
چهل و هفتمین دوره جشنواره قاهره میزبان فیلمی است از سینمای ایران به نام «مادرزاد» که در بخش مسابقه جشنواره به نمایش درآمد.
مادرزاد ساخته مرتضی علیزاده درامی است که حولوحوش یک زن محکوم به اعدام میگذرد و سعی دارد تلاش او برای ادامه بقا را ترسیم کند.
این زن که به جرم رابطه با یک مرد و کشتن همسر قانونی او به زندان افتاده در ابتدا میتواند یادآور شهلا جاهد باشد اما با جلو رفتن وقایع و داستان، شباهتها ناپدید میشوند.
فیلم با صحنه دادگاه آغاز میشود جایی که مادر زنی که جانش را از دست داده از قاضی میخواهد به هر نحو ممکن قصاص انجام شود و به هیچ قیمتی حاضر به رضایت دادن نیست.
با زن محکوم به اعدام به داخل زندان برمیگردیم، به یک خودزنی و گریه تمامعیار که فضای زندان را متشنج میکند. اما در بخشهای دیگر فیلم، فیلمساز سعی دارد فضایی صمیمی را از درون زندان زنان به تماشاگر نشان دهد، از جمله اتاقهای ملاقات شرعی که در آن این زنان میتوانند با همسر خود سکس داشته باشند: درهایی که بسته میشوند و در درون این سوئیتها، حمام و حوله و تختخوابی وجود دارد و این زنان میتوانند زمان محدودی را با همسر خود بگذرانند.
این وجه بخشی از داستان فیلم را شکل میدهد: زمانی که این زن به توصیه همبندیهایش صیغه یک پسر جوان بیتجربه میشود تا بچهدار شده و از این طریق تا سه سال از اعدام معاف شود تا بتواند بچه را به دنیا بیاورد و در دوره نوزادی از او نگهداری کند.
فیلم با این موضوع درگیر میشود: تناقض بین به دنیا آوردن بچه و گرفتن جان یک نفر که قرار است درام فیلم را پیش ببرد.
در یک صحنه پرتعلیق، زن پیش از اعزام به سوی سکوی اعدام، التماس میکند تا بار دیگر تست حاملگی از او گرفته شود. اینجا فیلم به نوعی از تعلیق پناه میبرد که متفاوت از سبک و سیاق رئالیستی پیشین فیلم به نظر میرسد.
پس از این هم فیلم بین ایجاد هیجان و روایت واقعیت صرف در نوسان است و از این شاخه به آن شاخه میپرد: گاه با فیلمی روبرو هستیم که با رئالیسم صرف قصد دارد بخشهای روشنفکرانه خود را به رخ بکشد و به فیلمی اجتماعی درباره مشکلات زنان و اصلا قضیه اعدام بدل شود، و گاه به ملودرامهای پر سوز و گداز و سریالهای تلویزیونی نزدیک میشود که میخواهد با اغراق، تماشاگرش را در موقعیتهایی پر آب و تاب شریک کند، بیآن که از نظر تکنیکی قادر به این کار باشد.
در نتیجه رئالیسم خشنی که میتوانست فیلم را به اثر جدیتری بدل کند، با تمایل به جلب توجه تماشاگر عام ضربه اساسی میبیند.
مشکل دیگر اما نوع اجرا و به ویژه بازیهاست که نمیتواند فضای تلخ و در عین حال پرتعلیق را به درستی شکل دهد.
بازیگر اصلی فیلم- مینا ساداتی- در حال «بازی» کردن به تمام معناست و غالب حرکات او اغراقآمیز به نظر میرسد، در حالی که برعکس، چنین نقش- و چنین فضایی- به بازیای درونی محتاج است که بدون هیچ نوع اغراق بتواند موقعیتی را باورپذیر کند.
از طرفی نوع آرایش او- از سر و وضع مرتب تا آرایش صورتی که کاملا به چشم میآید، گویی که در یک مهمانی به سر میبرد- با فضای زندان و حال و احوال روحی یک زن محکوم به اعدام چندان تناسبی ندارد.
در عین حال فیلم نمیخواهد پا را از حیطههای پذیرفته شده در سینمای رسمی ایران فراتر بگذارد، به همین دلیل، در اوج سینمای زیرزمینی و دهها فیلمی که هر ساله بدون مجوز و بدون حجاب اجباری ساخته میشوند، با کسب مجوز و با حجاب ساخته شده و در داستانگویی و انتقاد از وضعیت قضایی و ظلم به زنان هم بسیار محتاط است تا بتواند در ایران اکران شود.
اما مشکل اینجاست که در چند سال اخیر، نه تنها تماشاگر ایرانی، بلکه حتی تماشاگر خارجی جشنوارهرو هم به فیلمهای جسورانه زیرزمینی که از قراردادهای دروغین گریزان هستند، عادت کرده و دیگر برایش قابل باور نیست که زنان حتی در زندانی که در آن هیچ مردی وجود ندارد، کماکان حجاب داشته باشند و با حجاب برقصند و با روسری به رختخواب بروند.
از این رو فیلم در بین منتقدان در جشنواره قاهره توجهی را به خود جلب نکرد و بعید است بتواند چندانی راهی برای خودش در جشنوارههای دیگر باز کند.

