛ هرچند میزان کاهش قدرت خرید واقعی کشاورزان به تغییر قیمت کالاها و هزینه‌های تولید نیز بستگی دارد.

گرانی نان هم‌زمان با تاخیر در پرداخت پول گندم‌کاران

در حالی‌که بخشی از پول گندم‌کاران هنوز پرداخت نشده، قیمت نان برای مصرف‌کنندگان افزایش یافته است.

بر اساس آخرین نرخ‌های مصوب تهران، قیمت هر قرص سنگک ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان و بربری ۱۰ هزار تومان است. اما قیمت‌ها در نانوایی‌های آزادپز به‌مراتب بالاتر است.

بررسی قیمت‌های ثبت‌شده در مهرماه نشان می‌دهد برخی انواع سنگک در تهران تا ۵۰ هزار تومان و در مشهد تا ۴۰ هزار تومان عرضه شده‌اند.

به این ترتیب، در یک سوی بازار، کشاورزان همچنان منتظر دریافت پول محصول خود هستند و در سوی دیگر، مردم برای خرید نان هزینه بیشتری می‌پردازند.

بدهی‌هایی که زمان تسویه آن‌ها مشخص نیست

دولت اعلام کرده بخش عمده مطالبات گندم‌کاران پرداخت شده، اما هنوز زمان مشخصی برای تسویه کامل بدهی‌ها اعلام نکرده است.

بر اساس تازه‌ترین آمار اعلام‌شده از سوی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها در ۱۷ مهر، از مجموع حدود ۴۱۰ هزار میلیارد تومان مطالبات گندم‌کاران، نزدیک به ۳۹۲ هزار میلیارد تومان پرداخت شده و حدود ۱۸ هزار میلیارد تومان همچنان باقی مانده است. 

حسن نوروزی، رییس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، گفته است بخشی از مطالبات به دلیل مغایرت اطلاعات با وزارت جهاد کشاورزی باقی مانده و پرداخت آن به اصلاح اطلاعات در سامانه وابسته است. در نتیجه، کشاورزانی که به پول خود برای کشت پاییزه نیاز دارند، همچنان باید منتظر بمانند تا اختلاف اطلاعات میان دستگاه‌های دولتی برطرف شود.

این انتظار در شرایطی ادامه دارد که هزینه‌های کشت جدید نیز باید پرداخت شود.

بر اساس اعلام وزارت جهاد کشاورزی، قیمت هر کیلوگرم بذر گندم بین ۷۲ هزار تا ۷۵ هزار و ۶۰۰ تومان تعیین شده است.

به این ترتیب، کشاورزان باید بذر مورد نیاز خود را دست‌کم حدود ۴۵ درصد گران‌تر از بالاترین نرخ خرید تضمینی هر کیلوگرم گندم تهیه کنند.

البته بذر آماده کشت با گندم معمولی تفاوت دارد، اما این اختلاف قیمت نشان می‌دهد کشاورزان برای شروع فصل جدید به چه میزان نقدینگی نیاز دارند.

یک کشاورز در نورآباد به ایران‌اینترنشنال گفت: «باید بذر را نقد بخریم، آن هم در صورتی که خودمان از دولت طلب داریم. با این اوصاف چه انگیزه‌ای برای ادامه دادن باقی می‌ماند؟»

فروش ارزان‌تر گندم به واسطه‌ها برای دریافت پول نقد

تاخیر در پرداخت مطالبات، برخی کشاورزان را به فروش محصول خود به واسطه‌ها سوق داده است؛ حتی با قیمتی پایین‌تر از نرخ خرید تضمینی دولت.

پیمان عالمی، رییس اتاق اصناف کشاورزی ایران، گفته است نیاز فوری به پول باعث شده برخی گندم‌کاران محصول خود را با قیمت هر کیلوگرم حدود ۳۸ تا ۴۴ هزار تومان به واسطه‌ها بفروشند.

این در حالی است که بالاترین نرخ خرید تضمینی دولت ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شده است.

به این ترتیب، کشاورز برای آن که زودتر به پول برسد، ناچار می‌شود محصول خود را ارزان‌تر بفروشد و بخشی از درآمدش را از دست بدهد.

عالمی هشدار داده است ادامه تاخیر در پرداخت‌ها می‌تواند انگیزه کشاورزان را برای تحویل گندم به دولت و حتی تولید محصول در سال آینده کاهش دهد.

کاهش فروش گندم به دولت یا کاهش تولید داخلی می‌تواند تامین ذخایر گندم کشور را دشوارتر کند و نیاز به واردات را افزایش دهد؛ آن هم در شرایطی که افزایش نرخ ارز، هزینه واردات را بالا می‌برد.

با این حال، این پیامدها هنوز خطراتی احتمالی هستند و نمی‌توان افزایش کنونی قیمت نان را مستقیما به تاخیر در پرداخت مطالبات گندم‌کاران نسبت داد.

آغاز فصل تازه کشت با بدهی‌های قدیمی

در کنار مطالبات پرداخت‌نشده، گندم‌کاران هنوز نمی‌دانند دولت محصول سال آینده آن‌ها را با چه قیمتی خواهد خرید.

به گفته بوربور، قیمت خرید تضمینی گندم برای سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ هنوز مشخص نشده است.

این بلاتکلیفی، برنامه‌ریزی برای هزینه‌های کشت و محاسبه درآمد احتمالی را برای کشاورزان دشوارتر کرده است.

در چنین شرایطی، کشاورزان فصل تازه کشت را در حالی آغاز می‌کنند که بخشی از پول محصول قبلی خود را دریافت نکرده‌اند، هزینه‌های تولید را باید نقدی بپردازند و قیمت فروش محصول آینده نیز نامشخص است.

حتی اگر دولت همه بدهی‌های باقی‌مانده را پرداخت کند، کاهش ارزش پول در ماه‌های انتظار و فرصت ازدست‌رفته برای خرید به‌موقع نهاده‌های کشاورزی، جبران نخواهد شد.

گندم فصل گذشته به انبارهای دولت رسیده، اما پول آن هنوز به دست همه تولیدکنندگان نرسیده است.

ادامه این وضعیت نه‌تنها فشار مالی بر کشاورزان را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند انگیزه تولید در فصل آینده را کاهش دهد و تامین گندم مورد نیاز کشور را با مشکلات بیشتری روبه‌رو کند.