با نزدیک شدن به فصل سرما، هشدارهای پی‌درپی درباره ناترازی انرژی، احتمال محدودیت گاز و حتی خاموشی‌های زمستانی، نگرانی‌ها درباره زمستان پیش‌رو را افزایش داده است. تجربه سال‌های گذشته در مدیریت بحران انرژی نیز باعث شده بسیاری از خانواده‌ها منتظر نمانند تا مشکلات احتمالی از راه برسد؛ آن‌ها از همین حالا به فکر تامین سوخت جایگزین و آماده کردن وسایل گرمایشی قدیمی افتاده‌اند، هرچند به دلیل تغییر امکانات، این جایگزین کردن به آسانی صورت نمی‌گیرد.
*****
این نگرانی‌ها تنها به شایعات و گفت‌وگوهای روزمره محدود نیست. در هفته‌های اخیر، مقام‌ها و رسانه‌ها نیز درباره دشوارتر شدن شرایط تامین انرژی هشدار داده‌اند. «سعید توکلی» مدیر امور هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز ایران از احتمال اعمال محدودیت گاز در ۱۱ استان کشور خبر داده و اعلام کرده است که آسیب‌دیدگی بخشی از ظرفیت تولید گاز در پی جنگ، شرایط امسال را نسبت به سال‌های گذشته دشوارتر کرده است. محمدرضا عارف، معاون اول رییس‌جمهوری ایران هم چهارم آبان‌ماه هشدار داد که در صورت کاهش ندادن مصرف، احتمال قطع گاز مشترکان پرمصرف وجود دارد. او همچنین بر ضرورت کاهش مصرف انرژی تاکید کرده است.
در چنین شرایطی، ترس از زمستان سخت دیگر صرفا یک نگرانی ذهنی نیست و نشانه‌های آن را می‌توان در رفتار خانواده‌ها و حتی بازار تجهیزات گرمایشی مشاهده کرد.
کردستان؛ استانی سردسیر با دغدغه‌ای تازه
استان کردستان از مناطق سردسیر کشور است و تقریبا مناطق شهری و روستایی آن دارای امکان گاز شهری هستند. موضوعی که سال‌ها به‌عنوان یکی از دستاوردهای توسعه زیرساختی استان شناخته می‌شد، حالا در شرایط نگرانی از ناترازی گاز، به دغدغه‌ای تازه تبدیل شده است.
وابستگی گسترده خانواده‌ها به سیستم‌های گرمایشی و وسایل پخت‌وپز گازسوز باعث شده است که در صورت بروز اختلال جدی در شبکه گاز، بسیاری از خانوارها با مشکل مواجه شوند. از سوی دیگر، کنار گذاشته شدن تدریجی وسایل قدیمی نفت‌سوز و نبود آمادگی برای استفاده مجدد از آن‌ها، نگرانی‌ها را بیشتر کرده است.
با این حال، مردم ترجیح داده‌اند دست روی دست نگذارند. این روزها در بسیاری از محافل خانوادگی، دورهمی‌های دوستانه و گفت‌وگوهای روزمره، موضوع اصلی این است که اگر گاز قطع شد، چه باید کرد؟
یکی تامین «چند بشکه نفت» را پیشنهاد می‌کند، دیگری به فکر «پیدا کردن چراغ علاءالدین قدیمی» افتاده و برخی نیز «ساخت کرسی» را راهی برای گرم نگه داشتن خانه می‌دانند. عده‌ای هم به سراغ انبارها و زیرزمین‌ها رفته‌اند تا وسایلی را که سال‌ها پیش کنار گذاشته‌اند، دوباره پیدا کنند.
بازگشت چراغ علاءالدین به خانه‌ها؟
«مصطفی»، جوانی که چهار ماه از تولد پسرش می‌گذرد، از جمله افرادی است که برای روزهای سرد احتمالی برنامه‌ریزی کرده است.
او می‌گوید: «در روستای پدری‌ام در منطقه چهل‌چشمه سقز، هنوز خیلی از خانواده‌ها سوخت (نفت و گازوئیل) دارند. از چند نفر از اقوام قول گرفته‌ام که هرکدام چند گالن نفت در اختیارم بگذارند. در مجموع می‌توانم حدود دو بشکه نفت تهیه کنم.»
مادرش، «شهین» نیز می‌گوید: «من هم فردا زیرزمین را می‌گردم تا چراغ علاءالدین قدیمی را پیدا کنم. لااقل اگر گاز قطع شد وسیله‌ای برای گرم کردن خانه داشته باشیم.»
در یکی از روستاهای تابعه «دیواندره»، شورا و دهیار به مردم پیشنهاد داده‌اند که چوب و هیزم جمع کنند تا پخت و پز نان و خوراک را با آتش انجام دهند. صحبت‌هایی که با واکنش تند اهالی روبه‌رو شده و خواستار تامین نفت و گازوئیل شده‌اند.
اما این راهکارها برای همه چندان هم ساده و بی‌دردسر نیست.
«هاجر» زن جوانی که به‌تازگی خانه‌اش را نقاشی کرده، نگران استفاده از وسایل نفت‌سوز است. او می‌گوید: «نفت هم دود دارد و هم بوی نامطبوع. استفاده از چراغ نفتی ممکن است تمام زحمتی را که برای نقاشی خانه کشیده‌ایم، از بین ببرد. اگر از بخاری برقی هم استفاده کنیم هزینه تامین برق بالا می‌رود.»
همسرش در پاسخ می‌گوید: «بالاخره نمی‌شود در سرما زندگی کرد. خوبی چراغ این است که هم خانه را گرم می‌کند و هم اگر یک کتری بزرگ روی آن بگذاریم، می‌توانیم مقداری آب گرم کنیم.»
این گفت‌وگوها شاید در نگاه نخست ساده یا حتی طنزآمیز به نظر برسند، اما واقعیتی هستند که این روزها در بسیاری از خانواده‌ها جریان دارد؛ خانواده‌هایی که میان حفظ شرایط عادی زندگی و آماده شدن برای روزهای احتمالی کمبود انرژی، به دنبال راهی برای کاهش آسیب هستند.
افزایش تقاضا برای پیک‌نیک و کپسول گاز
نشانه‌های نگرانی از کمبود انرژی در فصل سرما را می‌توان در بازار نیز مشاهده کرد. خرید پیک‌نیک، کپسول گاز و سایر تجهیزات قابل حمل گرمایشی و پخت‌وپز افزایش یافته و برخی فروشندگان از رشد محسوس مراجعه مشتریان برای پرس‌وجو و اطلاع از قیمت‌ها خبر می‌دهند.
یکی از مغازه‌داران سقزی می‌گوید: «در فصل تابستان تقریبا خبری از فروش پیک‌نیک نبود، اما مدتی است مردم مرتب مراجعه می‌کنند، قیمت می‌گیرند و درباره ظرفیت‌های مختلف سوال می‌کنند.»
به گفته او، قیمت یک پیک‌نیک با ظرفیت دو کیلوگرم که سال گذشته و قبل از جنگ ۵۰۰هزار تومان بود حالا به دو میلیون تومان رسیده است. پیک‌نیک پنج‌کیلوگرمی نیز که حدود یک میلیون تومان قیمت داشت، حالا به سه میلیون تومان رسیده است.
این فروشنده می‌گوید: «سال گذشته در جریان جنگ، ۳۰۰ عدد پیک‌نیک سفارش دادم که کم‌تر از ۵۰ عدد آن باقی مانده است. اگر همین روند پرس‌وجو و افزایش تقاضا ادامه پیدا کند، این بار سفارش ۵۰۰ عددی خواهم داد.»
افزایش تقاضا در این بازار نشان می‌دهد نگرانی از قطعی احتمالی گاز، علاوه بر تغییر رفتار خانوارها، بر بازار کالاهای مرتبط با سوخت و گرمایش نیز تاثیر گذاشته است.
واحدهای صنعتی در خط مقدم نگرانی از قطع گاز
اما نگرانی از کمبود انرژی، تنها به خانواده‌ها و تامین گرمایش منازل محدود نمی‌شود. واحدهای تولیدی، مرغ‌داری‌ها و… از جمله بخش‌هایی هستند که در صورت محدودیت گاز با مشکلات جدی مواجه خواهند شد.
مدیر یک واحد مرغ‌داری در سقز می‌گوید جهاد کشاورزی این شهرستان به مرغ‌داران اعلام کرده است که خود را برای احتمال قطعی گاز در آذرماه «حتی بدون آغاز جنگ» آماده کنند.
او با اشاره به ضرورت تامین مخازن بزرگ برای ذخیره گازوئیل می‌گوید: «از ما خواسته‌اند برای روزهای احتمالی قطع گاز، سوخت جایگزین ذخیره کنیم. اما مساله اینجاست که گازوئیلی که قبلا برای مواقع اضطراری لیتری ۳۰۰ تومان در اختیار ما قرار می‌گرفت، حالا قرار است با قیمت ۳۵هزار تومان تامین شود.»
این فعال بخش تولید با ابراز نگرانی از افزایش هزینه‌ها می‌گوید: «با چنین قیمتی، تامین سوخت جایگزین برای ما بسیار دشوار خواهد بود و نمی‌دانم در این شرایط چگونه می‌توانم حداقل در زمستان مرغ‌داری را سرپا نگه دارم.»
مجموع این اظهارات نشان می‌دهد که نگرانی درباره زمستان پیش‌رو بی‌ارتباط با واقعیت‌های بخش انرژی کشور نیست.
سه ضلع نگرانی؛ جنگ، سرما و گرانی
آن‌چه این روزها در کردستان و به‌ویژه در میان خانواده‌ها و فعالان اقتصادی شنیده می‌شود، تنها ترس از سرد شدن خانه‌ها نیست. نگرانی از تداوم جنگ، احتمال اختلال در زیرساخت‌های انرژی و افزایش قیمت سوخت جایگزین، سه ضلع اصلی دغدغه‌های مردم را تشکیل می‌دهند.
برای خانواده‌ای که نوزاد یا کودک خردسال دارد، احتمال قطع گرمایش می‌تواند به یک نگرانی جدی تبدیل شود. برای یک تولیدکننده نیز افزایش چندبرابری هزینه سوخت جایگزین ممکن است به معنای کاهش تولید یا حتی تعطیلی واحد اقتصادی باشد.
در این میان، برخی امیدوارند هشدارها تنها جنبه پیشگیرانه داشته باشد و شرایط به مرحله محدودیت جدی گاز و برق نرسد. اما گروهی دیگر ترجیح داده‌اند منتظر نمانند و از همین حالا برای روزهای سرد آماده شوند.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید