سانسور و فیلترینگ اینترنت در ایران به یکی از عمیق‌ترین و چالش‌برانگیزترین مسائل ساختاری کشور تبدیل شده است؛ روندی که از اوایل دهه ۱۳۸۰ آغاز شد و بنا بر گزارش خبرگزاری مهر، تا سال ۱۳۸۷ به مسدودسازی بیش از پنج میلیون وب‌سایت انجامید. این رویه همچنان ادامه داشته و به پلتفرم‌های فضای مجازی و پیام‌رسان‌ها هم کشیده شده است.

سیاست‌های محدود کننده در سال‌های اخیر به سطحی رسیده‌اند که بر اساس گزارش سازمان «خانه آزادی» (فریدم هاوس)، ایران با کسب امتیاز ۱۱ از ۱۰۰، در میان پنج کشور دارای کمترین سطح آزادی اینترنت در جهان قرار گرفته و در کنار کشورهایی چون چین، ونزوئلا، کوبا و افغانستان طبقه‌بندی شده است.

با گسترش این محدودیت‌ها، دولت جمهوری اسلامی، پروژه «شبکه ملی اطلاعات» را نیز به عنوان زیرساختی برای مدیریت ترافیک داده و افزایش کنترل بر ارتباط کاربران با اینترنت جهانی توسعه یافته است؛ طرحی که از نگاه منتقدان، زمینه‌ساز محدودسازی بیشتر دسترسی آزاد به اطلاعات به شمار می‌رود.

رفع فیلترینگ به یکی از محورهای اصلی رقابت‌های انتخاباتی در ایران هم تبدیل شد. با این حال، هیچ کدام از وعده‌دهنده‌ها، گام مناسبی برای رفع آن برنداشته‌اند.

این انسداد نه تنها ابعاد سیاسی، بلکه تبعات اقتصادی ویرانگری نیز به همراه داشته است؛ به طوری که بر اساس گزارش رسانه تخصصی «زومیت» و با استناد به داده‌های اتاق بازرگانی ایران، فیلترینگ تنها در سال ۱۴۰۱ در خوش‌بینانه‌ترین حالت، ماهیانه حدود ۳۹ هزار میلیارد تومان به اقتصاد دیجیتال کشور خسارت وارد کرده است.

طبق گفته پشوتن پورپزشک، عضو هیئت‌مدیره اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، در حال حاضر بیش از ۷۰۰ هزار فروشگاه فعال در اینستاگرام با حجم بازار سالانه‌ای بالغ بر ۷۵ تا ۸۵ هزار میلیارد تومان فعالیت می‌کنند که با هر اختلال در شبکه، کل این زنجیره در معرض فروپاشی قرار می‌گیرد. این در حالی است که نهادهایی نظیر صندوق بین‌المللی پول نیز مکررا بر اثرات منفی این سیاست‌ها بر اشتغال، بهره‌وری و رشد اقتصادی تاکید کرده‌اند.

در واکنش به این سد ارتباطی، شهروندان به روش‌های مختلف برای دور زدن فیلترینگ متوسل شده‌اند. اما این تقابل هزینه‌های سنگینی را به کاربران تحمیل کرده است؛ به‌ویژه در شرایطی که با توسعه «اینترنت ملی»، دسترسی به اینترنت جهانی دشوارتر شده و هزینه خرید ابزارهای عبور از فیلترینگ برای مردم چندین برابر شده است.

به گفته معین، متخصص شبکه، در سال‌های اخیر هزینه خرید فیلترشکن به یکی از هزینه‌های ثابت و اصلی در سبد خانوارهای ایرانی تبدیل شده است.

ادامه در بی بی سی فارسی