الکساندر ووچیچ، رهبر قدرتمند صربستان، شامگاه یکشنبه ۲۵ اکتبر، شکست حزب خود در انتخابات پارلمانی زودهنگام این کشور را پذیرفت؛ انتخاباتی که با مشارکت بی‌سابقه رأی‌دهندگان، به پیروزی جنبش اعتراضی دانشجویان و پایان ۱۲ سال سلطه سیاسی ووچیچ انجامیده است.
به گزارش گاردین، ووچیچ در مقر حزب ترقی‌خواه صربستان در بلگراد اعلام کرد که بر اساس نتایج اولیه، فهرست انتخاباتی دانشجویان بین ۱۳۵ تا ۱۴۰ کرسی از مجموع ۲۵۰ کرسی پارلمان را به دست خواهد آورد. برآورد مؤسسات نظرسنجی CeSID و Ipsos نیز از کسب ۱۳۸ کرسی برای فهرست دانشجویان و ۱۰۴ کرسی برای حزب حاکم حکایت دارد.
میزان مشارکت تا ساعت ۱۹ به ۶۷٫۶ درصد رسید که بالاترین رقم از زمان فروپاشی یوگسلاوی در سال ۱۹۹۲ به شمار می‌رود. با انتشار نتایج اولیه، هزاران نفر در خیابان‌های بلگراد و دیگر شهرهای صربستان به جشن و شادی پرداختند. نمایندگان جنبش دانشجویی در میان شعارهای «پیروزی، پیروزی» اعلام کردند: «امشب پیروزی را جشن می‌گیریم، فردا آینده را می‌سازیم.»
این پیروزی حاصل نزدیک به دو سال اعتراضات گسترده دانشجویی است که پس از فروریختن سایبان ایستگاه راه‌آهن نووی ساد در نوامبر ۲۰۲۴ و کشته شدن ۱۶ نفر آغاز شد. اعتراض به فساد و سوءمدیریت حکومتی به‌تدریج به جنبشی سراسری تبدیل شد و دانشجویان توانستند با معرفی فهرستی از دانشگاهیان، ورزشکاران، کشاورزان و فعالان اجتماعی، جنبش خیابانی را به یک نیروی انتخاباتی تبدیل کنند.
با وجود پذیرش شکست از سوی ووچیچ، نتایج نهایی انتخابات هنوز اعلام نشده است. ناظران مستقل نیز از مواردی از تخلف انتخاباتی، فشار بر رأی‌دهندگان و تلاش برای خرید رأی گزارش داده‌اند.
جنبش دانشجویی صربستان که از اعتراضات پس از فاجعه فروریختن سایبان ایستگاه راه‌آهن نووی ساد در نوامبر ۲۰۲۴ شکل گرفت، در آغاز بیش از آنکه یک جریان حزبی با ایدئولوژی مشخص باشد، جنبشی علیه فساد ساختاری، سوءاستفاده از قدرت، نبود شفافیت و سلطه حزب حاکم بر نهادهای دولتی و رسانه‌ها بود. خواسته‌های اصلی آن شامل انتشار اسناد مربوط به فاجعه نووی ساد، پاسخ‌گویی و مجازات مسئولان، توقف سرکوب معترضان، آزادی بازداشت‌شدگان و استقلال دستگاه قضایی و نهادهای عمومی است. این جنبش بر سازمان‌دهی افقی، تصمیم‌گیری در مجامع عمومی دانشجویان و استقلال از احزاب سنتی تأکید داشته و توانسته است حمایت گروه‌هایی از استادان، کارگران، کشاورزان و دیگر اقشار جامعه را جلب کند.
از نظر گرایش سیاسی، جنبش دانشجویی صربستان را نمی‌توان به‌سادگی چپ‌گرا یا راست‌گرا نامید. در آن طیفی از نیروهای لیبرال، چپ‌گرا، ملی‌گرا و شهروندان ناراضی از حکومت حضور دارند که بر سر ضرورت پایان دادن به فساد و بازسازی نهادهای دموکراتیک اشتراک نظر یافته‌اند. شعار «صربستان یا مافیا؟» بیانگر همین جهت‌گیری ضدفساد و ضدحاکمیتی است. جنبش در مسائل اختلاف‌برانگیزی مانند رابطه با اتحادیه اروپا، روسیه، کوزوو و سیاست‌های اقتصادی، موضع ایدئولوژیک واحد و روشنی ارائه نکرده و تلاش کرده است اتحاد گسترده اجتماعی خود را حفظ کند. در نتیجه، مهم‌ترین ویژگی آن نه یک برنامه مشخص چپ یا راست، بلکه تأکید بر حاکمیت قانون، پاسخ‌گویی قدرت و مشارکت مستقیم شهروندان در تعیین آینده سیاسی کشور است.
در عین حال، بررسی منابع تازه نشان می‌دهد که فهرست انتخاباتی دانشجویان در بعضی زمینه‌ها مواضع مشخص‌تری دارد: افزایش حداقل دستمزد، اصلاح نظام آموزش و بهداشت، توقف پروژه استخراج لیتیوم جادار و حفظ بی‌طرفی نظامی صربستان از جمله آن‌هاست. این فهرست اعلام کرده است که تحریمی علیه روسیه وضع نخواهد کرد و در موضوع کوزوو نیز بر تمامیت ارضی صربستان تأکید دارد. بنابراین، در کنار ویژگی‌های دموکراتیک و ضدفساد جنبش، گرایش‌های ملی‌گرایانه نیز در بخشی از مواضع آن دیده می‌شود.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید