شیوع سویه جدید بیماری آنفولانزا به نام H3N2 اینروزها به شکل نگرانکنندهای افزایش یافته و به گفته وزیر بهداشت دولت «مسعود پزشکیان» در «قله» قرار گرفته است. رسانهها در ایران از مرگ دستکم ۱۰۱ نفر به دلیل درگیری ریه ناشی از ابتلا به این بیماری خبر دادهاند و وزارت بهداشت بر تزریق واکسن بهعنوان تنها راه حل قطعی مقابله با آن خبر داده است اما کو واکسن؟ گزارشهای میدانی ایرانوایر نشان میدهد در اغلب شهرهای ایران واکسن آنفولانزا به سختی در اختیار متقاضیان قرار میگیرد و قیمت آن به قدری افزایش یافته که بسیاری از خانوادهها اگر باشد هم قدرت خرید آن را ندارند.
***
گرانی واکسن؛ پول نداریم بخریم
«من هر واکسن را به قیمت یک میلیون تومان خریدم. توانستم دوتا بخرم برای دو بچهام که مدرسه می روند ولی خودم و همسرم فعلا نتوانستهایم بزنیم.»
اینها را «شادی» میگوید. زنی که به گفته خودش وحشت ابتلا به کرونا را در همه این سالها داشته و حالا از فکر اینکه آنفولانزا هم به بیماری کشنده بدل شده، شگفتزده است. «راحله» ساکن مشهد است. زنی مبتلا به سرطان پستان که پزشکاش توصیه کرده حتما قبل از آغاز دوره شیمی درمانی واکسن آنفولانزا را تزریق کند. او به ایرانوایر میگوید: «من برای واکسن یک میلیون تومان هزینه کردم. توی یک بیمارستان خصوصی آشنا داشتم. شرایطم را میدانستند. گفتند تضمینی مدل هلندی برایت تهیه میکنیم به قیمت یک میلیون تومان. اوایل مهر بود و شیوع آنقدر گسترده نبود، نمیدانم الان اگر کسی بخواهد سریع پیدا میکند یا نه. »
«سارا» ساکن شهر ری است. او میگوید هر سال ابتدای پاییز خودش و دختر نوجوانش واکسن آنفولانزا میگیرند: «خیلی در برابر سرماخوردگی آسیبپذیریم. اگر نزنیم تمام زمستان مریض هستیم.»
او به ایرانوایر میگوید مشکل نبودن واکسن، خاص امسال که شیوع گسترده رخ داده، نیست: «من پارسال هم نتوانستم واکسن پیدا کنم. امسال هم به سختی فقط یک عدد پیدا کردیم که برای دخترم زدم. از نوع ایرانی بود اما دکتر گفت برای زیر ۱۸ سال مناسب است. قیمتش هم ۹۵۰هزار تومان بود.»
سارا میگوید همین حالا که درحال گفتگوست پدرش به دلیل ابتلا به آنفولانزا و درگیری ریه چند روزی است که در بیمارستان بستری است. برای پدرش آرزوی سلامت میکنم.«هانیه» زن جوانی است که برای مادر و پدر سالمندش هر سال سهمیه واکسن آنفولانزا دریافت میکرده: «پدر و مادرم هر دو در گروه آسیبپذیر قرار میگیرند. مادرم دوسال قبل عمل قلب باز کرده و پدرم به دلیل کشیدن سیگار از سنین جوانی مشکل ریه و تنگی نفس دارد. به همین دلیل وزارت بهداشت سهمیه آنها را هر سال تخصیص میداد. امسال وقتی اواسط مهر به داروخانه جهاد در شهر اهواز مراجعه کردم- جایی که همیشه واکسن را رایگان میدادند- گفتند دیر آمدی و تمام شده. باید از بخش خصوصی بخری. هر واکسن را ۹۰۰هزار تومان خریدم.»
آخر پاییز و کمبود واکسن
«رویا» صاحب داروخانهای در مرکز شهر خرمآباد است. او در گفتوگو با ایرانوایر از کمبود سهمیه سال جاری واکسن آنفولانزا نسبت به سال قبل خبر میدهد: «به خود من امسال فقط ۸ تا دادند. در حالیکه داروخانه من وسط شهر است و بسیار شلوغ. من از شهریور ماه برای واکسن تقاضا داده بودم در نهایت اواخر مهر ۸ دوز برایمان رسید. سالهای قبل جوری بود که اعضای خانواده خودم به راحتی واکسن میزدند اما امسال فقط یکی دو نفر که در گروه پرخطر قرار میگیرند را توانستم کاور کنم.»
«شیرین» پزشک داروساز و صاحب یک داروخانه در تبریز است. او به ایرانوایر میگوید: «تقاضا زیاد است اما موجودی واکسن آنفولانزا به اندازه تقاضا نیست. ما اوایل پاییز خیلی محدود داشتیم ولی بعد هرچقدر درخواست کردیم، گفتند نیست و از اوایل آبان با اینکه کلی متقاضی واکسن آنفولانزا داریم چیزی برای عرضه نیست. شاید دولتیها وضعشان بهتر باشد.»
اما چنین نیست. تماسهای ایرانوایر با یکی از داروخانههای شبانه روزی و دولتی در اهواز نشان میدهد که موجودی واکسن آنفولانزا حتی در این داروخانه نیز اواخر آبان۱۴۰۴ به انتها رسیده است. متصدی میگوید: «گفتند دوباره شارژ میشود اما زمان دقیق نداریم برای قیمت هم دوباره زنگ بزنید چون هر بار که واکسن بیاید، قیمتگذاری تغییر میکند.»
بر اساس گزارش روزنامه شرق، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو امسال بر خلاف همیشه هیچ سهمیهای برای واکسن به گروههای حساس و آسیبپذیر اختصاص نداده و این موضوع باعث شده تا دسترسی این افراد که باید در اولویت دریافت واکسن باشند، با محدودیتهایی جدی همراه شود.
این گزارش به نقل از «محمد هاشمی»، روابطعمومی سازمان غذا و دارو، درباره وضعیت توزیع و کیفیت واکسن آنفولانزا نوشت : «اگرچه زمان مطلوب برای تزریق عمدتا در ابتدای فصل بوده، اما واکسن همچنان در داروخانهها موجود است و افراد دارای شرایط خاص یا کسانی که براساس نظر پزشک نیاز به تزریق دارند، میتوانند از این امکان استفاده کنند».
آنچه موجود بود اما موثر نبود
گزارشها حاکی از آن است که امسال یک نوع واکسن تولید داخل و دو نوع واکسن وارداتی از نوع فرانسوی و هلندی در اواخر شهریور تا اواسط آبان در داروخانهها یافت میشد. واکسن داخلی حدودا ۵۰۰ هزار تومان، واکسن فرانسوی ۷۰۰ و واکسن هلندی بین ۹۰۰ هزار تا یک میلیون تومان قیمت داشته اما الان کسانی که واکسن تهیه میکنند، انتظار قیمت استاندارد ندارند.
برخی از شهروندانی که واکسن تزریق کردهاند میگویند به رغم تزریق به موقع باز هم درگیر بیماری شدند. «رضا» صاحب کسب و کاری کوچک در رشت به ایرانوایر میگوید: «من هیچ سالی تزریق نکردم. امسال چون مادرم با من زندگی میکند و به بیرون تردد دارم و باران هم نبارید و بیماری زیاد بود گفتم بزنم که این زن بینوا را مبتلا نکنم. برعکس واکسن هیچ اثری روی من نداشت و اتفاقا آنفولانزا هم گرفتم.»
او با بیاعتمادی میگوید: «خارجی پیدا نکردم، ایرانی زدم. فکر کنم مثل واکسنهای کرونای ایرانی الکی بود. آب مقطری چیزی..»
واکسن آنفولانزای ایرانی با نام «فلوگارد» در پاییز ۱۴۰۰ برای اولین بار به بازار عرضه شد. این واکسن برای افراد زیر ۱۸ سال مناسب نیست و وزارت بهداشت صراحتا اعلام کرده است هنوز آزمایشهای مورد نیاز روی آن برای بررسی عوارض این واکسن برای کودکان و زنانی که در دوران شیردهی هستند ادامه دارد. این واکسن همچنین هنوز در یک نهاد معتبر بینالمللی تاییدیههای لازم را کسب نکرده است اما با همه اینها شهروندان در وضعیتی قرار دارند که همین واکسن را هم نمییابند.
آیا آنفولانزا بیماری کشنده است؟
به رغم آنکه در آمارهای مرتبط با مرگ و میر به دلیل ابتلا به سویه جدید آنفولانزا تاکید مقامات بر این است که عموما افراد سالمند یا مبتلا به بیماری زمینهای جان خود را از دست دادهاند اما اخباری مبنی بر مرگ افراد سالم و جوان نیز وجود دارد.
دومین مورد از مرگهایی که در هرمزگان به دلیل ابتلا به آنفولانزا ثبت شد مرگ مرد جوان ۲۶ سالهای بود که هیچ بیماری زمینهای نداشت. درگیری ریه در این کیس در کمتر از ۲۴ ساعت به شکلی غیرقابل کنترل رسید و جانش را گرفت. رییس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان در این مورد گفت: «وقوع مرگ ناشی از این بیماری در این مرد جوان، آن هم با پیشرفت بالینی طی کمتر از ۲۴ ساعت، از نظر اپیدمیولوژی یک پیام روشن دارد: ویروس در فاز گردش شدید است و در گروههای غیرپرخطر نیز میتواند الگوی تهاجمی فوقحاد ایجاد کند.»
«روزبه اسفندیاری» پزشک سابق اورژانس تهران در پاسخ به این پرسش که آیا این سویه آنفولانزا شایع شده تنها در ایران در حال گرفتن قربانی است میگوید: «این سویه در جاهای دیگر دنیا هم دیده میشود اما به این میزان که در ایران آمار داده شده کشنده نیست. باور اشتباه این است که زدن واکسن در شرایط اینچنین درمان قطعی است اما اینطور نیست اگرچه تنها راه پیشگیری و ایمنسازی است اما واکسنها بر اساس سویههایی که در سالهای گذشته غالب بودهاند تولید میشوند بنابراین واکسنهای تولید شده پیش از این سویه لزوما این نوع جدید را شاید مغلوب نکند.»
این پزشک کشنده بودن ویروس آنفولانزا در گروههای پرخطر را تایید میکند: «اگر فرد بالای ۶۵ یا زیر۵ سال باشد یا مبتلا به بیماری زمینهای باشد میتواند موجب کشنده بودن ویروس روی آن افراد باشد اما در مورد موارد مرگ مثل این جوان ۲۶ ساله عوامل دیگری هم در مرگ دخیل هستند مثلا همین که میزان واکسیناسیون کم است و همه نمیتوانند بزنند.»
«حسین کرمانپور»، رییس مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت، در گزارشی که از مرگ و میرهای سال ۱۴۰۴ بر اثر ابتلا به ویروس آنفولانزا ارایه کرده بود گفت: «اغلب کسانی که بر اثر ابتلا به این ویروس جان باختهاند واکسن نزده بودند.»
روزبه اسفندیاری آلودگی هوا را دومین عامل خیلی مهم در کشنده شدن سویه تازه آنفولانزا در ایران توصیف میکند: «وقتی هوا آلوده است، سیستم تنفس تحت یک آزار سلولی قرار میگیرد. آلایندهها وارد دستگاه تنفس میشوند. سیستم پاکسازی که در ریه است باید مدام ذرات خارجی وارد شده از راه بینی را به بالا هدایت کند تا از طریق خلط یا مخاط بینی از بدن خارج شود و این شدت آلودگی این سیستم را ناکارآمد و ضعیف میکند. وقتی آلاینده وارد ریه شود کار خیلی سختتر است چون سیستم ایمنی هم در این مرحله ضعیف میشود.»
به گفته این پزشک در چنین شرایطی حتی ممکن است افراد ابتدا به آنفولانزا و در ادامه به دلیل ضعف سیستم ایمنی به کووید مبتلا شوند: «وقتی سیستم ایمنی ضعیف است مستعد ابتلا به ویروسهای دیگر هم میشود. حتی گاهی درگیری ریه ناشی از آنفولانزا میتواند تبدیل به عفونت باکتریال شود. تنها توصیه این است که باید واکسن را در فصل شیوع بزنند اما اگر امکانش نیست شهروندان از ماسک ان ۹۵ استفاده کنند. دستها را مرتب بشویند. میوههای دارای آنتیآکسیدان و ویتامین سی مصرف کنند. اما همچنان تزریق واکسن ایمنترین راه برای پیشگیری است.»
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید