آنچه ملت ایران را در طی هزاران سال پابرجا و سربلند و آزاده نگه داشته، شهیدان ملی راه آزادی هستند، از مرگ سیاوش تا مردانی چون کاوه، بابک، ابومسلم، فراهانی، امیرکبیر، ستارخان و بسی دیگر، که برای استقلال سیاسی کشورمان وآزادی مردم، طرد ستم، خودکامگی و فساد مبارزه کردند تا ملت را زنده نگه داشته و ایرانمان جاویدان بماند. دکترحسین فاطمی از جمله این دلاور مردان تاریخ معاصر وطنمان است.
مردی که فقط می خواست: دولت، برگزیده مردم باشد، و آنان بتوانند آزادنه رای بدهند و رای شان خوانده شودو هیچ کس و هیچ گروهی که مردم برنگزیده اند بر آنان حکومت نکرده، فراتر از قانون کوچکترین اقدامی صورت نگیرد.
این جاودانه مرد میگفت « تنها آتش مقدسی که باید در کانون سینه هر جوان ایرانی همیشه زبانه بکشد، این آرزوی ایده آل بزرگ و پاک است که جان خود را در راه رهایی جامعه و نجات ملت خود از چنگال فقر، بدبختی و ظلم و جور بگذارد».
در آخرین لحظات زندگی، هنگام اعدام می گوید « مرگ بر دو قسم است. مرگی در خواب ناز و مرگی در راه شرف و افتخار، و من خدای را شکر می کنم که در راه مبارزه با فساد شهید می شوم … من از مرگ ابائی ندارم، آنهم چنین مرگ پر افتخاری، من می میرم که نسل جوان ایران از مرگ من درس عبرتی گرفته و با خون خود از وطنش دفاع و نگذارد جاسوسان اجنبی بر این کشور حکومت نمایند».
توجه اغلب پژوهشگران و نویسندگان به شخصیت دکتر مصدق ان چنان بر جنبش ملی سایه افکنده که فرصت برای بررسی و پژوهش دقیق و بایسته در مورد مرد بزرگی چون دکتر فاطمی نماند و اورا به درجه شناسایی و ستایشی که سزاوارش میباشد نرسا نده است و باید اقرار نمود:
در کنار خورشید وجود مصدق نقش و ایده های فاطمی « شهید جنبش ملی و جبهه ملی » و اینکه در جوانی وزیر خارجه، معاون، مشاوروسخنگوی دولت ملی بود و از «پیشکسوتان اندیشمندعالم مطبوعات که به نقش اساسی رسانه ها بشدت معتقد بود » کمتر از انچه شایسته اوست مورد دقت قرار گرفته است.
پدیده دکتر فاطمی بایستی مورد دقت بیشترقرار گیرد، مصدق، مردی به عظمت تاریخ ایران به فاطمی احترام می گذاشت، به این مرد وارسته تکیه می کرد و به او اعتماد داشت.
چگونه بود که این درجه اعتماد و احترام را به مردان پاک و خوشنامی که در پیرامون او بودند و از تجربه بالاتری هم برخوردار بودند نداشت؟ – به چه دلایلی در میان اینهمه افراد تحصیل کرده، خوشنام و باتجربه، مصدق یک جوان سی و سه ساله را به وزارت خارجه، معاونت پارلمانی، مشاور و سخنگوی دولت خود بر گزید؟
چرا شاه و دربار با فاطمی دشمن بودند و سفارتخانه های انگلستان، شوروی و امریکا همه از او واهمه داشتند، تا جاییکه خبرگزاری انگلیسی « رویتر» که توسط فاطمی از ایران اخراج شده بود، او را « مردی با نبوغ شیطانی » خواند؟ چرا دشمنان خودی و بیگانه او را مرکز ثقل جنبش ملی میدانستند؟
فاطمی اندیشمند ی استثنایی، مبارز ی تیزهوش و یک نابغه سیاسی بودو در سردبیری روزنامه باختر امروز شجاعانه مینوشت و در تیراژ انبوه منتشر میکرد، فاطمی یکی از ۲۰ نفری بود که در تاریخ ۲۲ مهر ماه ۱۳۲۸در تحصن اعتراض به نبود آزادی انتخابات شرکت فعال داشت و تشکیل سازمانی بنام جبهه ملی ایران را پیشنهاد نمود
او سخنی گفت که ما امروز هم بر زبان داریم « ما زنده انقلاب دنیا هستیم. ما از میان دریای خون رسته ایم، دیگر دنیا بطرف بربریت و بسوی امتیازات قرون وسطائی نمی رود »
درسرمقاله ای دیگر نوشت « بیست سال در ایران آزادی بیان، مقهور اراده و اسیر یک رژیم کشنده و خطرناک بود، بسیاری از عزیزترین فرزندان لایق این مملکت را بجرم مبارزه با رژیم خودسری و استبداد کشتند » امروز پس از شصت و سه سال ما چه میگوییم؟
دکتر فاطمی بخوبی میدانست که انتقادات بی باکانه و آشتی ناپذیر او خطرات زیادی در بر خواهد داشت. ولی او مصمم بود که درمدت کوتاهی که پس ازسقوط رضا شاه آزادی بیان نسبی برقرار شده بود، ذهن مردم را از آنچه گذشته بود و آنچه ممکن است در پیش باشد آگاه کند تا بلکه از تکرار آن جلوگیری شود.
مرد آزاده تاریخ معاصر ایرانمان آگاه سازی را رسالت زندگی خود می دانست و هیچوقت روزنامه نگاری و نردبام مطبوعات را وسیله پیشرفت و استفاده شخصی قرار نداد، هر چند از این وسیله اطلاع رسانی در مسیر منافع ملی کشورمان بخوبی و فراترازامکانات ان روزگار استفاده و جامعه را هادی بود.
او پیوسته براین باور بود که استقلال میهن و آزادی مردمان زمانی میسر است که زندگی شرافتمندانه بر آمده از تامین امکانات معیشتی در شرایط برابر برای همه فراهم باشد و « تنگناهای معاش – تفکر و انسانیت را تحت الشعاع قرار ندهد » و جامعه را به روز مره گی، خود محوری، فساد و تک روی « انچه که امروز بشدت گریبانمان را گرفته » نیندازد.
نکته قابل ملاحظه درباره مقاله های او این بود که همیشه انگشت روی نقطه های حساس و معنی دار رویدادها می گذاشت، که به دل مردم می نشست و نشان می داد که نویسنده به ژرفای مسایل اجتماعی و سیاسی پی برده و برداشت هایش درست است.
دکتر فاطمی نه تنها هوش فوق العاده ای داشت و در مسایل سیاسی تیزبین بود، از شهامت، صراحت، پاکدستی و نیت انسانی نیز برخوردار بود.
او می دانست چه می خواهد و به کجا می رود، او مصمم بود که توان، هوش و زندگی خود را وقف مبارزه با فساد، خیانت و دیکتاتوری کند و آماده پرداخت هزینه آن نیز بود.
دکتر محمد مصدق در باره این خدمتگذار وطن، ارزش اندیشه و کاراو می گوید «اگر ملی شدن نفت خدمت بزرگی به مملکت میباشد باید از اولین فردی که در منزل نریمان این پیشنهاد را مطرح کرد ستایش نمود »
زنده یاد فاطمی در روز ۲۶ بهمن ۱۳۳۰مورد ترور عضوجمعیت فداییان اسلام قرار گرفت و بعد از کودتای ۲۸ / امرداد۳۲ که مبارزه را در اختفاء ادامه میداد در ۶ اسفند ۱۳۳۲ مخفی گاه او کشف شد و تا زمان اعدام در بند بود.
وقتی در پاریس خبر ترور محمد مسعود، که دوست و همفکر او بود، به وی رسید، گفت «حسین تو هم بعد از مسعود خواهی رفت». هفت سال بعد، این پیش بینی « در روز ۱۹ آبانماه ۳۳» تحقق پذیرفت.