طالبان در یک هفتهٔ اخیر برای تبلیغ کتاب «اهل سنت و جماعت»، منسوب به ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر این گروه، کارزار گسترده‌ای به راه انداخته‌اند و نهادهای دولتی و رسانه‌های تحت کنترل این گروه با بازنشر بخش‌هایی از این کتاب، بر خواندن و پیروی از محتوای آن تأکید می‌کنند.

بر اساس اطلاعیهٔ ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، این کتاب در اسفندماه منتشر شد، اما برنامه‌های رونمایی از آن در نهادهای دولتی این گروه به‌تازگی در حال برگزاری است.

رهبر طالبان در این کتاب خود را «امیرالمومنین» نامیده و در بخشی از آن، به واجب بودن اطاعت از حاکم مسلمان پرداخته و تأکید کرده است حتی در صورتی که حاکم مسلمان مرتکب ظلم شود، بر مردم واجب است که از او اطاعت کنند.

او  شورش علیه حاکم ظالم را هم مردود شمرده، اطاعت از امیر را با اطاعت از خداوند و پیامبر اسلام پیوند داده و تأکید کرده است که مسلمانان نباید از فرمان حاکمان خود سرپیچی کنند، مگر آنکه به انجام دادن عملی خلاف احکام الهی وادار شوند.

رهبر طالبان حتی سلب صلاحیت حاکم یا شورش علیه او را تنها زمانی جائز دانسته که «کفر آشکار و صریح»  از او مشاهده شود که بر آن «برهان قاطع الهی» وجود داشته باشد.

در ساختار حاکمیت طالبان، ملا هبت‌الله آخندزاده بالاترین مرجع تصمیم‌گیری سیاسی و مذهبی این گروه است و فرمان‌های او مبنای بسیاری از سیاست‌های حکومت طالبان، از جمله محدودیت‌های گسترده بر حقوق زنان، قرار گرفته است.

در بخش واجب بودن اطاعت از حاکم مسلمان، در این کتاب آمده است: «ما علیه امیران خود شورش نمی‌کنیم، حتی اگر ظلم کنند. آنان را نفرین نمی‌کنیم و اطاعت از آنان را واجب می‌دانیم. تا زمانی که به کاری خلاف فرمان خداوند دستور ندهند، دست از اطاعت آنان برنمی‌داریم و برای اصلاح و سلامتی آنان دعا می‌کنیم.»

این بخش از کتاب برگرفته از «العقیده الطحاویه»، اثر ابوجعفر طحاوی، از عالمان اهل سنت در قرن سوم و چهارم هجری است که در آن تصریح می‌شود: «شورش علیه پیشوایان و حاکمانمان را جایز نمی‌دانیم، حتی اگر ستم کنند.»

رهبر طالبان پیش از این در کتابی با عنوان «امارت اسلامی و نظام آن» هم بر لزوم اطاعت از حاکم مسلمان تأکید کرده بود؛ آنچه نشان می‌دهد او اطاعت از حاکم را صرفاً یک تعهد سیاسی نمی‌داند، بلکه آن را در چارچوب تکلیف دینی، تعریف می‌کند.

اطاعت از امیر، اطاعت از خداوند است

در بخش دیگری از کتاب، برای تأکید بر جایگاه حاکم مسلمان، به حدیثی از پیامبر اسلام استناد شده که می‌گوید: «هر کس از من اطاعت کند، از خداوند اطاعت کرده و هر کس از امیر اطاعت کند، از من اطاعت کرده و هر کس از امیر نافرمانی کند، از من نافرمانی کرده است.»

این استناد اطاعت از حاکم را به سلسله‌ای از فرمان‌برداری‌های دینی پیوند می‌دهد که در آن، اطاعت از امیر در امتداد اطاعت از پیامبر و خداوند قرار می‌گیرد.

در ساختار طالبان، ملا هبت‌الله آخندزاده عنوان «امیرالمومنین» را دارد و فرمان‌های او برای مقام‌های این گروه لازم‌الاجرا تلقی می‌شوند. طالبان پس از بازگشت به قدرت، قانون اساسی پیشین افغانستان را کنار گذاشتند و تاکنون هم برای تعیین حدود اختیارات رهبر، حقوق مردم و سازوکار پاسخگویی حکومت، قانون اساسی جدیدی معرفی نکرده‌اند.

فضل احمد معنوی، وزیر دادگستری دولت پیشین افغانستان، در نقد کتاب منسوب به ملا هبت‌الله آخندزاده، یادآور شد که این کتاب بیش از عدالت و حقوق مردم، بر اطاعت مطلق از امیر تأکید دارد و حتی در صورت ظلم حاکم، اعتراض و مقاومت در برابر او را مخالف شریعت می‌داند. او این رویکرد را «تبدیل اطاعت شرعی به ابزار تثبیت قدرت مطلقه» توصیف کرد و افزود که در اسلام، اطاعت از حاکم بی‌قیدوشرط نیست و مشروعیت حکومت نیز نمی‌تواند صرفاً بر تصرف قدرت از راه زور استوار باشد.

معنوی با استناد به آیات قرآن و احادیث پیامبر اسلام، تأکید کرد که منع شورش مسلحانه برای جلوگیری از خونریزی، به معنای پذیرش ظلم و محروم کردن مردم از حق اعتراض و دادخواهی نیست.

جهاد تا قیامت ادامه دارد

یکی دیگر از بخش‌های قابل‌توجه کتاب آخندزاده، تداوم جهاد تحت رهبری حاکمان مسلمان است، حتی اگر حاکم شخصی صالح و موردتأیید همه نباشد. در بخش ۸۲ کتاب آمده است: «ما باور داریم که حج و جهاد تحت رهبری امیران مسلمان، خواه نیکوکار باشند یا بدکار، تا روز قیامت ادامه می‌یابد و هیچ چیزی آن دو را باطل نمی‌کند.»

در بخشی دیگر، هم حاکم مسلمان به سپری تشبیه شده است که مسلمانان پشت آن می‌جنگند و به او پناه می‌برند.

کتاب منسوب به رهبر طالبان که ۹۹ نکته در عقیده اهل سنت و جماعت را توضیح داده، به جایگاه زنان در جامعه و اهمیت آموزش برای مسلمانان هیچ اشاره‌ای نکرده است.

مقام‌های طالبان در یک هفته گذشته در برنامه‌های مربوط به رونمایی این کتاب، به همه کارکنان نهادهای زیردستشان تأکید کردند که این کتاب را بخوانند. حتی یک مقام این گروه در مراسمی که در وزارت خارجه در کابل برگزار شد، خواندن کتاب ملا هبت‌الله را «کلید بهشت» دانست و خواندن آن را برای رفتن به بهشت توصیه کرد.