نیروهای آمریکایی روز چهارشنبه از آخرین پایگاه‌های خود در عراق خارج شدند؛ خروجی که به بیش از دو دهه حضور نظامی آمریکا در این کشور پایان می‌دهد و همزمان نگرانی‌هایی درباره ایجاد خلأ امنیتی، تقویت گروه‌های شیعه مورد حمایت ایران و فراهم شدن فرصت برای بازسازی توان داعش ایجاد کرده است.

این خروج بر اساس توافقی انجام شد که در سال ۲۰۲۴ در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن به دست آمد و دولت دونالد ترامپ آن را اجرا کرد؛ در حالی که آمریکا همچنان درگیر جنگ با ایران است.

تهران و متحدانش خروج نیروهای آمریکایی را یک پیروزی توصیف کرده‌اند. سپاه پاسداران نیز همزمان با خروج نیروهای آمریکایی از عراق، از رأی‌دهندگان آمریکایی خواسته است در انتخابات کنگره به متحدان دونالد ترامپ رأی ندهند.

خروج نیروهای آمریکایی ۲۳ سال پس از حمله به عراق و سرنگونی صدام حسین انجام می‌شود. حمله سال ۲۰۰۳ به اشغال عراق، فروپاشی بخش بزرگی از ساختار حکومت این کشور و سال‌ها خشونت و بی‌ثباتی منجر شد.

پس از حمله آمریکا، دولت جدیدی با محوریت احزاب شیعه در بغداد شکل گرفت و آمریکا برای سال‌ها با شورشیان هوادار صدام حسین و سپس القاعده درگیر شد. همزمان، جنگ فرقه‌ای بخش‌های بزرگی از عراق را ویران کرد.

نیروهای آمریکایی در پایان سال ۲۰۱۱ از عراق خارج شدند، اما کمتر از سه سال بعد و پس از پیشروی سریع داعش در بخش‌های وسیعی از عراق و سوریه، بار دیگر به این کشور بازگشتند تا به نیروهای عراقی در مقابله با این گروه کمک کنند.

جنگ علیه داعش از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ ادامه یافت و با شکست خلافت خودخوانده این گروه در عراق پایان یافت. با این حال، هسته‌های داعش همچنان در بخش‌هایی از عراق فعال مانده‌اند.

برخی تحلیلگران عراقی هشدار داده‌اند که خروج کامل نیروهای آمریکایی ممکن است به ایجاد خلأ امنیتی منجر شود.

جاسم البهادلی، تحلیلگر عراقی و مشاور نیروهای امنیتی، به رویترز گفته است: «درس دو دهه گذشته این است که خلأهای امنیتی می‌توانند بسیار خطرناک باشند.»

در مقابل، خروج نیروهای آمریکایی در میان بسیاری از عراقی‌ها از حمایت برخوردار است؛ به‌ویژه پس از سال‌ها مخالفت با حضور نظامی خارجی و حملاتی که به پایگاه‌های آمریکا انجام شده است.

در بیش از دو دهه حضور نظامی آمریکا در عراق، حدود ۴۵۰۰ نیروی آمریکایی کشته شدند. شمار نیروهای آمریکایی کشته‌شده در عملیات عراق تقریباً دو برابر شمار تلفات آمریکا در جنگ افغانستان بود.

در جنگ امسال میان آمریکا و ایران نیز هفت نفر از ۱۸ نیروی نظامی آمریکایی که کشته شده‌اند، در عراق جان باخته‌اند. آخرین مورد یک گروهبان ارتش آمریکا بود که در ماه ژوئیه هنگام انفجار کنترل‌شده یک پهپاد در پایگاهی نزدیک اربیل کشته شد.

خروج نیروهای آمریکایی در شرایطی انجام می‌شود که ایران طی دو دهه گذشته نفوذ سیاسی و نظامی گسترده‌ای در عراق به دست آورده و شماری از گروه‌های مسلح شیعه نزدیک به تهران در ساختار امنیتی و سیاسی این کشور نقش پررنگی دارند.

در عین حال، پایان حضور نظامی آمریکا به معنای پایان نفوذ واشنگتن در عراق نیست. درآمدهای نفتی عراق همچنان در حساب بانک مرکزی این کشور در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود و این سازوکار به آمریکا اهرم اقتصادی قابل‌توجهی در برابر بغداد می‌دهد.

این پیوند مالی که پس از حمله سال ۲۰۰۳ ایجاد شد، همچنان یکی از مهم‌ترین ابزارهای نفوذ واشنگتن بر اقتصاد عراق به شمار می‌رود؛ کشوری که حدود ۹۰ درصد بودجه دولتش از درآمدهای نفتی تأمین می‌شود.