در ماه سپتامبر ۲۰۲۳، وزارت دارایی آمریکا اعلام کرد در بقایای یک پهپاد شاهد-۱۳۶ قطعه‌ای پیدا شده که از طریق شبکه‌ای بین‌المللی برای برنامه پهپادی ایران خریداری شده بود.

آن پهپاد را روسیه در جنگ اوکراین به کار برده بود و آن قطعه یک سِروو-موتور بود؛ موتور کوچکی که برای کنترل حرکت بخش‌های متحرک پهپاد به کار می‌رود.

به گفته وزارت دارایی آمریکا، یک شرکت ایرانی با استفاده از واسطه‌هایی در هنگ‌کنگ، ترکیه و امارات، هزاران سروو-موتور برای نیروی هوافضای سپاه پاسداران تهیه کرده بود.

در آوریل و مه ۲۰۲۶ نیز وزارت دارایی آمریکا از اقدامات تازه‌ای علیه افراد و شرکت‌هایی خبر داد که به گفته این وزارتخانه، در تامین قطعات و مواد اولیه مورد نیاز صنایع نظامی ایران نقش داشتند.

ایران که با تحریم‌های گسترده روبه‌رو است، همچنان برای ساخت پهپادهایش به قطعات خارجی وابسته است. اسناد تحریمی آمریکا شبکه‌هایی از شرکت‌ها و واسطه‌های تجاری را توصیف می‌کنند که به گفته این کشور، در تامین این قطعات نقش دارند.

این گزارش با استناد به این اسناد، پژوهش‌های منتشرشده و توضیحات کارشناسان، بررسی می‌کند که چنین شبکه‌هایی چگونه فعالیت می‌کنند و تحریم‌ها چه تاثیری بر تامین قطعات پهپادهای ایران دارند.

دیمین اسپلیترز، پژوهشگر تسلیحات و بنیان‌گذار شرکت مشاوره هایمدال، که معتقد است اثربخشی تحریم‌ها اغلب با معیار نادرستی سنجیده می‌شود،‌ به بی‌بی‌سی فارسی گفت که برای شناخت زنجیره تامین قطعات باید محل ساخت، فروشنده آن و مسیر دسترسی را به صورت جداگانه بررسی کرد.

«خودکفایی» در تولید، وابستگی به قطعات خارجی

مقام‌های جمهوری اسلامی بارها برنامه پهپادی ایران را از دستاوردهای «خودکفایی» دفاعی معرفی کرده‌اند. شواهد میدانی و پژوهش‌ها نشان می‌دهد که ایران طی چند دهه گذشته قابلیت‌های خود را در طراحی، ساخت بدنه، مونتاژ و مهندسی معکوس پهپادها گسترش داده است. با این حال، توانایی ساخت پهپاد به معنای بی‌نیازی از قطعات خارجی نیست.