
ضیاء مصباح
عدهای تصور میکنند چون ماهها و سالها گذشته، بحرانها پشت سر گذاشته شده و مجموعه همچنان پابرجاست، پس این ماندگاری حاصل مدیریت هوشمندانه و تصمیمهای درست آنان بوده است؛ در حالی که نه ارزیابی مستقلی صورت گرفته، نه معیار روشنی برای سنجش عملکرد وجود دارد و نه کسی حاضر است هزینهها و فرصتهای ازدسترفته را محاسبه کند.
در این نگاه چند مغالطه وجود دارد:
۱. ماندن، مساوی با موفق بودن نیست.
یک مدیر ممکن است سالها در جایگاه خود باقی بماند، اما این دوام میتواند حاصل نبود نظارت، ضعف سازوکار عزل، انحصار قدرت یا فقدان جایگزین باشد. ماندگاری بهتنهایی هیچ چیزی دربارهٔ کیفیت مدیریت اثبات نمیکند.
۲. عبور از بحران، لزوماً به معنای مدیریت بحران نیست.
گاهی جامعه هزینهٔ تصمیمهای نادرست را میپردازد، مردم با دشواریها سازگار میشوند، منابع طبیعی و انسانی مصرف میشوند و زمان میگذرد. سپس مدیران همین عبور را به حساب تدبیر خود میگذارند. در این حالت، آنچه بهعنوان موفقیت معرفی میشود، ممکن است در واقع حاصل تحمل و سازگاری جامعه باشد، نه کارآمدی مدیریت
وقتی ارزیابی وجود ندارد، ادعای موفقیت بیپشتوانه میشود.
مدیریت واقعی باید پاسخگوی نتایج باشد. باید بتوان پرسید:
در آغاز مسئولیت چه وعدهای داده شد؟
چه شاخصهایی برای موفقیت تعیین شده بود؟
چه مقدار از اهداف محقق شد؟
هزینهٔ تصمیمها چه بود؟
چه فرصتهایی از دست رفت؟
چه کسی مسئول خطاهاست و چه اصلاحی انجام شده است؟
اگر هیچیک از این پرسشها امکان طرح و پیگیری نداشته باشد، ادعای تدبیر بیشتر به خودستایی شباهت پیدا میکند تا گزارش عملکرد.
۴. خطرناکترین مرحله، عادیشدنِ فقدان ارزیابی است.
وقتی جامعه بهتدریج به این وضعیت عادت کند که هیچکس ملزم به توضیح دربارهٔ نتایج تصمیمهایش نیست، معیار موفقیت هم تغییر میکند: بهجای پیشرفت، صرفاً دوام؛ بهجای رفاه، تحمل دشواری؛ بهجای اصلاح، ادامهٔ وضع موجود.
هر مدیری که از عبور از یک بحران سخن میگوید الزاماً در حال فریبدادن جامعه نیست. ممکن است واقعاً در شرایط دشوار تصمیمهای مؤثری گرفته باشد. اما این ادعا باید با داده، مقایسه و ارزیابی مستقل اثبات شود، نه با روایت خود مدیران.
ورق خوردن تقویم دستاورد مدیریتی نیست. جامعه ممکن است سالها دوام بیاورد، بیآنکه در مسیر توسعه حرکت کند. حتی ممکن است در ظاهر آرام و پابرجا باشد، اما در زیر این ظاهر، سرمایهٔ اقتصادی، اعتماد اجتماعی، امید و فرصتهای نسلهای بعدی تحلیل رفته باشد
.
در مدیریت، باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت: بقا، ادارهکردن و پیشرفت. این سه یکی نیستند.
و شاید مهمترین پرسش این باشد: اگر مدیری مدعی است که گذشت این سالها حاصل تدبیر اوست، آیا حاضر است عملکردش را در برابر شاخصهای مستقل، شفاف و قابل سنجش قرار دهد؟ اگر نه، بر چه اساسی از جامعه انتظار دارد که این ادعا را بپذیرد؟؟