“بمب کثیف” چیست و چقدر خطرناک است؟

Wednesday, 18th November, 2026
اندازه قلم متن
4 ساعت پیش

گزارش سی‌ان‌ان درباره‌ی طرح احتمالی ایران برای استفاده از “بمب کثیف” در واشنگتن، این سلاح را دوباره بر سر زبان‌ها انداخته است. اما “بمب کثیف” دقیقا چیست و در صورت انفجار، چه پیامدهایی دارد؟

تصویری نمادین از "بمب کثیف"
خطر اصلی “بمب کثیف” از انفجار ناشی می‌شود، نه از پرتوعکس: DW

شبکه‌سی‌ان‌ان روز دوشنبه ۱۶ نوامبر (۲۵ آبان) به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که جمهوری اسلامی طرح‌هایی برای استفاده از بمب کثیف” یا سلاح شیمیایی در واشنگتن تدارک می‌بیند. اما به گفته‌همین منابع نشانه‌ای از حمله‌قریب‌الوقوع وجود ندارد.

دونالد ترامپ روز سه شنبه به ایران هشدار داد و تهران این اتهام را “بی‌اساس” خواند.

دینامیت و پرتو، نه شکافت اتم

به تعریف مراکز کنترل و پیشگیری بیماری ایالات متحده (CDC)، بمب کثیف ترکیبی از مواد منفجره، مانند دینامیت، با پودر یا گلوله‌های پرتوزاست. نام دیگر آن “وسیله‌پراکنش پرتوزا” (RDD) است. وقتی ماده‌منفجره عمل می‌کند، انفجار، مواد پرتوزا را به محیط اطراف می‌برد و سبب آلودگی رادیو اکتیوی می‌شود.

این سلاح با بمب اتمی تفاوتی بنیادین دارد. بمب اتمی با شکافت اتم، انرژی عظیمی آزاد می‌کند. بمب کثیف اما فقط گرد، دود یا دیگر مواد پرتوزا را پخش می‌کند. به گفته‌وزارت امنیت داخلی آمریکا، انفجار بمب اتمی هزاران تا میلیون‌ها بار قوی‌تر از هر ماده‌منفجره‌معمولی است که در بمب کثیف به کار می‌رود.

خطر از کجا می‌آید؟

برخلاف تصور رایج، خطر اصلی بمب کثیف از انفجار ناشی می‌شود، نه از پرتو. انفجار می‌تواند جراحت‌های جدی و خسارت مالی به بار آورد و افرادی که نزدیک باشند ممکن است با تکه‌های مواد پرتوزای بمب زخمی شوند.

به گفته‌کمیسیون تنظیم مقررات هسته‌ای آمریکا (NRC)، دامنه‌آسیب به سه عامل بستگی دارد: اندازه‌بمب، نوع ماده‌ی پرتوزا، و شرایط آب‌وهوایی. خطر به‌ویژه زمانی بیشتر می‌شود که مواد پرتوزا استنشاق شوند. باد و بارش تعیین می‌کنند که آلودگی تا کجا پخش شود.

دشمنی که دیده نمی‌شود

مشکل اصلی این است که پرتو را نمی‌شود حس کرد. CDC هشدار می‌دهد که مردم نمی‌توانند پرتو را ببینند، بو کنند، لمس کنند یا بچشند و باید فورا برای محافظت از خود و عزیزانشان اقدام کنند. قرار گرفتن در معرض پرتو شدید می‌تواند به حالت تهوع، استفراغ، سوختگی پوست و بیماری ناشی از پرتو بینجامد.

به گفته‌ی CDC، این پرتوها احتمالا جز برای کسانی که بسیار نزدیک به محل انفجار هستند، فورا بیماری جدی ایجاد نمی‌کنند. اداره بهداشت نیویورک هم تاکید می‌کند: در سطحی که بیشتر منابع پرتوزا ایجاد می‌کنند، پرتو کافی در بمب کثیف وجود ندارد تا بیماری شدید ایجاد کند. به همین دلیل، کارشناسان بمب کثیف را بیش از هر چیز “سلاح ترس” می‌دانند که هدف اصلی آن ایجاد وحشت و آلوده کردن ساختمان‌ها یا زمین است.

اگر منفجر شود، چه باید کرد؟

توصیه‌های رسمی ساده‌اند: NRC توصیه می‌کند، تا جای ممکن باید از محل انفجار فاصله گرفت. بهترین راه محافظت از خود این است که به درون ساختمان رفت و آنجا اخبار را دنبال کرد.

به گفته‌ CDC، درآوردن سریع لباس رویی می‌تواند تا ۹۰ درصد گرد پرتوزا را از بدن دور کند.

در چنین حادثه‌ای، پلیس و نیروهای امدادی دسترسی به منطقه را محدود می‌کنند و کارشناسان سطح پرتو را اندازه می‌گیرند. پاک‌سازی ممکن است طولانی باشد. منطقه‌آسیب‌دیده ممکن است برای چند ماه در جریان پاک‌سازی به روی مردم بسته شود.

هرگز با موفقیت به کار نرفته

به گزارش واشنگتن‌پست، تا کنون هیچ بمب کثیفی با موفقیت در یک حمله به کار نرفته است، هر چند چندین توطئه و تلاش کشف شده است. دیوان محاسبات آمریکا (GAO) تلاش‌های پیشین، از جمله چند مورد در روسیه، را ثبت کرده است. مشهورترین نمونه به سال ۲۰۰۲ برمی‌گردد. به گفته‌وزارت دادگستری آمریکا، خوزه پادیلا، شهروند آمریکایی، به اتهام گفتگو با عوامل القاعده درباره‌ حمله با بمب کثیف،  احتمالا در واشنگتن، بازداشت شد. آن طرح هرگز از مراحل اولیه فراتر نرفت.اتهام “بمب کثیف” پیش‌تر هم در جنگ‌ها مطرح شده است.

در سال ۲۰۲۲، روسیه بی‌آنکه مدرکی ارائه کند اوکراین را به تدارک چنین بمبی متهم کرد. آمریکا، بریتانیا و فرانسه آن ادعا را “دروغی آشکار” خواندند و آن را تلاشی از سوی مسکو برای ایجاد بهانه‌ای برای تشدید جنگ دانستند.


به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید

برچسب‌ها: , ,

هنوز نظری اضافه نشده است. شما اولین نظر را بدهید.

امکان نظر دهی وجود ندارد.