مهدی خان‌بابا تهرانی، از چهره‌های باسابقه جنبش چپ ایران و فعالان سیاسی و دانشجویی پیش از انقلاب ۱۳۵۷، شامگاه سه‌شنبه ۲۸ مهر در ۹۲سالگی در فرانکفورت آلمان درگذشت.

او که سال‌ها در جریان‌های مختلف چپ فعالیت داشت، در دهه‌های پایانی زندگی به بازنگری در اندیشه‌ها و تجربه‌های سیاسی گذشته خود پرداخت و به دفاع از دموکراسی و تقویت جامعه مدنی روی آورد.

زندگی مهدی خان‌بابا تهرانی با بخش مهمی از تاریخ جنبش چپ ایران گره خورده بود؛ از سال‌های پرآشوب پس از جنگ جهانی دوم و مبارزات ملی شدن صنعت نفت تا کودتای ۲۸ مرداد، اختلافات درونی حزب توده، ظهور مائوئیسم، جنبش دانشجویی ایرانیان در خارج از کشور و انقلاب اسلامی ۱۳۵۷.

او در بسیاری از این رویدادها تنها شاهد و ناظر نبود، بلکه خود در شکل‌گیری برخی از جریان‌ها و سازمان‌های سیاسی نقش داشت. بااین‌حال، آنچه زندگی سیاسی‌اش را از بسیاری از هم‌نسلانش متمایز می‌کرد، تنها سابقه طولانی فعالیت نبود؛ او در سال‌های بعد بسیاری از باورها و تجربه‌های گذشته خود را نیز به نقد کشید.

خان‌بابا تهرانی از نسلی برخاسته بود که انقلاب را راهی برای دگرگونی جامعه می‌دانست؛ نسلی که بخشی از آن، در جست‌وجوی عدالت و آزادی، ابتدا به الگوی اتحاد جماهیر شوروی گرایش یافت و سپس به چین مائوئیستی روی آورد و سرانجام با پرسش‌هایی درباره آزادی فردی، دموکراسی و نسبت میان آرمان‌های سیاسی و واقعیت قدرت روبه‌رو شد.

از حزب توده تا کودتای ۲۸ مرداد

مهدی خان‌بابا تهرانی در اردیبهشت ۱۳۱۳ در ناحیه ۴ تهران به دنیا آمد. او دوران کودکی و نوجوانی را در سال‌هایی گذراند که پس از کناره‌گیری رضاشاه از سلطنت در شهریور ۱۳۲۰، فضای سیاسی ایران دگرگون شده و فعالیت احزاب و سازمان‌های سیاسی گسترش یافته بود.

خود او در روایت زندگی‌اش گفته بود که از دوازده‌سالگی، از طریق یکی از عموهایش، با اندیشه‌ها و محافل نزدیک به حزب توده آشنا شد و در هجده‌سالگی به سازمان جوانان این حزب پیوست.

حزب توده ایران در آن سال‌ها یکی از مهم‌ترین تشکیلات سیاسی کشور بود و توانسته بود شمار زیادی از روشنفکران، دانشجویان، کارگران و جوانان علاقه‌مند به اندیشه‌های چپ را جذب کند.

ادامه در بی بی سی فارسی