بارزانی احزاب کرد را به رفتار “غیرمسئولانه” متهم کرد؛ موضعی که می‌تواند نشان از واگرایی عمیق میان منافع استراتژیک اربیل و این احزاب در بحبوحه بحران‌های خاورمیانه داشته باشد.

“نمایش‌های مجازی” و خطرات واقعی برای اربیل

نقطه کانون انتقادات رئیس اقلیم کردستان، رویکرد تبلیغاتی و رسانه‌ای برخی از این احزاب در روزهای آغازین تنش‌های منطقه‌ای بود.

بارزانی با اشاره به اینکه اقلیم کردستان نباید به بخشی از این جنگ تبدیل شود، گفت: «آنچه در شبکه‌های اجتماعی انجام شد مبنی بر اینکه این نیروها اعلام می‌کردند به داخل ایران می‌روند، اقلیم را در معرض خطر بسیار بزرگی قرار داد. برخی از آن‌ها خود را قهرمان جنگ جلوه دادند؛ در حالی که ما می‌دانستیم این کار شدنی نیست.»

در جریان خیزش ۱۴۰۴ و روزهای پس از آن نیز، اکانت‌های وابسته به حزب آزادی کردستان – پاک، که تشکیلاتی استقلال‌طلب است، ویدیوهایی با مضمون حمله مسلحانه به نیروهای جمهوری اسلامی منتشر می‌کردند.  اگرچه هیچ منبع یا رسانە مستقلی تاکنون واقعیت و اصالت این ویدیوها را تایید نکرده است، اما در همان مقطع برخی رسانه‌های خارجی و حتی حساب‌های توییتری منتسب به “موساد”، با بازنشر این محتواها به آن‌ها ضریب رسانه‌ای می‌دادند؛ اقدامی که به باور کارشناسان، بیش از آنکه ارزش نظامی داشته باشد، کارکرد پروپاگاندا داشته و حساسیت‌های امنیتی علیه اقلیم را تشدید کرده است.

این رویکرد رسانه‌ای، از نگاه ناظران سیاسی نیز دور نمانده است. دیاکو مرادی، عضو شورای مدیریتی پلاتفرم دموکراتیک ایران، در گفت‌وگو با دویچە ولە فارسی با تایید نگرانی‌های امنیتی اربیل، این گونه رفتارهای تبلیغاتی را تقلیل یک جنبش تاریخی به “کنشگری مجازی و بازنمایی نظامی” می‌داند.

مرادی با اشاره غیرمستقیم به عملکرد رسانه‌ای تشکیلاتی چون پاک، انتشار تصاویر اغراق‌آمیز نظامی را خطرآفرین توصیف کرده و می‌گوید: «چنین رویکردهایی، در صورت فقدان ارزیابی دقیق از موازنه نیروها و شرایط ژئوپلیتیکی منطقه، خطر شکل‌گیری انتظارات غیرواقع‌بینانه و افزایش مخاطرات امنیتی برای اقلیم را در پی خواهد داشت.»

با این حال او تاکید می‌کند که خطای محاسباتی احزاب، توجیه‌کننده نقض حاکمیت عراق و حملات نظامی جمهوری اسلامی به اقلیم نیست.

تضاد منافع؛ اولویت‌های متفاوت کردهای عراق و ایران

تاکید بارزانی بر اینکه حضور نیروهای مسلح در اقلیم نباید دستاویزی برای تهدید همسایگان باشد، ریشه در واقعیت‌های ژئوپلیتیک و اقتصادی دولت اقلیم دارد. وی با استناد به قوانین بین‌المللی و قانون اساسی عراق تصریح کرد: «دیدگاه حزب دمکرات کردستان عڕاق و اتحادیه میهنی کردستان (احزاب حاکم بر منطقه اقلیم) از همان ابتدا روشن بود؛ ما نیرو به مرزها فرستادیم و اجازه نمی‌دهیم از اقلیم هیچ اقدامی صورت گیرد.»

اردلان فرجی، روزنامه‌نگار و کنشگر سیاسی در گفت‌وگو با دویچە ولە فارسی، تاکید می‌کند که حکومت اقلیم مسئول حفاظت از مصالح شهروندان خود است. او ادامە می‌دهد: «کردها با وجود اشتراکات تاریخی و فرهنگی، منافع و مصالح سیاسی یکسانی ندارند. کردهای عراق روابط حسنه‌ای با جمهوری اسلامی دارند، در حالی که احزاب کردستان ایران در پی دگرگونی سیاسی در تهران هستند.»

به گفته فرجی، میزبانی سالیان طولانی اقلیم از این احزاب شایسته قدردانی است، اما این میزبانی لزوماً به معنای یکسان بودن منافع سیاسی دو طرف، به‌ویژه در شرایط بحرانی نیست.

پیام دیپلماتیک به تهران و سناریوهای آینده

خروج تدریجی نیروهای ائتلاف بین‌المللی از منطقه و کاهش چتر حمایتی غرب، اقلیم کردستان را بیش از پیش در برابر فشارهای همسایگان آسیب‌پذیر کرده است. از این منظر سخنان بارزانی تنها یک هشدار داخلی نبود، بلکه سیگنالی دیپلماتیک به تهران و بغداد محسوب می‌شد.

عمار گلی، روزنامه‌نگار و تحلیلگر مسائل کُردها در گفت‌وگو با دویچە ولە فارسی گفت که اظهارات بارزانی دو جنبه کلیدی دارد: «بخشی از آن معطوف به احزاب است و بخش دیگر پیامی است به جمهوری اسلامی مبنی بر اینکه اقلیم اجازه نمی‌دهد اوضاع مانند سابق باشد.»

گلی با اشاره به توافقنامه امنیتی سال ۲۰۲۲ میان تهران و بغداد (با هماهنگی اربیل)، رفتار احزاب در درگیری‌های اخیر را نقض این توافقات ارزیابی می‌کند.

این تحلیلگر پیش‌بینی نگران‌کننده‌ای برای آینده این تشکیلات دارد: «اگر وضعیت تغییر نکند، فشار بر این احزاب در ماه‌های آتی و دست‌کم تا سال ۲۰۲۷ بیشتر خواهد شد. حتی این بیم وجود دارد که همچون سازمان مجاهدین خلق، نیروها و خانواده‌های احزاب کُرد را از اقلیم خارج کرده و به یک کشور سوم منتقل کنند.»

نقشه حضور احزاب کُرد ایرانی در اقلیم کردستان

در حال حاضر عمده‌ترین احزاب کُرد ایرانی که در اقلیم کردستان حضور و فعالیت دارند عبارتند از “حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا)، کومله کردستان ایران، سازمان خبات کردستان ایران، کومله – سازمان کردستان حزب کمونیست ایران، حزب آزادی کردستان (پاک)، حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) و کومله زحمتکشان کردستان.

در این میان وضعیت حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) با سایر گروه‌ها متفاوت است. نیروهای این حزب، برخلاف دیگر احزاب که عمدتاً در کمپ‌ها و اردوگاه‌های مشخص مستقرند، در مناطق صعب‌العبور کوهستان‌های قندیل و آسوس (در نوار مرزی ایران و عراق) تمرکز یافته‌اند.